Autoimmun tireoidit: ovqatlanish va turmush tarzi

Dr. Boris Wydoff

Autoimmun tireoidit o‘zini qanday his qilayotganingizga va qalqonsimon bez faoliyatiga e’tibor berishni talab qiladi. Hozirning o‘zida shifokor bilan tekshiruvdan o‘tishni muhokama qiling, to‘yimli ovqatlaning va yod qo‘shimchalarini o‘zboshimchalik bilan qabul qilmang. Bu kasallikda immun tizimi organizmning o‘z qalqonsimon beziga qarshi reaksiya ko‘rsatadi. Charchoq, sovuqqa sezgirlik va teri qurishi kuzatilishi mumkin. Ammo ba’zan kasallik uzoq vaqt davomida alomatsiz kechadi.

Autoimmun tireoidit nima?

Autoimmun tireoidit Xashimoto kasalligi nomi bilan ham tanilgan qalqonsimon bezning surunkali kasalligidir. Bunda immun tizimi bezning o‘z to‘qimalariga qarshi reaksiya ko‘rsatadi. Vaqt o‘tishi bilan bezning gormon ishlab chiqarish qobiliyati pasayishi mumkin. Biroq ayrim odamlarda gormonal ko‘rsatkichlar uzoq vaqt me’yorda qoladi.

Qalqonsimon bez bo‘yinning old qismida joylashgan. Uning gormonlari moddalar almashinuvini boshqarishda qatnashadi va ko‘plab a’zolar faoliyatiga ta’sir qiladi. Gormonlar yetishmasa, organizm faoliyati sekinlashishi mumkin. Odam quvvat, vazn, teri holati va ovqat hazm qilishdagi o‘zgarishlarni sezadi.

Tashxis qo‘yilishi bez faoliyati allaqachon buzilganini anglatmaydi. Kasallik har kimda turlicha kechadi. Shu sababli shifokor faqat shikoyatlarni emas, tekshiruv natijalarini ham baholaydi. Ovqatlanish va turmush tarzi sog‘liqni kundalik ravishda asrashga yordam berishi mumkin, ammo tibbiy kuzatuv o‘rnini bosmaydi.

Autoimmun tireoidit qanday alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin?

Dastlab kasallik ba’zan sezilmaydi. Ayrim odamlarda birinchi belgi qalqonsimon bezning kattalashishi yoki bo‘yinning old qismida shish paydo bo‘lishidir. Boshqa hollarda esa o‘zgarishlar boshqa sabab bilan tekshiruvdan o‘tilganda aniqlanadi. Shikoyatlarning kuchi har doim ham tahlil natijalariga mos kelmaydi.

Agar qalqonsimon bez gormonlarni yetarli ishlab chiqarmasa, quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:

• doimiy charchoq va quvvat yetishmasligi;
• sovuqqa yuqori sezgirlik;
• terining qurishi va soch to‘kilishi;
• qabziyat;
• tana vaznining asta-sekin ortishi;
• diqqatni jamlash va eslab qolish qiyinlashishi;
• kayfiyat tushishi;
• hayz siklining buzilishi yoki hayzning odatdagidan ko‘proq kelishi;
• qalqonsimon bezning kattalashishi.

Bu alomatlar boshqa holatlarda ham uchraydi. Masalan, charchoq uyqu yetishmasligi, kamqonlik va boshqa sog‘liq muammolari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Vazn o‘zgarishiga qarab ham qalqonsimon bez holatini mustaqil aniqlab bo‘lmaydi.

Shuning uchun sovuqqa sezgirlik, teri qurishi yoki bir nechta mos keladigan belgiga qarab o‘zingizga tashxis qo‘ymang. Shifokor shikoyatlarni, ko‘rik natijalarini va laboratoriya tekshiruvlarini birgalikda baholaydi. Shu yo‘l bilan holatingizdagi o‘zgarishlar tireoidit va gormonal faoliyat buzilishi bilan bog‘liq yoki bog‘liq emasligini aniqlash mumkin.

Nima uchun autoimmun tireoidit paydo bo‘ladi va kimlar xavf guruhiga kiradi?

Kasallikning aniq sababi har doim ham ma’lum emas. Asosiy mexanizm immun reaksiyaning buzilishi bilan bog‘liq. Bunda organizm o‘z qalqonsimon beziga hujum qila boshlaydi. Kasallik o‘rta yoshdagi ayollarda ko‘proq uchraydi, ammo har qanday yoshdagi odamlarda paydo bo‘lishi mumkin.

Oilada qalqonsimon bez kasalliklari bo‘lgan odamlarda bu kasallik rivojlanish ehtimoli yuqoriroq. Ba’zan autoimmun tireoidit boshqa autoimmun kasalliklar, jumladan, 1-tur qandli diabet yoki buyrak usti bezlarining ayrim kasalliklari bilan birga uchraydi. Biroq bir kasallikning mavjudligi boshqasi albatta paydo bo‘lishini anglatmaydi.

Tireoiditning har bir holatini faqat stress, muayyan mahsulot yetishmasligi yoki vodoprovod suvining xususiyatlari bilan izohlab bo‘lmaydi. Kasallik noto‘g‘ri ovqatlanish tufayli albatta paydo bo‘ladi, deb ham o‘ylamaslik kerak. Ratsion organizmga tushadigan oziq moddalar miqdoriga ta’sir qiladi, ammo autoimmun reaksiyaning sababini o‘zi aniqlab bermaydi.

Qanday tahlillar topshirish kerak va tireoiditni boshqa muammolardan qanday ajratish mumkin?

Tekshiruv shifokor bilan suhbatlashish va alomatlarni baholashdan boshlanadi. Qalqonsimon bez faoliyatini tekshirish uchun odatda qonda tireotrop gormon (TTG) va erkin tiroksin (erkin T4) miqdori aniqlanadi. Zaruratga qarab, shifokor qalqonsimon bezga qarshi antitanalarni tekshirishni ham tayinlaydi.

Bu tahlillar turli savollarga javob beradi. TTG va erkin T4 gormonal faoliyatni baholashga yordam beradi. Antitanalar kasallikning autoimmun xususiyatga ega ekanligi haqidagi taxminni qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Biroq antitanalarning mavjudligi gormonlar allaqachon yetishmayotganini anglatmaydi.

Har bir odamga qo‘shimcha tekshiruvlar kerak emas. Masalan, bez kattalashganida yoki unda tugun aniqlanganida, ko‘rsatmalarga muvofiq qalqonsimon bez UTT tekshiruvi foydali bo‘lishi mumkin. Boshqa usullarni shifokor ko‘rik va tahlil natijalariga qarab tanlaydi.

Agar sizda autoimmun tireoidit bor deb gumon qilsangiz, uni tana harorati yoki teriga surtilgan yodning ta’siriga qarab aniqlashga urinmang. Bunday uy sharoitidagi usullar laboratoriya diagnostikasi o‘rnini bosmaydi. O‘zingizni yaxshi his qilgan taqdiringizda ham, kuzatuv zarurligi klinik holat va tekshiruv natijalariga bog‘liq.

Autoimmun tireoiditda parhez va kundalik ovqatlanish

Autoimmun tireoidit uchun hamma uchun birdek mos keladigan universal menyu yo‘q. Agar gormonal faoliyat buzilgan bo‘lsa, ovqatlanish zarur davolash o‘rnini bosa olmaydi. Ratsionning vazifasi organizmni energiya va oziq moddalar bilan ta’minlash, mos vaznni saqlashga yordam berish va haddan tashqari ovqat cheklovlarining oldini olishdir.

Ratsionning asosini sabzavotlar, mevalar, dukkaklilar, don mahsulotlari, yong‘oqlar va urug‘lar tashkil qilishi mumkin. Oqsilning turli manbalarini, masalan, loviya, yasmiq, no‘xat va boshqa mos mahsulotlarni qo‘shing. Ehtiyojlaringizga, oziq-ovqatni ko‘tara olishingizga va shifokor tavsiyalariga mos ratsionni tanlang.

Faqat tashxis sababli butun mahsulot guruhlarini chiqarib tashlash shart emas. Masalan, tireoidit bilan yashaydigan barcha odamlarga glyutensiz ovqatlanish talab qilinmaydi. Agar odamda seliakiya yoki ayrim mahsulotlarni cheklashni talab qiladigan boshqa tasdiqlangan kasallik bo‘lsa, ratsion shu tashxisni hisobga olgan holda tuziladi.

Qalqonsimon bezni tiklaydi, degan va’dalarga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘ling. Hech bir alohida mahsulot gormonlar me’yorga kelishini kafolatlamaydi. Ratsionni o‘zgartirgandan keyin o‘zingizni yaxshiroq his qilishingiz autoimmun jarayon to‘xtaganini anglatmaydi.

Autoimmun tireoiditda nimalar yeyish mumkin?

Uzoq taqiqlar ro‘yxatidan emas, xilma-xil ovqatlanishdan boshlang. Sabzavot va mevalar kletchatka, vitaminlar va boshqa oziq moddalar beradi. Don mahsulotlari va dukkaklilar ovqatning to‘yimliligini oshiradi. Yong‘oq va urug‘lar esa ratsionni yog‘lar va minerallar bilan boyitadi.

Menyuni bir nechta odatiy taom bilan cheklamaslik uchun mahsulotlarni navbatma-navbat iste’mol qiling. Agar sut mahsulotlarini yaxshi hazm qilsangiz, ularni ratsionga qo‘shishingiz mumkin. Agar ko‘tara olmasangiz, oqsil va kalsiy miqdorini hisobga olib, mos muqobillarni tanlang.

Dengiz karami va boshqa suv o‘tlari tarkibida yod bo‘lgani uchun ularga alohida e’tibor berish kerak. Yod miqdori suv o‘tining turi va mahsulotga qarab ancha farq qiladi. Shuning uchun qalqonsimon bezga foyda beradi, degan umidda ularni ko‘p miqdorda iste’mol qilmang.

Bu kasallikda nimalarni yeyish va ichish mumkin emas?

Tashxisning o‘zi qahva, sut mahsulotlari, soya, karam yoki boshqa alohida mahsulotlarni butunlay chiqarib tashlashni talab qilmaydi. Cheklovlar allergiya, mahsulotni ko‘tara olmaslik yoki hamroh kasallik kabi aniq sababga asoslanishi kerak. Asossiz taqiqlar qancha ko‘p bo‘lsa, to‘yimli ovqatlanishni ta’minlash shuncha qiyinlashadi.

Yod masalasiga alohida e’tibor bering. Organizmga bu mikroelement zarur, ammo yodning ortiqcha miqdori unga sezgir odamlarda qalqonsimon bez faoliyatiga salbiy ta’sir qilishi mumkin. Shuning uchun yuqori dozali yod qo‘shimchalari, yod eritmalari yoki suv o‘tlari konsentratlarini o‘zboshimchalik bilan qabul qilmang.

Tireoiditni sharbatlar, och qolish yoki organizmni tozalash dasturlari bilan davolashga urinmang. Agar sharbatlar sizga mos kelsa, ularni ratsionning bir qismi sifatida ichishingiz mumkin, ammo ular to‘laqonli ovqat o‘rnini bosmaydi. Suvni muntazam iching. Bunda chanqoqlik, atrof-muhit sharoiti va hamroh kasalliklar bo‘yicha shifokor tavsiyalarini hisobga oling.

Autoimmun tireoiditda men qanday maslahat beraman?

Men, Boris Wydoff, surunkali kasalliklarga organizmning umumiy holati nuqtayi nazaridan qarayman. Kitoblarim va chiqishlarimda qalqonsimon bez faoliyatini moddalar almashinuvi, ovqatlanish va bo‘yinning umurtqa qismi holati bilan bog‘layman. Quyida sog‘liq haqidagi shaxsiy qarashlarimga asoslangan yondashuvimni tushuntiraman.

1. Bo‘yin mushaklaridagi taranglikka e’tibor bering. Mening tajribamga ko‘ra, o‘zini his qilish va endokrin tizim faoliyati bilan bog‘liq shikoyatlarda bo‘yin sohasidagi mushak spazmlariga e’tibor berish kerak. Men mushaklar tarangligini, jumladan, yettinchi bo‘yin umurtqasi atrofidagi taranglikni qon aylanishidagi ehtimoliy buzilishlar bilan bog‘layman. Amaliyotimda bo‘yin sohasiga yumshoq massaj qo‘llaganman va yaqinlarimga bemorlarga oddiy massaj usullarini o‘rgatganman. Bu holatga bergan shaxsiy izohim bo‘lib, autoimmun tireoiditning isbotlangan sababi emas. Shifokorlar bo‘yin massaji autoimmun kasallikni yo‘qotadi yoki qalqonsimon bez faoliyatini baholash o‘rnini bosadi, deb hisoblamaydilar.

2. Sog‘liqni tiklashga izchil jarayon sifatida qarang. Menimcha, surunkali muammolarni bir seans yoki bitta vosita bilan hal qilib bo‘lmaydi. Chiqishlarimda bu jarayonni organizmni kapital ta’mirlashga qiyoslayman. Bunda men tezkor yechim izlashni emas, ovqatlanish, dam olish va kundalik odatlarga izchil e’tibor berishni nazarda tutaman. Men o‘zini yaxshi his qilishdagi barqaror o‘zgarishlarni kompleks yondashuv bilan bog‘layman. Shu bilan birga, autoimmun tireoiditda gormonal faoliyatni alohida baholash kerak. Turmush tarzini o‘zgartirishning o‘zi tahlil natijalari yaxshilanishini kafolatlamaydi.

3. Ovqatlanish va oziq moddalar yetarli tushishiga e’tibor bering. Kitoblarimda vitaminlar, mineral moddalar va mikroelementlarning moddalar almashinuvi uchun ahamiyatini ta’kidlayman. Menimcha, ratsion xilma-xil bo‘lishi va bir nechta odatiy mahsulot bilan cheklanib qolmasligi kerak. Men selen va organizm faoliyatida qatnashadigan boshqa moddalarga ham alohida e’tibor beraman. Mening yondashuvimga ko‘ra, qalqonsimon bezni tiklaydi, deb aytiladigan bitta mahsulotni izlash o‘rniga, ovqatlanishni yaxlit holda ko‘rib chiqish kerak. Shifokorlar ham oziq moddalar yetishmovchiligini hisobga oladilar, ammo uni bartaraf etishning o‘zi autoimmun reaksiyani to‘xtatadi, deb hisoblamaydilar.

4. Dam olishni kundalik tartibning bir qismiga aylantiring. Menimcha, asabiy zo‘riqish va yetarlicha dam olmaslik umumiy ahvolni yomonlashtiradi. Kitoblarimda iliq vannalarni, mening qarashlarimga ko‘ra, bo‘shashishga va qon aylanishini yaxshilashga yordam beradigan vosita sifatida tasvirlayman. Dam olish va kunning sokin tartibini sog‘liqni saqlashga kompleks yondashuvning bir qismi deb bilaman. Suv harorati va vanna davomiyligini tanlashda, ayniqsa, yurak-qon tomir kasalliklari bo‘lsa, individual holatni hisobga olish kerak. Bunday muolajalarni autoimmun tireoiditni davolash usuli deb qabul qilmaslik lozim.

Tashxis qo‘yilgan bo‘lsa, turmush tarzini qanday tashkil etish kerak?

Surunkali kasallikda keskin o‘zgarishlardan ko‘ra, barqaror kundalik tartib foydaliroq. Muntazam uxlashga, imkoningizga mos jismoniy faollikni saqlashga va dam olishga vaqt ajratishga harakat qiling. Mos jismoniy yuklama o‘zingizni qanday his qilishingiz va hamroh kasalliklarga bog‘liq.

Charchoqni haddan tashqari mashq qilish bilan qoplashga urinmang. Imkoningizga mos faollikdan boshlang va uni asta-sekin oshiring. Agar holsizlik kuchli bo‘lsa yoki ortib borayotgan bo‘lsa, hammasini tireoiditga yo‘ymang, shifokor bilan muhokama qiling.

O‘zingizni qanday his qilayotganingizdagi o‘zgarishlarni kuzating, ammo har bir sezgini doimiy tekshirishga berilmang. Quvvat, uyqu, ovqat hazm qilish va jismoniy yuklamaga chidamlilikdagi sezilarli o‘zgarishlarni yozib borishingiz mumkin. Bunday qaydlar qabul vaqtida shikoyatlaringizni aniqroq tushuntirishga yordam beradi.

Agar gormonal dori buyurilgan bo‘lsa, uni shifokor belgilagan tartibda qabul qiling. Ayrim mahsulotlar, qo‘shimchalar va dorilar qalqonsimon bez gormonlarining so‘rilishiga ta’sir qilishi mumkin. Buyurilgan vositani ovqat va boshqa dorilar bilan qanday to‘g‘ri birga qabul qilishni shifokor yoki farmatsevt bilan aniqlashtiring. O‘zingizni yaxshiroq his qilganingiz yoki ratsioningiz o‘zgargani uchun davolashni mustaqil ravishda o‘zgartirmang.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Darhol tez yordam chaqiring, agar hushdan ketish, ongning keskin chalkashishi yoki odamni odatdagidek uyg‘otib bo‘lmaydigan holat yuzaga kelsa. Qo‘l yoki jag‘ga tarqaladigan ko‘krak og‘rig‘i paydo bo‘lsa ham shoshilinch yordam zarur. Ayniqsa, og‘riq sovuq ter, nafas qisishi yoki ko‘ngil aynishi bilan kechsa, kutmang. Bunday belgilar zudlik bilan tibbiy baholashni talab qiladigan xavfli holatni ko‘rsatishi mumkin.

Rejali ravishda shifokor qabuliga yoziling, agar doimiy charchoq, sovuqqa sezgirlik, sababsiz vazn o‘zgarishi, qabziyat, teri qurishi yoki soch to‘kilishini sezsangiz. Bo‘yinning kattalashishi, qalqonsimon bez sohasida shish paydo bo‘lishi va hayz siklining buzilishi ham ko‘rik uchun sababdir.

Agar tireoidit tashxisi allaqachon qo‘yilgan bo‘lsa, tavsiya etilgan kuzatuv jadvaliga amal qiling. Gormonlarni qanchalik tez-tez tekshirish va davolash kerakligini shifokor belgilaydi. Shikoyatlar kuchaysa, navbatdagi rejali qabulni kutmang, o‘zgarishlar haqida ertaroq xabar bering.

Bo‘yinning sezilarli kattalashishiga, yutish yoki nafas olish qiyinlashishiga alohida e’tibor berish kerak. Nafas olish qiyinlashsa, shoshilinch yordam zarur. Qalqonsimon bez kattalashishi kuchaysa yoki yutishda muammo paydo bo‘lsa, o‘z vaqtida tibbiy ko‘rikdan o‘ting.

Bu mavzu bo‘yicha mening yondashuvim haqida batafsil ma’lumot — «Qalqonsimon bez» sahifasida.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →