Gipertireoz: belgilari, sabablari va davolash

Dr. Boris Wydoff

Gipertireoz — qalqonsimon bez faoliyatining kuchayishi bo‘lib, bunda organizmda qalqonsimon bez gormonlari ortiqcha ishlab chiqariladi. Asosiy belgilari: yurak urishining tezlashishi, asabiylashish, xavotir, qo‘llarning titrashi, issiqqa chidamsizlik, ko‘p terlash, mushaklarning zaiflashishi, uyqu buzilishi va sababsiz ozish. Ayrim odamlarda qalqonsimon bez kattalashib, bo‘yin sohasida shish paydo bo‘ladi. Gormonal holatni tekshirish uchun qonda TTG va erkin T4 miqdori aniqlanadi, natijalar bilan endokrinologga murojaat qilinadi.

Gipertireoz: bu qanday kasallik va nima sababdan paydo bo‘ladi?

Qalqonsimon bez bo‘yinning old qismida joylashgan. U yurak faoliyati, tana harorati va moddalar almashinuviga ta’sir qiladigan gormonlarni ishlab chiqaradi. Gormonlar miqdori organizmga kerak bo‘lganidan oshib ketsa, tana tezlashtirilgan tartibda ishlay boshlaydi. Bu holat gipertireoz yoki qalqonsimon bez faoliyatining kuchayishi deb ataladi.

Gormonlarning ortiqchaligi organizmning turli tizimlariga ta’sir qiladi. Odam ichki bezovtalikni his qilishi, tezroq charchashi, yomon uxlashi va vaznidagi o‘zgarishlarni sezishi mumkin. Ba’zan yurak tezroq yoki notekis ura boshlaydi. Ayrim odamlarda qalqonsimon bez kattalashib, bo‘yin sohasida shish paydo bo‘ladi.

Bunday buzilish nima sababdan yuzaga keladi? Eng keng tarqalgan sabablardan biri — Grevs kasalligi. Bu autoimmun holat bo‘lib, unda immun tizimi qalqonsimon bezni haddan tashqari ko‘p gormon ishlab chiqarishga undaydigan antitanachalarni hosil qiladi. Tibbiy ma’lumotlarga ko‘ra, gipertireoz holatlarining taxminan beshdan to‘rttasi shu sabab bilan bog‘liq.

Yana bir sabab — qalqonsimon bezda tugunlarning paydo bo‘lishi. Ularning ayrimlari mustaqil ravishda gormon ishlab chiqarishi mumkin, natijada organizmdagi gormonlar miqdori ortadi. Shuningdek, bez faoliyatining kuchayishi ba’zan ayrim dorilarni, masalan, yurak ritmi buzilishlarini davolashda ishlatiladigan amiodaronni qabul qilish bilan ham bog‘liq bo‘ladi.

Gipertireozni gipotireoz bilan adashtirmaslik kerak. Birinchi holatda qalqonsimon bez gormonlari haddan tashqari ko‘p, ikkinchisida esa yetarli bo‘lmaydi. Gipertireozda moddalar almashinuvi tezlashadi, gipotireozda esa sekinlashishi mumkin. Bu farq tekshiruv va keyingi davolash usulini tanlashda muhim ahamiyatga ega.

Gipertireozning qaysi belgilari e'tibor talab qiladi?

Qalqonsimon bez faolligining oshishi organizmning bir nechta tizimiga birdan ta’sir qilishi mumkin. Ba’zan o‘zgarishlar asta-sekin kuchayadi va odam odatdagi ahvoli nega o‘zgarganini darhol anglamaydi. Kimdir yurak urishidan shikoyat qiladi, boshqalar esa asabiylashish yoki sababsiz ozishni sezadi.

Ko‘p uchraydigan belgilar quyidagilar:

• asabiylashish, xavotir va tez jahllanish;
• kayfiyatning keskin o‘zgarishi;
• uxlab qolish qiyinlashishi va uyqu buzilishi;
• doimiy charchoq va mushaklarning zaiflashishi;
• issiqqa chidamsizlik;
• yurak urishining tezlashishi yoki notekis bo‘lishi;
• titroq va mushaklarning beixtiyor tortishishi;
• tana vaznining kamayishi;
• qalqonsimon bezning kattalashishi va bo‘yinda shish paydo bo‘lishi.

Bir nechta o‘zgarishning birgalikda kuzatilishiga alohida e’tibor berish kerak. Masalan, odam yomonroq uxlay boshlaydi, doim issiqni his qiladi, vazn yo‘qotadi va yuragi odatdagidan tez urayotganini sezadi. Bunday belgilar birikmasi qalqonsimon bez faoliyati kuchayganida uchrashi mumkin va gormonal holatni tekshirish uchun sabab bo‘ladi.

Katta yoshdagi odamlarda bu belgilar ba’zan oddiy charchoq yoki hayotdagi zo‘riqish oqibati sifatida qabul qilinadi. Odam yomon uyquga, asabiylashish va holsizlikka ko‘nikib qoladi. Biroq ahvoldagi uzoq davom etadigan o‘zgarishlarga e’tibor berish kerak, ayniqsa ularga yurak urishining tezlashishi ham qo‘shilsa.

Gipertireoz: ayollardagi belgilar

Ayollarda qalqonsimon bez faoliyatining kuchayishi xavotir, uyqu buzilishi, holsizlik, titroq va vazn yo‘qotish bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Shuningdek, kayfiyat o‘zgarishi, ko‘p terlash va yurak urishining tezlashishi kuzatiladi. Bu belgilar erkaklarda ham uchraydi, ammo ayollar gipertireozga ancha ko‘proq duch kelishadi.

Tibbiy ma’lumotlarga ko‘ra, bu kasallik ayollarda taxminan o‘n baravar ko‘proq uchraydi. Odatda 20 yoshdan 40 yoshgacha rivojlanadi, lekin hayotning boshqa davrlarida ham paydo bo‘lishi mumkin. Shuning uchun qirq yoki ellik yoshdan keyin salomatlikdagi barcha o‘zgarishlarni faqat yosh bilan bog‘liq deb hisoblash to‘g‘ri emas.

Agar ayol issiqqa chidashi qiyinlashganini, doimiy ichki taranglikni his qilayotganini va aniq sababsiz ozayotganini sezsa, qalqonsimon bezini tekshirtirishi kerak. Ayniqsa, bu belgilar uyqu buzilishi va yurak urishining tezlashishi bilan birga kuzatilsa, ularga alohida e’tibor berish muhim.

Erkaklarda gipertireoz qanday namoyon bo‘ladi?

Erkaklarda ham kasallik yurak urishining tezlashishi, asabiylashish, xavotir, holsizlik va vazn yo‘qotish bilan kechishi mumkin. Shuningdek, uyqu buzilishi, titroq va atrof-muhit haroratining yuqoriligiga chidamsizlik kuzatiladi.

Ba’zan erkaklar bu o‘zgarishlarga uzoq vaqt e’tibor berishmaydi. Charchoqni ish bilan, asabiylashishni stress bilan, ozishni esa ovqatlanishdagi o‘zgarishlar bilan izohlashadi. Ammo bir nechta belgi bir vaqtning o‘zida saqlanib qolsa, ularning sababini aniqlash kerak.

Gipertireoz erkaklarda kamroq uchraydi, ammo bu kasallikka beparvo qarash mumkin degani emas. Gormonlarning ortiqcha ishlab chiqarilishi jins va yoshdan qat’i nazar, muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Shuning uchun xarakterli o‘zgarishlar paydo bo‘lganda tekshiruvni kechiktirmaslik muhim.

Gipertireozni qalqonsimon bezning boshqa buzilishlaridan qanday farqlash mumkin?

Qalqonsimon bez faoliyati kuchayishining ayrim belgilari boshqa holatlarning alomatlariga o‘xshaydi. Masalan, yurak urishining tezlashishi, xavotir va uyqu buzilishi turli kasalliklarda uchrashi mumkin. Vazn yo‘qotish ham har doim gormonal buzilish bilan bog‘liq bo‘lavermaydi.

Qalqonsimon bez holatini baholash uchun laboratoriya ko‘rsatkichlaridan foydalaniladi. Gipertireozda odatda TTG — qalqonsimon bez faoliyatini boshqaradigan va gipofiz tomonidan ishlab chiqariladigan tireotrop gormon darajasi pasayadi. Shu bilan birga, erkin T4 miqdori oshishi mumkin.

Bunda shifokor ikkala ko‘rsatkichni, bemorning shikoyatlarini va ko‘rik natijalarini hisobga oladi. Agar gormonlardagi o‘zgarishlar bez faoliyati kuchayganini tasdiqlasa, keyingi qadam uning sababini aniqlash bo‘ladi. Buning uchun qo‘shimcha laboratoriya tahlillari va qalqonsimon bezning o‘zini tekshirish talab qilinishi mumkin.

Tibbiy tekshiruv o‘rniga uy sharoitidagi sinovlardan foydalanmang. Masalan, teriga surtilgan yod dog‘ining qanchalik tez yo‘qolishi yoki tana haroratini o‘lchash gipertireoz tashxisini aniqlamaydi. Qalqonsimon bez holatini bilish uchun tegishli tibbiy tekshiruvlar zarur.

Gipertireozda qanday tahlillar topshirish va qaysi tekshiruvlardan o‘tish kerak?

Avvalo, endokrinolog qabuliga yoziling. Bu mutaxassis gormonal tizim kasalliklari, jumladan, qalqonsimon bez faoliyatidagi buzilishlar bilan shug‘ullanadi. Agar darhol endokrinologga borish imkoni bo‘lmasa, dastlab terapevtga murojaat qilish mumkin.

Qalqonsimon bez faoliyatini dastlabki baholash uchun ikkita qon tahlili muhim:

• TTG (tireotrop gormon) — qalqonsimon bez faoliyati qanday boshqarilayotganini baholashga yordam beradigan ko‘rsatkich. Gipertireozda uning darajasi odatda pasayadi.
• Erkin T4 (tiroksin) — qalqonsimon bezning asosiy gormonlaridan biri. Yaqqol gipertireozda uning miqdori odatda oshadi.

Agar natijalarni aniqlashtirish zarur bo‘lsa, shifokor erkin T3 va qo‘shimcha tahlillarni buyurishi mumkin. Xususan, Grevs kasalligiga shubha qilinganda TTG retseptorlariga qarshi antitanachalar tekshiriladi. Bu gormonlar ortiqcha ishlab chiqarilishining sababini aniqlashga yordam beradi.

Ayrim hollarda qalqonsimon bez UTT tekshiruvi tayinlanadi. U a’zoning o‘lchami, tuzilishi va tugunli hosilalar bor-yo‘qligini baholash imkonini beradi. Bunday tekshiruv zarurligi ko‘rik va laboratoriya natijalari baholangandan keyin aniqlanadi.

Qabulga borishdan oldin o‘z ahvolingiz haqida ma’lumot tayyorlab qo‘yish foydali. Uyqu buzilishi qachon boshlanganini, vazningiz qanday o‘zgarganini, yurak urishi qanchalik tez-tez kuzatilishini va qo‘llaringizda titroq paydo bo‘lgan-bo‘lmaganini yozib oling. Qabul qilayotgan dorilaringizni ham alohida ro‘yxat qiling, ayniqsa yurak ritmi buzilishlarini davolash uchun ishlatiladigan amiodaron kabi preparatlarni.

Avval topshirilgan tahlillar va tekshiruvlar natijalarini ham olib boring. Shunda endokrinolog o‘zgarishlarni vaqt davomida baholab, keyingi tekshiruvlar tartibini belgilay oladi. O‘zingizga mustaqil ravishda juda ko‘p tahlillar buyurtma qilishingiz shart emas: shifokor kasallikning taxminiy sababini hisobga olib, kerakli tekshiruvlarni tanlaydi.

Gipertireozda nimalarni yeyish mumkin emas va turmush tarzini qanday o‘zgartirish kerak?

Qalqonsimon bez faoliyatida buzilish borligini bilgan odamlar ko‘pincha maxsus parhez izlay boshlashadi. Qaysi mahsulotlarni chiqarib tashlash va odatdagi ovqatlar o‘rniga nimalarni iste’mol qilish kerak, degan savol tug‘iladi.

Ovqatlanish tartibini o‘zgartirishning o‘zi gormonlar ortiqcha ishlab chiqarilishining sababini bartaraf etmaydi. Gipertireozda asosiy e’tibor buzilish sababini aniqlash va davolash usulini tanlashga qaratiladi. Tibbiy ma’lumotlarda bunday tashxisi bor barcha odamlar uchun bir xil taqiqlangan mahsulotlar ro‘yxati belgilanmagan.

Shuning uchun faqat tashxis tufayli o‘zingizga qat’iy parhez tuzmang yoki mahsulotlarning butun guruhlarini ratsiondan chiqarib tashlamang. Ovqatlanish to‘laqonli va xilma-xil bo‘lishi kerak. Agar shifokor qo‘shimcha buzilishlar yoki organizmingizga xos xususiyatlarni aniqlasa, ratsionni shularni hisobga olgan holda o‘zgartirish mumkin.

Yodga alohida e’tibor bering. U qalqonsimon bez gormonlarini ishlab chiqarish uchun zarur, ammo gipertireozda yodning ortiqcha miqdori buzilishni kuchaytirishi mumkin. Yod saqlovchi qo‘shimchalarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilish, konsentrlangan preparatlardan foydalanish yoki davolanish maqsadida ratsiondagi yod miqdorini oshirish kerak emas.

Kundalik odatlaringizga ham e’tibor qarating. Asabiylik kuchayganda va uxlash qiyinlashganda kun tartibini bir maromda tashkil qilish foydali. Uxlash va uyg‘onish uchun doimiy vaqt belgilang, ishlaringizni kechqurun oldinroq yakunlang va kechki paytni xotirjam dam olishga ajrating. Uyqu vaqtini muntazam ravishda kechiktirmang.

Amaliy usullardan biri — o‘z holatingiz kundaligini yuritish. Ertalab uyqu sifatini qayd eting, kun davomida yurak urishi, titroq, holsizlik va issiqlik hissi kuzatilgan paytlarni yozib boring. Agar vazningizni nazorat qilayotgan bo‘lsangiz, kechqurun uning o‘zgarishini va umumiy ahvolingizni qayd eting. Bu yozuvlar shifokorga kasallik belgilari qanday o‘zgarayotganini ko‘rishga yordam beradi.

Jismoniy faollikni ham o‘z holatingizga moslashtirish kerak. Holsizlikni kuchli mashqlar bilan yengishga urinmang. Yurak odatdagidan tez yoki notekis urayotgan bo‘lsa, mutaxassis holatingizni baholaguncha og‘ir jismoniy yuklamalardan voz keching. Kundalik faollikni organizmning imkoniyatlariga qarab asta-sekin oshirgan ma’qul.

Gipertireoz tashxisi qo‘yilganda nimalar mumkin emas?

Birinchidan, internetdagi maslahatlar asosida gormonal buzilishni mustaqil davolashga urinmang. Tanishlaringizdan birida ham shunga o‘xshash belgilar bo‘lgan bo‘lsa-da, uning kasalligi sabablari siznikidan farq qilishi mumkin. Shikoyatlarning bir xil bo‘lishi davolash usuli ham bir xil bo‘lishini anglatmaydi.

Ikkinchidan, buyurilgan dorilarni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang va ularning miqdorini o‘zgartirmang. Agar yurak ritmi buzilishlariga qarshi yoki boshqa dorilarni qabul qilayotgan bo‘lsangiz, bu haqda qabul paytida albatta ayting. Ayrim dorilar qalqonsimon bez faoliyatining kuchayishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Uchinchidan, noxush belgilar o‘z-o‘zidan o‘tib ketadi degan umidda tekshiruvni kechiktirmang. Gipertireoz davolanmasa yoki nazorat qilinmasa, qo‘shimcha muammolarga olib kelishi mumkin.

To‘rtinchidan, yod va mikroelementlarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilib, gormonlarni me’yorga keltirishga urinmang. Oziq-ovqat qo‘shimchalari kasallik sababini aniqlash va mos davolash usulini tanlash o‘rnini bosa olmaydi.

Men qanday maslahat beraman: qalqonsimon bez salomatligiga mening qarashim

Menimcha, qalqonsimon bez faoliyatini moddalar almashinuvi holati bilan bog‘liq holda ko‘rib chiqish kerak. O‘z chiqishlarimda metabolizmning uch darajasi: yuqori, o‘rta va past darajasi haqida gapiraman. Mening qarashimga ko‘ra, organizmning to‘laqonli ishlashi moddalar almashinuvining yuqori darajasini nazarda tutadi, bunda iste’mol qilingan oziq-ovqat yetarlicha faol sarflanadi. Men qalqonsimon bez faoliyatining yetarli bo‘lmasligini shu jarayonlarning sekinlashishi bilan bog‘layman. Shifokorlar esa bez faoliyatini gormonal ko‘rsatkichlar asosida baholaydilar va yuqori metabolizm darajasini har bir inson uchun universal me’yor deb hisoblamaydilar.

Men qalqonsimon bez faoliyatini boshqa endokrin a’zolarning holati bilan bog‘liq deb bilaman. O‘z chiqishlarimda qalqonsimon bez faoliyati buzilganda unga bog‘liq tizimlar ham zarar ko‘rishi mumkinligini tushuntiraman. Ayollarda tuxumdonlar, erkaklarda esa prostata bezi bilan bog‘liqligiga alohida e’tibor qarataman. Mening tajribamga ko‘ra, bu a’zolarni bir-biridan mutlaqo mustaqil holda ko‘rib chiqish noto‘g‘ri. Shu bilan birga, zamonaviy endokrinologiya tuxumdon yoki prostata kasalliklarini gipertireozning muqarrar oqibati deb hisoblamaydi.

Men organizmning mikroelementlar bilan yetarli ta’minlanishiga katta ahamiyat beraman. O‘z chiqishlarimda qalqonsimon bezlar va to‘qimalarning oziqlanishi uchun, mening fikrimcha, zarur bo‘lgan elementlar qatorida yod, selen, kremniy va ruxni tilga olaman. Men oziq moddalarining yetarli miqdorda kelmasligi salomatlikka kompleks yondashuvda e’tiborga loyiq deb hisoblayman. Shu bilan birga, gipertireozda yodning ortiqcha miqdori bez faoliyatidagi buzilishni kuchaytirishi mumkinligini alohida hisobga olish kerak. Shuning uchun men yod iste’molini o‘zboshimchalik bilan ko‘paytirishga yoki qalqonsimon bez holatini hisobga olmasdan mikroelementlar qabul qilishga chaqirmayman.

Men bo‘yin sohasining holatiga ham e’tibor beraman. O‘z chiqishlarimda bo‘yin mushaklarining, ayniqsa yettinchi bo‘yin umurtqasi atrofidagi mushaklarning tarangligini spazmlar va qon aylanishining buzilishi bilan bog‘layman. Mening nazariyamga ko‘ra, mushaklarning tarangligi qon ta’minoti yomonlashadigan va umumiy ahvolga salbiy ta’sir qiladigan yopiq doirani yuzaga keltirishi mumkin. Bu bo‘yin holati va organizm o‘rtasidagi bog‘liqlik haqidagi shaxsiy qarashimdir. Biroq zamonaviy endokrinologiya bo‘yin mushaklari spazmlarini gipertireozning tasdiqlangan sababi deb hisoblamaydi. Bunday kuzatuvlar qalqonsimon bez tekshiruvi va buyurilgan davolash o‘rnini bosa olmaydi.

Gipertireoz qanday davolanadi va davolashdan nimani kutish mumkin?

Gipertireoz — odatda davolash mumkin bo‘lgan holat. Usulni tanlash kasallik sababi, qalqonsimon bez holati va insonning individual xususiyatlariga bog‘liq. Shu sababli barcha bemorlar uchun bir xil davolash sxemasi mavjud emas.

Tibbiy amaliyotda uchta asosiy yondashuv qo‘llaniladi.

Birinchisi — dori vositalari bilan davolash. Qalqonsimon bezda gormonlarning ortiqcha ishlab chiqarilishiga to‘sqinlik qiladigan preparatlar mavjud. Ular bezning gormonal faolligini nazorat qilishga yordam beradi. Shifokor tahlil natijalarini hisobga olib, mos preparatni tanlaydi va keyingi kuzatuv tartibini belgilaydi.

Ikkinchisi — radioaktiv yod bilan davolash. Bu qalqonsimon bez hujayralariga ta’sir ko‘rsatadigan radioterapiya turidir. Natijada bezning gormon ishlab chiqarish qobiliyati kamayadi. Bu usul kasallikning ayrim sabablari va kechish shakllarida qo‘llaniladi.

Uchinchisi — jarrohlik amaliyoti. Ayrim hollarda qalqonsimon bezning bir qismi yoki butun a’zosi olib tashlanadi. Bunday usul bemorning holati va tibbiy ko‘rsatmalarni hisobga olgan holda ko‘rib chiqiladi.

Har bir usulning o‘z afzalliklari va kamchiliklari bor. Odatda bemor endokrinolog bilan mumkin bo‘lgan variantlarni muhokama qiladi va mutaxassis mos davolash yo‘lini tanlashga yordam beradi.

Odamlar gipertireozda albatta operatsiya qilish kerakmi yoki tabletkalar bilan davolanish mumkinmi, deb so‘rashadi. Javob kasallik sababi va uning o‘ziga xos xususiyatlariga bog‘liq. Ayrim holatlarda dori vositalari bilan davolash yetarli bo‘ladi, boshqa vaziyatlarda esa radioaktiv yod yoki jarrohlik amaliyoti ko‘rib chiqiladi.

Davolanish davomida gormonal ko‘rsatkichlarni nazorat qilish muhim. Takroriy tahlillar natijasiga qarab, shifokor tanlangan davolash qanchalik samarali ekanini baholaydi va davolash usulini o‘zgartirish zarurligini aniqlaydi. Yurak urishi, xavotir yoki uyqu buzilishi kamaygani uchungina davolanishni to‘xtatmang.

Shuni tushunish kerakki, ovqatlanishni o‘zgartirish, massaj, sayr qilish va boshqa sog‘lomlashtiruvchi odatlar gormonlarning ortiqcha ishlab chiqarilishini bartaraf etmaydi. Ulardan salomatlikka umumiy e’tiborning bir qismi sifatida foydalanish mumkin, ammo ular buyurilgan tibbiy yordamning o‘rnini bosmaydi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Qachon shoshilinch yordam kerak?

Gipertireozning eng xavfli asoratlaridan biri — tireotoksik kriz. Bu kasallik belgilarining to‘satdan kuchayishi bilan kechadigan, hayot uchun xavfli holatdir. Ahvol keskin yomonlashsa va bunday asoratdan shubha tug‘ilsa, darhol tez yordam chaqirish kerak.

Shuningdek, ko‘krakdagi og‘riq qo‘lga tarqalsa, ayniqsa sovuq ter yoki nafas qisishi bilan birga kuzatilsa, shoshilinch yordam zarur. Bunday og‘riq sababini mustaqil aniqlashga yoki o‘z-o‘zidan o‘tib ketishini kutishga urinmang.

Qachon rejali ravishda shifokorga murojaat qilish kerak?

Yuqorida sanab o‘tilgan holatdagi o‘zgarishlar saqlanib qolsa, endokrinolog qabuliga yoziling. Ayniqsa, vazn yo‘qotish, yurak urishining tezlashishi, titroq, xavotir va uyqu buzilishi birgalikda kuzatilganda tekshiruvdan o‘tish muhim.

Gipertireoz tashxisi allaqachon qo‘yilgan bo‘lsa, belgilangan kuzatuv tartibiga rioya qilish kerak. Davolash bo‘lmasa yoki kasallik yetarlicha nazorat qilinmasa, ko‘zlar bilan bog‘liq muammolar, jumladan, ta’sirlanish, narsalarning ikkita ko‘rinishi va ko‘zlarning bo‘rtib chiqishi yuzaga kelishi mumkin.

Homiladorlik davrida preeklampsiya, muddatidan oldin tug‘ish va homila tushishi kabi asoratlar xavfi ortadi. Shuning uchun homiladorlik paytida qalqonsimon bez faoliyati buzilganidan shubha qilinsa, o‘z vaqtida mutaxassisga murojaat qilish zarur.

Bu mavzu bilan qanday ishlashim haqida batafsil ma’lumotni «Qalqonsimon bez» sahifasidan olishingiz mumkin.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →