Jenshen: foydali xususiyatlari va qo‘llanilishi

Dr. Boris Wydoff

Jenshen — ko‘p yillik dorivor o‘simlik bo‘lib, ayniqsa tetiklashtiruvchi va organizmni umumiy mustahkamlovchi vosita sifatida mashhur. Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, uning ildizidan tayyorlangan preparatlar markaziy asab tizimini rag‘batlantiradi, ish qobiliyatini oshiradi hamda organizmga jismoniy va ruhiy zo‘riqishlarni yengilroq o‘tkazishga yordam beradi. An’anaviy ravishda Jenshen holsizlik va haddan tashqari charchoqda qo‘llaniladi. Shuning uchun Jenshenning foydasi haqida gap ketganda, avvalo uning tetiklashtiruvchi va adaptogen, ya’ni organizmning moslashuvchanligini oshiruvchi xususiyatlari nazarda tutiladi.

Jenshen nima, uning tarkibida nimalar bor va uni qanday tanib olish mumkin?

Jenshen tibbiyotda qadimdan qo‘llanib kelinadigan o‘simliklar qatoriga kiradi. Uning ilmiy nomi — Panax ginseng. Ma’lumotnomalarda ildizi Radix Ginseng deb ataladi. Aynan ildizi o‘simlikning asosiy dorivor qismi hisoblanadi.

Tabiatda Jenshen Uzoq Sharqda keng tanilgan. Ma’lumotnomalarga ko‘ra, u Primorye o‘lkasida, Saxalin va Kuril orollarida o‘sadi. O‘simlik aynan Uzoq Sharq dorivor o‘simliklar dunyosining vakili sifatida jahonga mashhur bo‘lgan.

Jenshenni o‘rganish tarixi

Jenshen tibbiyotda qadim zamonlardan beri qo‘llaniladi. Biroq o‘simlikning keng tanilgani uning barcha xususiyatlari birdek yaxshi o‘rganilganini anglatmaydi. Farmakologik ma’lumotnomalarga ko‘ra, Jenshenning turli dorivor shakllarini batafsil o‘rganish nisbatan kech boshlangan. Bunday tadqiqotlarning asosiy qismi so‘nggi o‘n yilliklarda, asosan laboratoriya hayvonlarida o‘tkazilgan.

Jenshenni o‘rganish araliyadoshlar oilasiga mansub boshqa o‘simliklarga ham qiziqish uyg‘otgan. Tadqiqotchilar ularning kimyoviy tarkibi va botanik jihatdan qarindoshligini o‘rganganlar. Natijada ushbu guruhning yangi vakillari o‘rganilib, ayrimlari tibbiyot amaliyotiga kiritilgan.

Dorivor o‘simliklar haqidagi adabiyotlarda Jenshen ko‘pincha eleuterokokk, araliya va zamanixa bilan bir qatorda tilga olinadi. Ularni umumiy tetiklikni saqlovchi vositalar sifatida an’anaviy qo‘llash birlashtirib turadi. Shu bilan birga, turli o‘simliklardan tayyorlangan preparatlarning o‘ziga xos xususiyatlari bor va ular bir-birini to‘liq almashtira olmaydi.

Sifatli xomashyoni qanday ajratish mumkin?

Jenshen ildizi ayniqsa yuqori qadrlanadi. Qadimgi dorivor o‘simliklar qo‘llanmalarida xomashyo sifatiga katta ahamiyat beriladi. Ma’lumotnomalardan birida foydalanish uchun yuqori sifatli o‘simliklarni, xususan, Koreya preparatlarini tanlash kerakligi alohida ta’kidlangan.

Xomashyoni tanlashda nafaqat uning kelib chiqishini, balki ildizning qay darajada yaxshi saqlanganini ham hisobga olish muhim. Yovvoyi holda o‘sadigan Jenshenni yig‘ib tayyorlashga oid materiallarda shikastlanishlarning alohida tasnifi keltirilgan. Bu tasnif ildizlarning sifatini baholash va xarid narxini belgilash imkonini beradi.

Ildizning tashqi ko‘rinishiga qarab uning kelib chiqishi va dorivor sifatini har doim ham ishonchli aniqlab bo‘lmaydi. Bundan tashqari, turli o‘simliklar ildizlarining shaklan o‘xshashligi odamni chalg‘itishi mumkin. Shuning uchun xarid qilishda faqat tashqi ko‘rinishga emas, balki xomashyoning turi va kelib chiqishini tasdiqlovchi yorliq hamda hujjatlarga e’tibor berish kerak.

Jenshen dorivor ma’lumotnomalarda bejiz uchramaydi. Uning preparatlari ancha batafsil o‘rganilgan. Shu bilan birga, turli dorivor shakllarning farmakologik tadqiqotlari asosan so‘nggi o‘n yilliklarda, jumladan, laboratoriya hayvonlarida o‘tkazilgan.

Men uchun bu yerda oddiy bir tamoyil muhim. Jenshenni har qanday muammoni hal qiluvchi universal vosita deb qabul qilmaslik kerak. Uning an’anaviy qo‘llanilishi, avvalo, tetiklashtiruvchi ta’siri va ish qobiliyatini saqlash bilan bog‘liq.

Jenshen asab tizimi uchun qanday foyda keltiradi?

Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, Jenshenning asosiy xususiyatlaridan biri markaziy asab tizimiga ta’sir qilishidir. Ildiz preparatlarini o‘rganish davomida bosh miya po‘stlog‘i va miya ustuni bo‘limlaridagi neyronlarda qo‘zg‘alish jarayonlarining kuchayishi kuzatilgan.

Ta’sir dozaga bog‘liq. Kichik dozalarda Jenshen preparatlari qo‘zg‘alish jarayonlarini kuchaytirgan va tormozlanish jarayonlarini susaytirgan. Katta dozalarda esa aksincha holat kuzatilgan: tormozlanish jarayonlari kuchaygan.

Bu muhim kuzatuv. U preparat miqdori ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Shuning uchun tavsiya etilgan dozadan oshmaslik kerak.

Hayvonlarda o‘tkazilgan tajribalarda Jenshen preparatlari katta jismoniy zo‘riqish va stress sharoitida ish qobiliyatini oshirgan hamda charchoqni kamaytirgan. Shuningdek, yaqqol adaptogen ta’siri ham tasvirlangan. Ma’lumotnomalarda bu organizmning noqulay ta’sirlarga yaxshiroq moslasha olish qobiliyati sifatida tushuntiriladi.

Jenshen preparatlari an’anaviy ravishda tetiklashtiruvchi va organizmni umumiy mustahkamlovchi vositalar sifatida qo‘llanilgan. Ma’lumotnomalarda ularning holsizlik, uzoq davom etgan jismoniy va ruhiy charchoqda qo‘llanilishi tasvirlangan.

Jenshen ish qobiliyati va umumiy tetiklikka qanday ta’sir qiladi?

Jenshen ko‘pincha aynan umumiy tetiklikni saqlash bilan bog‘lanadi. Ma’lumotnomalarga ko‘ra, ildiz preparatlari ish qobiliyatini hamda organizmning stressli vaziyatlar va noqulay tashqi ta’sirlarga chidamliligini oshirish uchun qo‘llanilgan.

Og‘ir kasalliklar, murakkab jarrohlik amaliyotlari va uzoq davom etgan asoratlardan keyingi tiklanish davrida qo‘llanilishi alohida tasvirlangan. Shuningdek, Jenshen uzoq davom etgan jismoniy va ruhiy charchoqda ham ishlatilgan.

Ma’lumotnomada keltirilgan tibbiy kuzatuvlarda spirtli tindirma buyurilgandan keyin umumiy holatning yaxshilanishi, lanjlik va tez charchash haqidagi shikoyatlarning kamayishi, ishtahaning yaxshilanishi hamda umumiy tetiklikning oshishi qayd etilgan.

Biroq bunday ma’lumotlar Jenshen davolashning o‘rnini bosishini anglatmaydi. Kasalliklar va kuchli holsizlikda holatning sababini shifokor aniqlaydi.

Jenshen ta’sirining mavsumga bog‘liqligi ham tasvirlangan. Ma’lumotnomada uni kuz va qishda qabul qilish eng samarali deb hisoblangani ko‘rsatilgan. Yilning boshqa fasllarida kichikroq dozalarni qo‘llash tavsiya etilgan.

Mavsumiylik va adaptogen ta’sir

Jenshenni an’anaviy qo‘llash tartiblarida yil fasli hisobga olingan. Kuz-qish davri ildiz preparatlarini qabul qilish uchun eng mos davr deb hisoblangan, bahor va yozda esa dozalarni kamaytirish tavsiya etilgan. Bu fikr eski ma’lumotnomalarda keltirilgan bo‘lib, dorivor preparatlarning zamonaviy yo‘riqnomalari o‘rnini bosmaydi.

Jenshenning adaptogen ta’siri organizmning jismoniy va ruhiy zo‘riqishlarga javobi bilan bog‘liq holda ham o‘rganilgan. Tajribalarda ildiz preparatlari hayvonlarning stressli ta’sirlarga chidamliligini oshirgan va charchoq paytida ish qobiliyatini saqlashga yordam bergan.

Biroq adaptogen ta’sirni har qanday noqulay sharoitdan himoya sifatida tushunmaslik kerak. U kundalik iste’molda kafolatlangan natijani emas, balki muayyan kuzatuvlar va tajribalarning natijalarini ifodalaydi.

Jenshenning organizmdagi boshqa tizimlarga ta’siri haqida nimalar ma’lum?

Ma’lumotnomalarda Jenshenning farmakologik ta’siri keng qamrovli deb tasvirlanadi. Tajribalarda mushuklarda epifiz bezining qon tomirlari kengayishi hisobiga miyaning qon bilan ta’minlanishi yaxshilangani va hayvonlarning kislorod iste’moli ortgani kuzatilgan.

Yurak-qon tomir tizimiga ta’siri ham tasvirlangan. Bu ta’sir bir xil bo‘lmagan va dozaga bog‘liq bo‘lgan. Kichik dozalarda Jenshen turli hayvonlarda arterial qon bosimini biroz oshirgan, katta dozalarda esa uni pasaytirishi mumkin bo‘lgan.

Preparat ta’sirida yurak qisqarishlarining amplitudasi ortishi va yurak urish tezligining kamayishi kuzatilgan. Bu ma’lumotlar tajribalarda olingan va ularni inson uchun bevosita tavsiya sifatida qo‘llamaslik kerak.

Ma’lumotnomalarda Jenshen preparatlarining jigar va suyak iligi hujayralaridagi moddalar almashinuvi jarayonlariga ta’siri ham tasvirlangan. Tajribalarda DNK, oqsil, RNK va lipidlar sintezidagi o‘zgarishlar, shuningdek, ayrim gormonal va neyromediatorlar bilan bog‘liq jarayonlarga ta’siri kuzatilgan.

Stressga qarshi xususiyatlari va hayvonlarning ayrim noqulay ta’sirlarga chidamliligi oshishi alohida tasvirlangan. Qon hosil bo‘lish jarayonining faollashuvi va boshqa fiziologik jarayonlar haqida ham ma’lumotlar mavjud.

Moddalar almashinuvi jarayonlariga ta’siri

Jenshen preparatlarini tajriba asosida o‘rganishda nafaqat asab va yurak-qon tomir tizimlarining javobi, balki hujayralardagi moddalar almashinuvi o‘zgarishlari ham o‘rganilgan. Xususan, suyak iligi hujayralarida DNK, RNK va oqsil sintezining ortishi, shuningdek, moddalar almashinuvi jarayonlarida ishtirok etuvchi fermentlar faolligining o‘zgarishi tasvirlangan.

Tadqiqotchilar laboratoriya hayvonlarining buyrak usti bezlari va bosh miyasida ayrim biologik faol moddalar miqdorining o‘zgarishini ham qayd etganlar. Xususan, dofamin, noradrenalin va serotonin darajasidagi o‘zgarishlar kuzatilgan.

Tajribalarda Jenshen preparatlarining yallig‘lanishga qarshi ta’siri hamda hayvonlarda yaralarning tezroq bitishi ham aniqlangan. Biroq bunday natijalar o‘z-o‘zidan ildizning insondagi yallig‘lanish kasalliklari yoki to‘qimalar shikastlanishini davolashda samarali ekanini isbotlamaydi.

Bunday ma’lumotlar Jenshen nima uchun tetiklashtiruvchi o‘simliklar guruhiga kiritilishini tushunishga yordam beradi. Ammo tajriba natijalari muayyan kasallikni davolash uchun mustaqil asos bo‘la olmaydi.

Ma’lumotnomalarga ko‘ra, Jenshen nimalarda yordam beradi?

Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, Jenshen preparatlari tetiklashtiruvchi va organizmni umumiy mustahkamlovchi vositalar sifatida qo‘llanilgan. Bunday qo‘llanilish tasvirlangan holatlar orasida astenik holatlar, jismoniy va ruhiy charchoq, og‘ir kasalliklar va operatsiyalardan keyingi tiklanish davri bor.

Ma’lumotnomalarda ayrim nevrotik holatlar, uyqusizlik va umumiy tetiklikning pasayishida qo‘llanilishi ham tasvirlangan. Jinsiy ojizlikda ishlatilishi alohida tilga olinadi. Bundan tashqari, yanada maxsus tibbiy tayinlovlar ham mavjud. Masalan, Jenshen preparatlari diskineziyaning gipokinetik shaklida umumiy tetiklashtiruvchi vositalar qatorida tasvirlangan. Biroq bu yerda an’anaviy qo‘llash va mustaqil davolanishni farqlash ayniqsa muhim. Agar tashxis qo‘yilgan yoki alomatlar uzoq davom etayotgan bo‘lsa, avvalo tibbiy ko‘rikdan o‘tish kerak.

Tiklanish davrida qo‘llanilishi

Eski tibbiy ma’lumotnomalarda Jenshen rekonvalessensiya, ya’ni og‘ir kasalliklardan keyingi tiklanish davrida buyurilgan vositalar qatorida tilga olinadi. Shuningdek, u murakkab jarrohlik amaliyotlaridan keyin va uzoq davom etgan asoratlarda bemorlarni qo‘llab-quvvatlashning ayrim tartiblariga kiritilgan.

Ayrim tibbiy kuzatuvlarda ildiz preparatlarini qabul qilgan bemorlarda ishtaha, umumiy ahvol va ish qobiliyati ko‘rsatkichlari yaxshilangani haqida xabar berilgan. Ba’zi mualliflar Jenshen kompleks tayyorgarlik tarkibida qo‘llanilganda operatsiyadan keyingi davr yengilroq o‘tganini tasvirlaganlar.

Bu ma’lumotlar muayyan tibbiy kuzatuvlar va tarixiy davolash tartiblariga tegishli. Ular Jenshen operatsiya yoki og‘ir kasallikdan keyin har bir inson uchun zarur ekanini anglatmaydi. Tiklanish davrida uni qo‘llash to‘g‘risidagi qarorni davolovchi shifokor bemorning holati va qabul qilayotgan dorilarini hisobga olgan holda qabul qiladi.

Jenshen va uning preparatlarini qanday qabul qilish kerak?

Ma’lumotnomada Jenshen ildizini spirtli tindirma yoki tabletka shaklida ichish uchun qo‘llash tasvirlangan. Tindirma ovqatdan oldin 15–25 tomchidan kuniga 3 marta buyuriladi. Tabletka shakli — 0,15–0,3 g dan kuniga 3 marta. Davolash kursining davomiyligi 2–4 hafta deb ko‘rsatilgan.

Boshqa bir tibbiy tayinlovda Jenshen tindirmasi ovqatdan 30 daqiqa oldin 20 tomchidan kuniga 3 marta qo‘llanilgan. Bunday tartiblar ma’lumotnomalarda keltirilgan muayyan tibbiy tayinlovlarga tegishli.

Shuning uchun dozani «qancha ko‘p bo‘lsa, shuncha kuchli ta’sir qiladi» degan tamoyil asosida oshirish mumkin emas. Jenshen uchun bu ayniqsa muhim, chunki ma’lumotnomalarda uning ta’siri dozaga bog‘liqligi tasvirlangan. Ma’lumotnomaga ko‘ra, tavsiya etilgan miqdorlarda odatiy qabul qilish ko‘pincha nojo‘ya ta’sirlarsiz kechgan. Ammo ba’zida ko‘ngil aynishi, qusish, bosh og‘rig‘i va arterial qon bosimining ko‘tarilishi kuzatilgan.

Jenshenning dorivor shakllari

Tibbiyot amaliyotida ildiz preparatlarining bir necha shakli tasvirlangan. Bularga spirtli tindirma, tabletkalar va suyuq ekstrakt kiradi. Turli mamlakatlarda ishlab chiqariladigan vositalarning turlari farq qilishi mumkin.

Tindirma suyuq preparat bo‘lib, uning dozasi tomchilarda ko‘rsatiladi. Tabletkalar belgilangan dozaga muvofiq faol xomashyo miqdorini aniq o‘lchash imkonini beradi. Suyuq ekstrakt ham tayyor dorivor shakllar qatoriga kiradi, ammo uning konsentratsiyasi va qo‘llash usuli muayyan preparatga bog‘liq.

Dorivor shaklni tanlashda ishlab chiqaruvchining yo‘riqnomasini hisobga olish muhim. Hatto ikki vosita bir xil o‘simlikdan tayyorlangan bo‘lsa ham, ularning konsentratsiyasi va dozalari farq qilishi mumkin. Shuning uchun yo‘riqnomani tekshirmasdan tindirmani qabul qilish tartibini ekstrakt yoki tabletkalarga tatbiq etish mumkin emas.

Jenshendan choy yoki damlama tayyorlash mumkinmi?

Jenshen an’anaviy ravishda dorivor shakllarda, avvalo, tindirma va tabletkalar ko‘rinishida qo‘llaniladi. Ma’lumotnomalarda Jenshen tetiklashtiruvchi o‘simlik sifatida ham ko‘rib chiqiladi, ammo keltirilgan retseptlarda uy sharoitida choy, damlama yoki qaynatma tayyorlash uchun aniq nisbatlar belgilanmagan.

Dorivor o‘simlik uchun tayyor preparatning dozasi va yo‘riqnomasiga rioya qilish to‘g‘riroq. Bu ayniqsa muhim, chunki Jenshenning asab va yurak-qon tomir tizimlariga ta’siri dozaga bog‘liqligi tasvirlangan. Uy sharoitida ildiz miqdorini o‘zboshimchalik bilan oshirish kutilgan ta’sirni o‘zgartirishi mumkin.

Bu o‘simlik qanday yig‘iladi va saqlanadi?

Ma’lumotnomalarda asosiy e’tibor aynan ildiz sifatiga qaratiladi. Dorivor maqsadlarda sifatli xomashyo qadrlanadi, yovvoyi holda o‘sadigan Jenshen esa alohida ko‘rib chiqiladi.

Yig‘ib tayyorlashga oid materiallarda yovvoyi Jenshenga va uning ildizlaridagi shikastlanishlarga qo‘yiladigan talablar tasvirlangan. Tabiiy yoki sun’iy shikastlanishlar mavjud bo‘lganda, bunday xomashyoning xarid narxi birinchi guruh shikastlanishida 10% ga, ikkinchi guruh shikastlanishida esa 20% ga pasaytirilgan.

Yovvoyi Jenshen ildizlarining shikastlanish guruhlari GOST 10064-62 bo‘yicha aniqlangan.

Yig‘ib tayyorlashda ildizlarning shikastlanishini baholash

Yovvoyi Jenshenni xarid qilishning tarixiy qoidalarida ildizlarning holati ularning kelib chiqishidan alohida hisobga olingan. Tabiiy yoki sun’iy shikastlanishlarning mavjudligi xomashyo narxiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan. Birinchi guruh shikastlanishlari uchun xarid narxini 10% ga, ikkinchi guruh uchun esa 20% ga pasaytirish ko‘zda tutilgan.

Guruhlarga ajratish GOST 10064-62 ga muvofiq amalga oshirilgan. Bunday tasnif yig‘ib tayyorlangan xomashyoni baholash tizimining bir qismi bo‘lgan, uning dorivor maqsadlarda foydalanishga yaroqliligini mustaqil aniqlash bo‘yicha tavsiya emas.

Shikastlanishlar nafaqat ildizning tashqi ko‘rinishi uchun ahamiyatli. Ular ildizning qay darajada yaxshi saqlangani va sifatini baholashni qiyinlashtirishi mumkin. Shuning uchun tibbiy maqsadlarda kelib chiqishi tasdiqlangan va tegishli yorlig‘i bor xomashyoni tanlash afzal.

Uy sharoitida foydalanish uchun bu xomashyo sifatining ahamiyatini yana bir bor ko‘rsatadi. Ildiz aynan dorivor maqsadlarda foydalanishga mo‘ljallangan bo‘lishi kerak. Noma’lum o‘simlikni faqat Jenshen deb atalishi uchungina ishlatmaslik kerak.

Tayyor preparatlarning dorivor shakli aniqroq va dozasi ko‘rsatilgan bo‘ladi. Ularni tanlashda ishlab chiqaruvchining yo‘riqnomasiga rioya qilish va tavsiya etilgan miqdordan oshmaslik muhim.

Jenshenni xorijda qanday topish mumkin

Agar siz AQSh yoki Yevropada yashasangiz, Jenshenni dorixonalarda, sog‘lom oziq-ovqat do‘konlarida va ixtisoslashgan choy do‘konlarida topishingiz mumkin. Xarid qilishda o‘simlikning nomiga va mahsulot uning qaysi qismidan tayyorlanganiga e’tibor berish muhim.

• AQSh: Asian ginseng, Korean ginseng yoki *Panax ginseng* nomlari bilan qidiring. Bunday mahsulotlar dorixonalarda, sog‘lom oziq-ovqat do‘konlarida va internet orqali sotiladi.
• Germaniya: Ginseng, Ginsengwurzel yoki Koreanischer Ginseng nomlaridan foydalaning. O‘simlikni dorixonalarda (Apotheke), Reformhaus do‘konlarida, choy do‘konlarida va internetda qidiring.
• Fransiya: ginseng, ginseng asiatique, ginseng coréen yoki racine de ginseng nomlari bilan qidiring. Jenshen dorixonalarda (pharmacie), sog‘lom oziq-ovqat do‘konlarida, choy do‘konlarida va internetda sotiladi.

Jenshen bir necha shaklda ishlab chiqariladi:

• butun yoki bo‘laklarga kesilgan quritilgan ildiz;
• damlash uchun maydalangan ildiz va choy paketlari;
• tindirmalar va suyuq ekstraktlar;
• ildiz kukuni yoki ekstrakti solingan kapsulalar.

Oq va qizil Jenshen — ildizga ishlov berishning turli usullari.

Qadoqda nimalarni tekshirish kerak:

• lotincha nomi *Panax ginseng* va ildiz ekanini bildiruvchi yozuv (radix, Wurzel yoki racine);
• tarkibi va chiqarilish shakli;
• agar organic yoki bio deb ko‘rsatilgan bo‘lsa, tasdiqlangan organik sertifikatning mavjudligi.

Osiyo Jenshenini Amerika Jensheni (*Panax quinquefolius*) va Sibir Jensheni deb ataladigan o‘simlik (*Eleutherococcus senticosus*) bilan adashtirmang. Germaniyada dorivor choy (Arzneitee) va oddiy ichimlik choyi (Lebensmitteltee) ham farqlanadi. AQShda oziq-ovqat qo‘shimchalari sotuvga chiqarilishidan oldin FDA tomonidan tasdiqlanmaydi. Har bir mamlakatda bunday mahsulotlarni yorliqlash va sotishning o‘z qoidalari amal qiladi.

Qarshi ko‘rsatmalar borasida nimalarni hisobga olish muhim?

Zamonaviy ma’lumotlarga ko‘ra, Jenshenni tavsiya etilgan miqdorlarda qisqa muddat ichish odatda katta yoshli insonlarning aksariyati uchun xavfsiz hisoblanadi. Shu bilan birga, uzoq muddat qo‘llashning xavfsizligi kamroq o‘rganilgan. Jenshenga allergiya bo‘lsa, uni qo‘llash mumkin emas. Autoimmun kasalliklar va qon ivishining buzilishida ehtiyotkorlik zarur. Bunday holatlarda qo‘llashdan oldin shifokor bilan maslahatlashish kerak.

Jenshen dorilar bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin. Antikoagulyantlar va antiagregantlarni, jumladan, varfarinni qabul qilishda Jenshenni qo‘llash masalasini shifokor bilan muhokama qilish ayniqsa muhim. Jenshenning antikoagulyantlar ta’siriga ta’siri haqidagi ma’lumotlar bir xil emas.

Shuningdek, u qondagi qand miqdorini pasaytiruvchi insulin va sulfonilmochevina preparatlarining ta’sirini kuchaytirishi mumkin. MAO ingibitorlari, jumladan, fenelzin, shuningdek, imatinib va raltegravir bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin. Bunday o‘zaro ta’sirlarning ko‘pchiligi haqida hozircha ma’lumotlar yetarli emas.

Operatsiyadan oldin shifokorga Jenshen qabul qilayotganingizni aytish kerak. MSKCC uni qo‘llashni jarrohlik amaliyotidan kamida bir hafta oldin to‘xtatishni tavsiya etadi.

Homiladorlik va emizish davrida Jenshenni qo‘llamaslik kerak. Xavfsizligi haqida ma’lumotlar yetarli emas. EMA xavfsizlikka oid ma’lumotlar yetarli bo‘lmagani sababli Jenshen ildizi preparatlarini 18 yoshgacha bo‘lgan bolalarga tavsiya etmaydi.

Eng ko‘p uchraydigan nojo‘ya ta’sir uyqusizlik hisoblanadi. Oshqozon faoliyatining buzilishi, ko‘ngil aynishi, qusish, ich ketishi yoki qabziyat, qichishish, eshakemi, asabiylik va yurak urishining tezlashishi mumkin.

Kamdan-kam hollarda og‘ir allergik reaksiyalar, kuchli teri toshmasi va jigarning shikastlanishi tasvirlangan. Noto‘g‘ri yoki haddan tashqari ko‘p iste’mol qilinganda qon bosimining ko‘tarilishi, uyqusizlik, ich ketishi, ko‘krak qafasidagi og‘riq, toshma va ongning chalkashishi haqida ham xabar berilgan.

Jenshenning zaharli dozasi aniq belgilanmagan. Shuning uchun preparatning tavsiya etilgan dozasidan oshmaslik kerak. Ma’lumotnomada 200 ml tindirma yoki o‘rtacha kattalikdagi butun ildiz ichga qabul qilingandan keyin zaharlanish belgilari, jumladan, toshma, bosh aylanishi, bosh og‘rig‘i va qon bosimining ko‘tarilishi tasvirlangan.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Agar Jenshenni qabul qilgandan keyin allergik reaksiya, kuchli toshma, yurakning qattiq urishi, qusish, bosh og‘rig‘i yoki boshqa noodatiy alomatlar paydo bo‘lsa, uni qabul qilishni to‘xtatish va tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.

Homiladorlik va emizish davrida qo‘llash masalasini shifokor hal qilishi kerak. Bolalarga Jenshen ildizi preparatlarini tibbiy tavsiyasiz bermaslik kerak. Agar inson doimiy ravishda dorilar, ayniqsa, qon ivishiga yoki qondagi qand miqdoriga ta’sir qiluvchi vositalarni qabul qilsa, ularning birgalikda qo‘llanishi mumkinligini oldindan mutaxassis bilan muhokama qilish kerak. Surunkali kasalliklarda ham shifokor maslahati zarur. Jenshen tashxis qo‘yish va buyurilgan davolashning o‘rnini bosmaydi.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Barcha dorivor o'tlar mavzular bo'yicha →

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →