Onkologiyada qabziyat: qanday yengillashtirish mumkin?

Dr. Boris Wydoff

Onkologiyada qabziyat kasallikning o‘zi, kimyoterapiya, og‘riq qoldiruvchi dorilar yoki jismoniy faollikning kamayishi sababli yuzaga kelishi mumkin. Hozir nima qilish kerak? Ich kelishidagi o‘zgarishlar haqida davolovchi tibbiy jamoangizga xabar bering, agar shifokor suyuqlikni cheklamagan bo‘lsa, yetarlicha suyuqlik iching va imkoningizga qarab harakat qiling. Qorinda kuchli og‘riq, qusish yoki gaz chiqmay qolishi kuzatilsa, zudlik bilan tibbiy ko‘rikdan o‘tish kerak.

Nima uchun onkologiyada qabziyat paydo bo‘ladi?

Qabziyat — ichak odatdagidan kamroq bo‘shaydigan, najas quruq va qattiq bo‘lib qoladigan, hojat chiqarish uchun esa ko‘proq kuchanishga to‘g‘ri keladigan holat. Ba’zan hojat chiqarish og‘riq bilan kechadi va ichak to‘liq bo‘shamagandek tuyuladi. Qorin dam bo‘lishi, spazmlar, ko‘ngil aynishi va to‘lib ketgandek his paydo bo‘lishi mumkin.

Onkologik kasalligi bor odamlarda qabziyatning bir nechta sababi bir vaqtda uchrashi mumkin. Ayrim o‘smalar ichakni siqib, uning ichidagi moddalar harakatiga to‘sqinlik qilishi yoki ichak faoliyatini boshqaradigan nerv yo‘llariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Qabziyat kimyoterapiyaning ayrim turlarida ham nojo‘ya ta’sir sifatida uchraydi.

Yana bir muhim sabab — dorilar. Opioid turidagi og‘riq qoldiruvchilar, ko‘ngil aynishi va xavotirga qarshi ayrim dorilar, shuningdek, siydik haydovchi preparatlar ichakni bo‘shatishni qiyinlashtirishi mumkin. Ularni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatish yoki dozasini o‘zgartirish mumkin emas: shifokor zarur davolashni saqlab qolgan holda qabziyatni yengillashtirish yo‘lini tanlashi mumkin.

Kundalik turmush tarzidagi o‘zgarishlar ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Davolanish vaqtida odam ko‘pincha kamroq yuradi, tezroq charchaydi, odatdagidan kamroq ovqat yeydi yoki ratsionini o‘zgartiradi. Suyuqlikning yetarli miqdorda ichilmasligi ham najasning qattiqlashishiga olib kelishi mumkin.

Ichak saratonida qabziyat bo‘lishi mumkinmi?

Ha, qabziyat ichak o‘smalari, jumladan, yo‘g‘on va to‘g‘ri ichak saratoni bilan birga kuzatilishi mumkin. Biroq u boshqa onkologik kasalliklarda ham, saraton bilan bog‘liq bo‘lmagan sabablarga ko‘ra ham paydo bo‘ladi. Shu sababli faqat ushbu alomatga qarab o‘sma bor-yo‘qligini yoki uning qayerda joylashganini aniqlab bo‘lmaydi.

Ich kelishidagi yangi o‘zgarishlarga alohida e’tibor berish kerak. Masalan, avvallari odam muntazam hojatga chiqib yurgan bo‘lsa-yu, endi doimiy qiyinchilikka duch kelsa, og‘riq yoki qorin dam bo‘lishini sezsa, bu haqda shifokorga aytishi lozim. Shifokor bu o‘zgarishlarni boshqa alomatlar, kasallik tarixi va tekshiruv natijalari bilan birgalikda baholaydi.

Ba’zan sabab najas tiqilib qolishi bo‘ladi — bu ichakda to‘planib qolgan qattiq najasni mustaqil chiqarish qiyinlashadigan holat. Bundan ham jiddiyroq asorat — ichak tutilishi bo‘lib, bunda ichak ichidagi moddalar odatdagidek harakatlana olmaydi. Har ikkala holat ham tibbiy baholashni talab qiladi, ichak tutilishi esa hayot uchun bevosita xavf tug‘dirishi mumkin.

Faqat hojatga chiqish tezligi yoki noqulaylik darajasiga qarab sababni mustaqil aniqlashga urinmang. Tashxis bemor bilan suhbatlashish, ko‘rik va zarur bo‘lsa, qo‘shimcha tekshiruvlardan so‘ng qo‘yiladi. Asoratga shubha tug‘ilsa, shifokor qorin bo‘shlig‘ini tekshirishni buyurishi mumkin.

Qabziyatni yengillashtirish uchun uyda nima qilish mumkin?

Uy sharoitidagi choralar har qanday vaziyatda ham mos kelavermaydi. Agar kuchli og‘riq, qusish, yaqqol qorin dam bo‘lishi kuzatilsa yoki gaz chiqmay qolsa, ko‘proq kletchatka iste’mol qilish, surgi dorilar yoki boshqa uy vositalari yordamida holatni o‘zboshimchalik bilan tuzatishga urinmang. Bunday belgilar shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi.

Agar xavfli alomatlar bo‘lmasa, davolovchi jamoa bilan kelishilgan oddiy choralarni qo‘llashdan boshlang. Shifokor tavsiyalariga muvofiq suyuqlik iching, ayniqsa, yurak yoki buyrak holati sababli cheklovlar bo‘lsa, bunga alohida e’tibor bering. Tibbiy jamoa boshqa ichimlik rejimini belgilagan bo‘lsa, o‘zingizni majburlab ko‘p suyuqlik ichishingiz shart emas.

Imkon qadar o‘rtacha jismoniy faollikni saqlang. Xona yoki yo‘lak bo‘ylab qisqa yurish, yotoqdan kresloga o‘tish va bir necha yengil harakatni bajarish kuchli charchoq paytida ham qo‘lingizdan kelishi mumkin. Mos jismoniy yuklama o‘zingizni qanday his qilishingizga, asoratlarga va mutaxassislar tavsiyalariga bog‘liq.

Hojatga qachon chiqqaningizni, najas qanchalik qattiq bo‘lganini, og‘riq, qorin dam bo‘lishi yoki ko‘ngil aynishi kuzatilgan-kuzatilmaganini yozib boring. Ovqatlanish, ichimlik miqdori va dorilar qabulidagi o‘zgarishlarni ham qayd eting. Bu ma’lumotlar shifokorga ichak faoliyatiga nima ta’sir qilganini va qanday choralar ma’qul ekanini aniqlashga yordam beradi.

Surgi dorilar, shamchalar yoki ichakni bo‘shatishga mo‘ljallangan boshqa vositalarni o‘zboshimchalik bilan qabul qilishni boshlamang. Onkologik kasalliklarda preparat tanlovi qabziyat sababiga, hamroh kasalliklarga va olib borilayotgan davolashga bog‘liq. Ayrim vositalar bir bemorga mos kelishi mumkin, boshqasiga esa zarar yetkazishi ehtimoli bor.

Saratonni davolash vaqtida qabziyatda qanday ovqatlanish kerak?

Ovqatlanish tartibini mahsulotlarni qay darajada ko‘tara olishingiz va ayni paytdagi davolashga qarab tanlash kerak. Oddiy qabziyatda kletchatka foydali bo‘lishi mumkin, ammo onkologik kasalliklarda uning miqdorini oshirish hamma uchun ham to‘g‘ri kelmaydi. Ichak torayishi yoki ichak tutilishiga shubha bo‘lsa, qo‘shimcha oziq tolalari holatni yomonlashtirishi mumkin.

Qaysi mahsulotlarni ratsionga kiritish ma’qul ekanini shifokor bilan muhokama qiling. Agar cheklovlar bo‘lmasa va ovqat yaxshi hazm bo‘lsa, kletchatkaga boy sabzavotlar, mevalar va boshqa odatiy mahsulotlar mos kelishi mumkin. Uning miqdorini oshirishda ichimlik rejimi va tibbiy jamoa tavsiyalarini hisobga olish lozim.

Ko‘ngil aynishi, kuchli holsizlik yoki ovqat hazm qilish a’zolaridagi operatsiyalardan keyin ratsionni keskin o‘zgartirish kerak emas. Bunday paytlarda onkolog yoki davolovchi ovqatlanish bo‘yicha mutaxassisning individual tavsiyalari zarur bo‘lishi mumkin. Asosiy vazifa — organizmni mos oziq moddalar bilan ta’minlash va qo‘shimcha noqulaylik tug‘dirmaslik.

Har qanday o‘simlik vositasi, qo‘shimcha yoki ovqatlanish tartibini o‘zgartirishdan oldin onkologingizga xabar bering. Bu, ayniqsa, kimyoterapiya yoki nur terapiyasidan o‘tayotgan, operatsiya qilingan yoxud bir vaqtning o‘zida bir nechta dori qabul qilayotgan bemorlar uchun muhim.

Onkologiya vaqtida qabziyat bo‘lsa, men qanday maslahat beraman?

Suyuqlik yetishmasligiga yo‘l qo‘ymang. Men o‘z kitoblarimda shunday yozaman: «Suv — ichak birinchi bo‘lib so‘raydigan narsadir». Men suv yetishmasligini ichak ichidagi moddalar harakatining qiyinlashishi va qabziyat paydo bo‘lishi bilan bog‘layman. Shu sababli kun davomida oz-ozdan suv ichishni, ertalab esa iliq suvni tanlashni maslahat beraman. Biroq onkologik davolanish vaqtida suyuqlik miqdorini shifokor bilan kelishish zarur, ayniqsa, ichish bo‘yicha cheklovlar bo‘lsa.

Ich kelishini odatiy kun tartibi yordamida muntazamlashtiring. «Salomatlik alifbosi» kitobimda ichakni kunning muayyan vaqtida hojatga chiqishga o‘rgatish va tabiiy istakni kechiktirmaslikni tavsiya qilaman. Tajribamga ko‘ra, xotirjam va muntazam tartib ovqat hazm qilish tizimidagi o‘zgarishlarni yaxshiroq payqashga yordam beradi. Shuningdek, shoshilmaslikni va haddan tashqari kuchanmaslikni tavsiya qilaman. Bir necha kundan beri hojat bo‘lmasa yoki og‘riq, qusish va kuchli qorin dam bo‘lishi paydo bo‘lsa, tibbiy baholash zarur. Ichak faoliyatini tartibga solishga doir umumiy yondashuvimdan farqli ravishda, zamonaviy tibbiyot onkologik kasalliklarda, avvalo, qabziyat sababini, jumladan, og‘riq qoldiruvchi dorilar ta’siri va kasallikning mumkin bo‘lgan asoratlarini aniqlashga e’tibor beradi.

Imkoningizga mos ravishda harakat qiling. Kitoblarimda kamharakatlikni ovqat hazm bo‘lishining sekinlashishi bilan bog‘layman va har kuni sayr qilishni tavsiya qilaman. Men harakatni ichakning odatiy ritmini saqlashga yordam beradigan yumshoq usullardan biri deb bilaman. Agar kuchli holsizlik bo‘lsa, har qanday holatda ham yarim soat yurishga o‘zingizni majburlamang: davolovchi jamoa ruxsat bergan bo‘lsa, qisqa masofalarga yurishdan boshlang.

Kletchatkali mahsulotlarni individual tanlang. Men sabzavotlar, qora olxo‘ri va maydalangan zig‘ir urug‘ini ich kelishi muntazam bo‘lmaganda foydali oziq-ovqat vositalari sifatida tilga olaman. Mening yondashuvimga ko‘ra, ovqatlanish ichak faoliyatini qo‘llab-quvvatlashi, qo‘shimcha noqulaylik tug‘dirmasligi kerak. Ammo onkologik kasalliklarda kletchatka miqdorini avtomatik ravishda oshirish mumkin emas: agar ichak tutilishiga shubha, kuchli qorin dam bo‘lishi yoki qattiq og‘riq bo‘lsa, bunday o‘zgarishlar xavfli bo‘lishi mumkin. Shu sababli qora olxo‘ri, zig‘ir urug‘ini ratsionga qo‘shish yoki sabzavot porsiyalarini ko‘paytirishdan oldin ovqatlanish tartibini onkolog bilan muhokama qiling.

Onkologiyada qabziyatga qarshi qanday vositalardan foydalanish mumkin?

Agar ichimlik rejimi, ovqatlanish va jismoniy faollikni o‘zgartirish yordam bermasa, shifokor qabziyatni yengillashtirish uchun surgi dori yoki boshqa preparatni tavsiya qilishi mumkin. Tanlov najasning qanchalik qattiqligiga, muammo qancha vaqtdan beri davom etayotganiga, bemor qaysi dorilarni qabul qilayotganiga va ichak tutilishi belgilari bor-yo‘qligiga bog‘liq.

Ichakda suvni ushlab turadigan vositalar, najasni yumshatuvchi preparatlar va ichak qisqarishlarini rag‘batlantiruvchi dorilar mavjud. Har birining o‘z ko‘rsatmalari va cheklovlari bor. Tanishlarning maslahati bilan dori tanlash yoki uning dozasini o‘zboshimchalik bilan oshirish kerak emas.

Ayrim onkologik holatlarda bunday vositalar qon ketishi, infeksiya yoki boshqa asoratlarni keltirib chiqarishi mumkin. Ulardan faqat tibbiy jamoa foydalanishga ruxsat berganidan va aniq ko‘rsatmalar berganidan keyin foydalanish mumkin.

Shifokor bilan kelishmasdan surgi dorilarni muntazam qabul qilmang yoki ularning ta’sirini boshqa vositalar bilan qoplashga urinmang. Agar preparat yordam bermasa, dozani mustaqil oshirish o‘rniga bu haqda tibbiy jamoaga xabar berish muhim. Ba’zan qabziyatni davolash tartibini o‘zgartirish yoki alomatlarning boshqa sababini aniqlash talab etiladi.

Kimyoterapiya vaqtida shifokor ruxsatisiz nimalar mumkin emas?

Saratonni davolash vaqtida ayrim mahsulotlar va qo‘shimchalar dorilarning ta’sirini o‘zgartirishi mumkin. Shu sababli, hatto uyda qo‘llanadigan odatiy yordamchi usullar ham konsentratlar, ekstraktlar yoki biologik faol qo‘shimchalarni o‘z ichiga olsa, ehtiyotkorlikni talab qiladi.

• Dalachoy (zveroboy) ayrim saratonga qarshi preparatlarning organizmdagi miqdorini o‘zgartirishi va ularning ta’siriga ta’sir qilishi mumkin. Uni onkolog bilan kelishmasdan qabul qilmang.
• Greypfrut va greypfrut sharbati ayrim dorilar bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin. Davolovchi jamoangizdan ular sizning davolash sxemangizda mumkin yoki mumkin emasligini aniqlang.
• Antioksidantlarning yuqori dozalari kimyoterapiya va nur terapiyasi vaqtida shifokor ruxsatisiz qabul qilinmasligi kerak.
• Konsentrlangan o‘simlik ekstraktlari va giyohli aralashmalar dorilar bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin. Shu sababli ulardan foydalanishni oldindan kelishib olish zarur.

Bu davolanish vaqtida barcha sabzavot va mevalar taqiqlangan degani emas. Oddiy mahsulotlarni avtomatik ravishda ratsiondan chiqarish shart emas: cheklovlar muayyan davolash sxemasi va bemorning holatiga bog‘liq.

Saratonni davolash vaqtida ochlik, detoks dasturlari yoki qat’iy tozalash kurslarini boshlamang. Ularni buyurilgan davolash o‘rnida qo‘llamang va naturopatik usullar uchun dorilarni to‘xtatmang. Har qanday qo‘shimcha chora onkolog bilan kelishilgan bo‘lishi kerak.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Quyidagi holatlarda zudlik bilan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qiling: qorinda kuchli yoki tobora kuchayib borayotgan og‘riq, qusish bilan birga kuchli qorin dam bo‘lishi kuzatilsa yoxud gaz va najas chiqmay qolsa. Bu belgilar ichak tutilishini ko‘rsatishi mumkin.

Najasda yoki qusuqda qon, qora najas, hushdan ketish yoki yurakning kuchli urishi kuzatilganda ham shoshilinch tibbiy baholash zarur. Nafas qisishi, ko‘krak og‘rig‘i yoki oyoq shishishi paydo bo‘lsa, darhol tibbiy yordamga murojaat qiling, chunki bu belgilar xavfli asoratdan darak berishi mumkin.

Kimyoterapiya vaqtida tana harorati 38 °C yoki undan yuqoriga ko‘tarilsa yoxud titroq paydo bo‘lsa, darhol onkolog bilan bog‘laning yoki sizga berilgan shoshilinch harakatlar rejasiga amal qiling. Haroratni o‘zboshimchalik bilan tushirib, holat yaxshilanishini kutmang. Bir sutkadan ko‘proq davom etadigan qusish yoki suyuqlik icha olmaslik holatida ham zudlik bilan tibbiy baholash zarur.

Yaqin vaqt ichida shifokor qabuliga yoziling, agar qabziyat yaqinda paydo bo‘lgan, davom etayotgan yoki takrorlanayotgan bo‘lsa, najas odatdagidan sezilarli darajada farq qilsa yoxud hojat chiqarish og‘riq bilan kechsa. Mutaxassisga oxirgi marta qachon hojatga chiqqaningizni, gaz chiqayotgan-chiqmayotganini, qorin dam bo‘lishi bor-yo‘qligini va qaysi dorilarni qabul qilayotganingizni ayting. Alomatlar tez kuchaysa, rejalashtirilgan qabulni kutmang.

Tekshiruv vaqtida shifokor o‘zgarishlarning xususiyatlarini aniqlaydi, qorinni ko‘zdan kechiradi va zarur bo‘lsa, qo‘shimcha tekshiruvlarni tayinlaydi. Qabziyat sababini aniqlash muhim, chunki dori nojo‘ya ta’siri tufayli yuzaga kelgan qabziyatni davolash najas tiqilib qolishi yoki ichak tutilishida ko‘rsatiladigan yordamdan farq qilishi mumkin.

Bu mavzu bilan qanday ishlashim haqida batafsil ma’lumotni «Onkologiya» sahifasidan olishingiz mumkin.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →