Holsizlik: qaysi vitaminlar yetishmaydi?

Dr. Boris Wydoff

Holsizlik B12 vitamini yoki folat (B9) yetishmasligi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bu ikki modda asab tizimining normal ishlashi va sog‘lom qizil qon hujayralari hosil bo‘lishi uchun zarur. Ular yetishmaganda doimiy charchoq, mushaklar zaifligi, diqqatni jamlash qiyinlashishi, ba’zan esa qo‘l va oyoqlarda jimirlash paydo bo‘ladi. Biroq vitaminlar yetishmasligi quvvat yo‘qolishining yagona sababi emas. Shunga o‘xshash holatga uyqu buzilishi, stress, muvozanatsiz ovqatlanish, qalqonsimon bez kasalliklari va qandli diabet ham sabab bo‘lishi mumkin.

Agar odatdagi ishlarni bajarish tobora qiyinlashayotgan bo‘lsa va dam olish ham tetiklikni qaytarmasa, buning sababini aniqlash muhim. Avvalo ovqatlanish, uyqu va umumiy ahvolingizni baholang. Holsizlik uzoq davom etsa, shifokorga murojaat qiling. Vitamin qo‘shimchalarini nazoratsiz qabul qilish tibbiy tekshiruv o‘rnini bosa olmaydi.

Nima uchun quvvat yo‘qoladi va qaysi vitaminlar yetishmasligi mumkin?

45–50 yoshdan keyin ko‘pchilik odatdagi ishlarni bajarish uchun avvalgidan ko‘proq kuch kerakligini sezadi. Ertalab turish qiyinlashadi, kunning o‘rtalariga borib yotib dam olish istagi paydo bo‘ladi, kechqurun esa hatto sevimli mashg‘ulotlarga ham kuch qolmaydi. Ba’zan odam yetarlicha uzoq uxlaydi, ammo baribir charchagan holda uyg‘onadi.

Buning mumkin bo‘lgan sabablaridan biri — ayrim vitaminlarning yetishmasligi. Ayniqsa, B12 vitamini va folat, ya’ni B9 vitaminiga e'tibor berish kerak. Bu ikkala modda ham asab tizimining normal ishlashi va sog‘lom qizil qon hujayralari hosil bo‘lishi uchun zarur.

Ular yetishmaganda kuchli charchoq, quvvatsizlik va mushaklar zaifligi kuzatilishi mumkin. Ba'zan qo‘l va oyoqlarda jimirlash, tilning og‘rishi, og‘izda yarachalar va ko‘rish bilan bog‘liq muammolar paydo bo‘ladi. Shuningdek, xotira, ma'lumotni tushunish va diqqatni jamlash qiyinlashishi mumkin.

Shu bilan birga, B12 yoki folat yetishmovchiligi har doim ham kamqonlik bilan birga kechmaydi. Shuning uchun kamqonlikning odatiy belgilari yo‘qligi vitamin tanqisligini butunlay istisno qilmaydi.

Masalaning yana bir tomoni bor. Inson vitaminlar yetishmasligi bilan bog‘liq bo‘lmagan boshqa muammolar sababli ham kuchli charchoqni his qilishi mumkin. Shu bois har qanday holsizlikni vitamin yetishmovchiligi bilan izohlash va o‘zboshimchalik bilan davolanishni boshlash to‘g‘ri emas.

Holsizlik: faqat yosh bilan bog‘lab bo‘lmaydigan sabablar

Shifokorlar uzoq davom etadigan charchoqqa sabab bo‘lishi mumkin bo‘lgan bir nechta keng tarqalgan omillarni ajratib ko‘rsatadilar. Ulardan birinchisi — uyquning yetarli emasligi yoki sifatsiz uyqu. Agar odam tunda tez-tez uyg‘onsa, uyqusizlikdan aziyat cheksa yoki uyqu vaqtida nafas olishida buzilishlar bo‘lsa, organizm to‘liq tiklanmasligi mumkin.

Ikkinchi keng tarqalgan sabab — turmush tarzi. Muvozanatsiz ovqatlanish va jismoniy faollikning yetishmasligi umumiy ahvolga ta'sir qilishi mumkin. Stress, depressiv holatlar va og‘ir hayotiy vaziyatlar ham o‘z ta'sirini ko‘rsatadi.

45 yoshdan keyin gormonal o‘zgarishlarni ham hisobga olish kerak. Ular hayotning turli davrlarida, jumladan, menopauza vaqtida kuzatilishi mumkin. Bundan tashqari, charchoq ayrim kasalliklar paytida yoki tibbiy muolajalar va dori vositalarini qabul qilish fonida ham yuzaga keladi.

Qalqonsimon bez faoliyatidagi buzilishlarga alohida e'tibor berish kerak. Uning faolligi oshganda asabiylik, xavotir, jizzakilik va mushaklar zaifligi kuzatilishi mumkin. Odam o‘zini charchagan his qiladi, biroq ichki zo‘riqish unga to‘liq bo‘shashish imkonini bermaydi.

Yana bir mumkin bo‘lgan sabab — qandli diabet. Bu kasallikda charchoq bilan birga kuchli chanqash, ayniqsa tunda tez-tez siyish va vazn yo‘qotish kuzatilishi mumkin. Holsizlik turli sabablarga ko‘ra paydo bo‘ladi. Hatto odam o‘zida vitaminlar yetishmayotganiga amin bo‘lsa ham, yakuniy xulosani tibbiy tekshiruvdan keyin chiqarish kerak.

Charchoq B12 yoki folat yetishmasligi bilan bog‘liqligini qanday aniqlash mumkin?

B12 vitamini va folat yetishmovchiligi o‘xshash belgilar bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Har ikkala holat ham qizil qon hujayralari hosil bo‘lishining buzilishiga olib kelishi mumkin. Bu hujayralar tarkibida gemoglobin bo‘lib, u kislorodni organizm bo‘ylab tashiydi.

Qon hujayralari noto‘g‘ri shakllanib, o‘z vazifasini to‘liq bajara olmasa, odam kuchli charchoq va quvvatsizlikni his qilishi mumkin. Ba'zan mushaklar zaiflashadi va umumiy ahvol yomonlashadi.

Biroq e'tibor berish kerak bo‘lgan qo‘shimcha belgilar ham mavjud.

B12 yetishmaganda qo‘l-oyoqlarda jimirlash, ko‘rish bilan bog‘liq muammolar, xotira va ma'lumotni tushunishdagi qiyinchiliklar paydo bo‘lishi mumkin. Ba'zan ruhiy holat ham o‘zgaradi: xavotir, tushkunlik yoki fikrlarning chalkashishi kuzatiladi.

Folat yetishmovchiligi ham kuchli charchoq, zaiflik, tilning og‘rishi va og‘izdagi yarachalar bilan kechishi mumkin. Har ikkala vitamin tanqisligining ayrim belgilari kamqonlik hali rivojlanmagan paytda ham kuzatilishi mumkin.

Muhim jihatni tushunish kerak: sanab o‘tilgan belgilarning hech biri o‘z-o‘zidan vitamin yetishmovchiligini tasdiqlamaydi. Masalan, unutuvchanlik turli sabablarga ega bo‘lishi mumkin, mushaklar zaifligi esa ko‘plab holatlarda uchraydi.

Oddiy charchoq bilan uzoq davom etadigan sog‘liq muammosi o‘rtasida ham muhim farq bor. Og‘ir kundan keyin odamga dam olish kerak bo‘lishi tabiiy. Ammo uyqu va dam olish kunlaridan keyin ham quvvat qaytmasa, sababni chuqurroq izlash zarur.

Holsizlikda qaysi tahlillarni topshirish va nimalarni tekshirish kerak?

Birinchi qadam — shifokor bilan maslahatlashish. Mutaxassis shikoyatlaringizni, umumiy ahvolingizni va boshqa belgilarni baholaydi, so‘ngra qanday tekshiruvlar zarurligini belgilaydi.

B12 yoki folat yetishmovchiligiga shubha bo‘lsa, shifokor B12 vitamini va foliy kislotasi miqdorini aniqlash uchun qon tahlillarini buyurishi mumkin. Shuningdek, ushbu vitaminlar yetishmasligi bilan bog‘liq ehtimoliy o‘zgarishlarni aniqlash uchun qon hujayralarining holati baholanadi. Tekshiruvlarning aniq ro‘yxati alomatlar va dastlabki tekshiruv natijalariga bog‘liq.

Agar charchoq boshqa belgilar bilan birga kuzatilsa, tekshiruv boshqa sabablarni aniqlashga ham qaratilishi mumkin. Xususan, kamqonlik, diabet yoki qalqonsimon bez faoliyatining oshishiga shubha bo‘lsa, tegishli qon tahlillari o‘tkaziladi.

Holsizlikdan shikoyat qilayotgan har bir inson uchun mos keladigan yagona universal tekshiruvlar to‘plami mavjud emas. Masalan, qo‘l-oyoqlarda jimirlash va xotira buzilishlari kuzatilsa, B12 yetishmovchiligi ehtimoliga alohida e'tibor beriladi. Agar kuchli chanqash, tunda siyish va vazn yo‘qotish ham paydo bo‘lsa, shifokor boshqa mumkin bo‘lgan sabablarni ham tekshirishi kerak.

Qabul vaqtida shifokorga quyidagi holatlar haqida aytib berish foydali:

• Doimiy charchoq qachon boshlangan va u kuchayib boryaptimi?
• Uyqu sifati o‘zgarganmi va ertalab uyg‘onish qanchalik oson?
• Qo‘l-oyoqlarda jimirlash, mushaklar zaifligi yoki xotira bilan bog‘liq muammolar bormi?
• Vazn, kayfiyat va odatdagi faollik darajasi o‘zgarganmi?
• Qanday dori vositalari va qo‘shimchalarni qabul qilasiz?
• Ovqatlanishni cheklaysizmi, hayvonlardan olinadigan mahsulotlar yoki butun oziq-ovqat guruhlarini ratsioningizdan chiqarib tashlaganmisiz?

Ovqatlanishni uzoq vaqt cheklash haqida albatta xabar berish kerak. Oziq-ovqat bilan vitaminlarning yetarli miqdorda olinmasligi tanqislik sabablaridan biri bo‘lishi mumkin. Biroq vitaminlarning o‘zlashtirilishi bilan bog‘liq muammolar ham mavjud va ularni faqat menyuni o‘zgartirish orqali bartaraf etib bo‘lmaydi.

Masalan, pernitsioz anemiyada immun tizimi oshqozonning sog‘lom hujayralariga ta'sir qiladi. Natijada organizm oziq-ovqatdan B12 vitaminini o‘zlashtirishda qiynaladi. Ayrim dori vositalari ham B12 va folatning o‘zlashtirilishiga ta'sir qilishi mumkin.

Shuning uchun nafaqat vitamin yetishmovchiligini aniqlash, balki uning nima sababdan yuzaga kelganini ham bilish muhim. To‘ldirish usuli aynan shunga bog‘liq.

Quvvatni saqlash va vitaminlar olish uchun nimalar iste'mol qilish kerak?

Ovqatlanish xilma-xil bo‘lishi kerak. Agar odam yillar davomida bir xil taomlarni iste'mol qilsa, butun oziq-ovqat guruhlarini chiqarib tashlasa yoki yetarlicha ovqatlanmasa, ayrim moddalarning yetishmaslik xavfi ortishi mumkin.

B12 vitamini baliq, tuxum, sut mahsulotlari va ushbu vitamin bilan maxsus boyitilgan mahsulotlarda mavjud. Vegan ovqatlanish tarziga amal qiladigan odamlar uchun bu vitaminni yetarli miqdorda olish masalasi ayniqsa muhim. Agar ular vitamin bilan boyitilgan mahsulotlar va qo‘shimchalarni iste'mol qilmasalar, B12 yetishmovchiligi yuzaga kelishi mumkin.

Folat organizmga yashil sabzavotlar orqali kiradi. Uning manbalari orasida brokkoli, Bryussel karami va yashil no‘xat bor. Bunday mahsulotlarni boshqa sabzavotlar bilan navbatma-navbat iste'mol qilib, kundalik ratsionga kiritish qulay.

Hatto vitaminlarga boy deb hisoblangan bo‘lsa ham, ovqatlanishni faqat bitta mahsulot atrofida tashkil qilish kerak emas. Xilma-xil ovqatlanish faqat bitta modda bilan cheklanib qolmasdan, turli oziq moddalarni olishga yordam beradi.

Umumiy kun tartibi ham muhim. Doimiy uyqusizlik, tartibsiz ovqatlanish va harakatning yetishmasligi, hatto ratsion yetarlicha xilma-xil bo‘lsa ham, charchoq hissini saqlab turishi mumkin.

Agar haqiqiy vitamin tanqisligi mavjud bo‘lsa, ba'zan faqat ovqatlanishni o‘zgartirish yetarli bo‘lmaydi. B12 yoki folat yetishmovchiligi tasdiqlansa, shifokor tegishli preparatlarni buyurishi mumkin. Vitaminlarni to‘ldirish usuli buzilish sababiga va insonning individual holatiga bog‘liq. Vitaminlarning o‘zlashtirilishi bilan bog‘liq muammolar bo‘lsa, ratsionga kerakli mahsulotlarni qo‘shishning o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Men nimani tavsiya qilaman: quvvatni tiklashga mening yondashuvim

Kundalik ovqatlanishingizdan shakar, oq un va qayta ishlangan mahsulotlarni chiqarib tashlang. Men darhol qattiq parhez boshlashni maslahat bermayman. Kitoblarimda yozishimcha, ushbu uch guruh mahsulotlar organizmga bo‘sh kaloriyalar va kislotali chiqindilar beradi, buning evaziga esa ularni qayta ishlash uchun vitaminlar va quvvat sarflanadi. Mening nazariyamga ko‘ra, bunday ovqatlardan voz kechish organizmga bo‘shagan kuchini tiklanishga yo‘naltirish imkonini beradi. Shuning uchun hamma narsani bir kunda o‘zgartirishga urinmasdan, avvalo odatdagi menyuni qayta ko‘rib chiqishni tavsiya qilaman.

Yangi sabzavot sharbatlariga e'tibor bering. Men ularni tabiiy vitaminlar, fermentlar va mineral tuzlarning qimmatli manbai deb hisoblayman. «Salomatlik alifbosi» kitobimda sabzi tarkibi haqida yozganman: uning tarkibida A vitamini, B guruhi vitaminlari, shuningdek, C, D, E va K vitaminlari mavjud. Bundan tashqari, sabzi va ismaloq aralashmasini alohida tasvirlayman. Mening tizimimda bu aralashma umumiy zaiflik va holsizlik paytida qo‘llanadi. Tajribamga ko‘ra, yangi sabzavot sharbatlari tabiiy ovqatlanishning bir qismi sifatida e'tiborga loyiq. Shu bilan birga, men ularni odatdagi ovqat yoki shifokor buyurgan davolash o‘rniga ishlatishni taklif qilmayman.

Toza havo, to‘laqonli uyqu va dam olishni unutmang. Men organizm quvvatini saqlash uchun nafaqat oziq moddalar, balki tiklanish imkonini beradigan sharoitlar ham zarur deb hisoblayman. Kitobimda doimiy charchoqni toza havo, harakat, uyqu va kundalik tartibdagi zarur tanaffuslarning yetishmasligi bilan bog‘layman. Inson nafaqat ishning o‘zidan, balki tiklanish uchun vaqt topolmaslikdan ham charchashi mumkin. Shuning uchun tez-tez ochiq havoda bo‘lishni, uyqu sifatiga e'tibor berishni va har bir kunni tinimsiz yugur-yugurga aylantirmaslikni maslahat beraman.

Harakat va ruhiy tetiklikni saqlang. Kitoblarimda uzoq vaqt o‘tirish va faollikning yetishmasligi holsizlik bilan bog‘liqligini yozaman. Men harakat insonning tetikligini saqlashi kerak, uni holdan toydiradigan yuklamaga aylanmasligi kerak, deb hisoblayman. Bundan tashqari, qo‘rquv, tushkunlik, g‘azab va o‘ziga ishonchsizlikni hayotiy quvvatning yo‘qolishi bilan bog‘layman. Mening fikrimcha, umid va ruhiy ko‘tarinkilik insonga o‘zini qo‘lga olish, foydali tartibga rioya qilish va sog‘lig‘iga izchil g‘amxo‘rlik qilishda yordam beradi.

Bu tavsiyalarning barchasi mening naturopatik yondashuvimni aks ettiradi. Biroq doimiy charchoq nafaqat ovqatlanish va turmush tarzi, balki kamqonlik, qalqonsimon bez faoliyatining buzilishi, vitaminlar yetishmovchiligi va tibbiy tekshiruvni talab qiladigan boshqa holatlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Qachon shoshilinch tibbiy yordam kerak?

Agar holsizlik to‘satdan ahvolning keskin yomonlashishi bilan birga kuzatilsa yoki inson mustaqil ravishda zarur yordamni ololmasa, rejalashtirilgan qabulni kutmasdan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak. Bunday holatni vitaminlar, ovqatlanishni o‘zgartirish yoki dam olish orqali mustaqil ravishda bartaraf etishga urinmang.

Qachon rejali ravishda shifokor qabuliga yozilish kerak?

Agar charchoq bir necha hafta davom etsa va uning sababi noma'lum bo‘lib qolsa, shifokor bilan maslahatlashishni kechiktirmang. Quvvatsizlik kundalik ishlar va odatdagi faollikka xalaqit berishi ham shifokorga murojaat qilish uchun sababdir.

Agar shu bilan birga vazn kamayishi yoki kayfiyat o‘zgarishi kuzatilsa, tekshiruvdan o‘tish ayniqsa muhim. Uyqu vaqtida nafas olish buzilishi, qattiq xurrak otish va havo yetishmasligi hissi bilan uyg‘onishga ham alohida e'tibor berish kerak.

Qo‘l va oyoqlarda jimirlash, xotira buzilishi, tilning og‘rishi va kuchli mushaklar zaifligi kuzatilsa, B12 yoki folat yetishmovchiligi ehtimolini shifokor bilan muhokama qilish zarur. Bunday holatlarni o‘z vaqtida aniqlash muhim, chunki B12 vitamini uzoq vaqt yetishmaganda asab tizimidagi ayrim buzilishlar qaytarib bo‘lmaydigan tus olishi mumkin.

Agar tahlillar vitamin yetishmovchiligini tasdiqlasa, shifokor vitaminlarni to‘ldirishning mos usulini tanlaydi. Ayrim hollarda ovqatlanishni to‘g‘rilash va tabletkalar yetarli bo‘ladi, boshqa vaziyatlarda esa in'eksiyalar talab qilinishi mumkin. Tanlov yetishmovchilik sababi va organizmning vitaminni o‘zlashtirish qobiliyatiga bog‘liq. Yuqori dozalarni o‘zboshimchalik bilan belgilash mumkin emas.

Eng muhimi — doimiy charchoqqa ko‘nikib qolmaslik va uni yoshning muqarrar oqibati deb hisoblamaslik. Agar organizm muntazam ravishda quvvat yetishmayotgani haqida signal berayotgan bo‘lsa, buning sababini aniqlash zarur. Ba'zan ovqatlanish va dam olish tartibini qayta ko‘rib chiqishning o‘zi yetarli bo‘ladi, boshqa hollarda esa to‘liq tibbiy tekshiruv va davolanish talab qilinadi.

Bu mavzuda qanday ishlashim haqida batafsil ma'lumotni «Yoshlik va uzoq umr ko‘rish» sahifasidan olishingiz mumkin.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →