Oddiy qovoq: foydali xususiyatlari va qo‘llanilishi

Dr. Boris Wydoff

Oddiy qovoq (Cucurbita pepo) tarkibida pektin, karotin, kaliy, shakarlar hamda C, B1, B2, B3 va E vitaminlari bor. Uning eti kaloriyasi pastligi bilan ajralib turadi. Shu sababli qovoq an’anaviy ravishda semizlikda parhez ovqatlanish tarkibiga kiritilgan. Ma’lumotnomalarda xom qovoq etining qabziyatda qo‘llanilishi, qovoq bo‘tqasining siydik haydovchi vosita sifatida ishlatilishi va pektinning xolesterinni organizmdan chiqarishdagi ahamiyati ham qayd etilgan.

O‘simlik urug‘larining qo‘llanilish tarixi boshqacha: qadimgi dorivor o‘simliklar kitoblarida ulardan tasmasimon gijjalarga qarshi vositalar tayyorlash uchun foydalanilgan. Biroq qovoq etini oziq-ovqat sifatida iste’mol qilish bilan urug‘lardan tayyorlangan konsentrlangan preparatlarni qo‘llash mutlaqo boshqa-boshqa narsalardir.

Qovoqni kundalik ovqatlanishga qanday qo‘shish mumkin? Ma’lumotnoma adabiyotlarida uning qanday xususiyatlari tasvirlangan? Nima uchun urug‘lardan tayyorlanadigan qadimgi retseptlarni o‘zboshimchalik bilan takrorlash kerak emas? Keling, bu savollarni alohida ko‘rib chiqamiz.

Oddiy qovoq qanday o‘simlik?

Qovoq qovoqdoshlar oilasiga (Cucurbitaceae) mansub. Bu bir yillik o‘tsimon o‘simlik bo‘lib, sabzavot ekini sifatida keng yetishtiriladi. Botanika ma’lumotnomasiga ko‘ra, uning poyalari 6–8 metr uzunlikkacha yetishi mumkin. O‘simlik madaniy holda mo‘tadil va janubiy mintaqalarda keng tarqalgan.

Qovoqning turli navlari mavjud. Ayniqsa, eti sariq va to‘q sariq rangdagi navlari qiziq: ular tarkibidagi karotin bilan ajralib turadi. Organizm karotindan A vitaminini hosil qiladi. Mevalarning tashqi ko‘rinishi va rangi naviga bog‘liq. Oziq-ovqat uchun odatda meva eti ishlatiladi, an’anaviy fitoterapiyada esa urug‘lari va meva bandlaridan ham foydalanilgan. Oddiy qovoqni ba’zan achchiq qovoq deb ataladigan momordika bilan adashtirmaslik kerak. Nomlari o‘xshash bo‘lsa-da, bular mutlaqo boshqa o‘simliklardir.

Qovoq, avvalo, hamyonbop oziq-ovqat mahsuloti sifatida qadrlidir. Uning etidan bo‘tqa va sabzavotli taomlar tayyorlash mumkin. Yorqin rangli navlari esa karotin saqlovchi mahsulot yordamida ovqatlanish ratsionini xilma-xil qilishga yordam beradi.

Qovoq tarkibida qanday foydali moddalar bor?

Qovoq etining tarkibi bu o‘simlik nima uchun parhez ovqatlanishda keng tarqalganini tushuntiradi. Fitoterapiya ma’lumotnomalarida uning tarkibidagi bir nechta asosiy moddalar guruhi keltirilgan.

• Pektin moddalari. Bu qovoq etining eng qiziqarli tarkibiy qismlaridan biridir. Ma’lumotnoma adabiyotlarida pektinning xolesterinni organizmdan chiqarish jarayonlaridagi ahamiyati qayd etiladi.
• Karotin. Uning miqdori, ayniqsa, eti sariq va to‘q sariq rangdagi mevalarda ko‘proq bo‘ladi. Karotin A vitaminining provitaminidir.
• Shakarlar. Ular qovoq eti tarkibida mavjud bo‘lib, unga tabiiy shirinroq ta’m beradi.
• Kaliy. Qovoq tarkibidagi mineral moddalar orasida kaliy alohida o‘rin tutadi. T. B. Fursa kitobida aynan kaliyning yuqori miqdori ta’kidlangan.
• Vitaminlar. Tarkibida C, B1, B2, B3 va E vitaminlari borligi qayd etilgan. Ularning mevadagi miqdori nisbatan kam.

Qovoqning kaloriyaliligiga ham alohida e’tibor berish kerak. Dorivor o‘simliklar haqidagi ma’lumotnomada u kaloriyasi past parhez mahsuloti sifatida tavsiflangan. Shu sababli qovoq an’anaviy ravishda semizlikda tavsiya etiladigan ovqatlanish ratsioniga kiritilgan.

Urug‘lar esa alohida ahamiyatga ega. Qadimgi dorivor o‘simliklar kitoblarida ular tasmasimon gijjalarga qarshi vositalar tayyorlashda ishlatilgan o‘simlik xomashyosi sifatida tasvirlangan. Biroq urug‘larning tarkibi va an’anaviy qo‘llanilishini qovoq etiga avtomatik ravishda tatbiq etib bo‘lmaydi.

Qovoqdan foydalanishning ikki xil yo‘nalishi bor: kundalik oziq-ovqat sifatida va tarixan dorivor maqsadlarda. Birinchisi qovoq etidagi oziq moddalar bilan, ikkinchisi esa o‘simlikning ayrim qismlaridan tayyorlangan, dorivor o‘simliklar kitoblarida tasvirlangan retseptlar bilan bog‘liq.

Qovoq organizmning turli tizimlari uchun qanday foydali?

Xalq tabobatida qovoqdan bir nechta yo‘nalishda foydalanilgan. Keling, ma’lumotnoma adabiyotlarida bu haqda aynan nimalar aytilganini va bunday ma’lumotlarni qanday to‘g‘ri tushunish kerakligini ko‘rib chiqamiz.

Ovqat hazm qilish tizimi va ichaklar

Qovoq etiga alohida e’tibor qaratiladi. Ma’lumotnomalardan birida uning yo‘g‘on ichak yallig‘lanishida foydali qo‘llanilishi qayd etilgan. Bu mahsulotdan an’anaviy foydalanish haqidagi ma’lumot bo‘lib, qovoq yallig‘lanish jarayonini mustaqil ravishda bartaraf etishini isbotlamaydi.

Yana bir ma’lum xususiyati — ichni yumshatuvchi ta’siri. Sokolov va Zamotayev ma’lumotnomasiga ko‘ra, xom qovoq ovqatlanish bilan bog‘liq va atonik qabziyatda ishlatiladigan mahsulotlar qatorida keltirilgan.

Bu yerda iste’mol qilish usulini hisobga olish muhim. Ma’lumotnoma adabiyotlarida aynan xom qovoq eti haqida gap boradi, bo‘tqa tayyorlashda esa issiqlik bilan ishlov berilgan mahsulotdan foydalaniladi. Agar organizmingiz yaxshi qabul qilsa, qovoqni odatiy ovqatlanish ratsioniga qo‘shishingiz mumkin. Biroq qabziyat uzoq davom etsa yoki ich kelishi qayta-qayta buzilsa, muammoning sababini aniqlash kerak.

Yurak-qon tomir tizimi

T. B. Fursa kitobida qovoq mevalarida kaliy ko‘p ekani ta’kidlangan. Shu kitobda yurak faoliyati bilan bog‘liq shishlarda qovoqdan ovqatlanishda an’anaviy foydalanish ham tasvirlangan. Boshqa bir ma’lumotnomada esa qovoq kaliy saqlovchi ayrim boshqa mahsulotlar bilan birga gipertoniya kasalligida ovqatlanish bo‘yicha tavsiyalarda tilga olingan. Bu ma’lumotlar ovqatlanish tavsiyalariga tegishli. Ular qovoq iste’mol qilish qon bosimini me’yorlashtiradi yoki kardiolog buyurgan dorilar o‘rnini bosadi degani emas.

Yurak va qon tomir kasalliklarida qovoq, agar insonning individual ovqatlanish xususiyatlariga mos kelsa, ratsionning bir qismi bo‘lishi mumkin. Menyudagi o‘zgarishlarni shifokor bilan kelishish, buyurilgan davolanishni esa davom ettirish kerak.

Moddalar almashinuvi va tana vaznini nazorat qilish

Kaloriyasi nisbatan past bo‘lgani uchun qovoq an’anaviy ravishda semizlikda parhez ovqatlanish tarkibiga kiritilgan. Uning eti menyuni ortiqcha kaloriya qo‘shmasdan xilma-xil qilishga yordam beradi. Ma’lumotnomalarda qovoqdan o‘t pufagi faoliyati buzilishlarida foydalanish ham qayd etilgan. Ammo har qanday muayyan kasallik tibbiy baholashni talab qiladi. Buyurilgan davolanishni o‘zbilarmonlik bilan parhezga almashtirish mumkin emas.

Xolesterinni chiqarish

Pektin — ma’lumotnoma adabiyotlarida alohida e’tibor qaratiladigan yana bir tarkibiy qism. Dorivor o‘simliklar ensiklopediyasida u xolesterinning organizmdan chiqarilishiga yordam berishi qayd etilgan. Shu sababli qovoq aterosklerozda ovqatlanish mavzusi bilan bog‘liq holda tilga olinadi.

Biroq buni davolovchi ta’sir va’dasi sifatida qabul qilmaslik kerak. Qovoq yuqori xolesterinni davolaydigan dori emas va agar preparatlar buyurilgan bo‘lsa, ularning o‘rnini bosmaydi. Lipid almashinuvi buzilganda tahlil natijalari va shifokor tavsiyalarini hisobga olish zarur. Qovoqni buyurilgan davolanishga qo‘shimcha ravishda oziq-ovqat mahsuloti sifatida ratsionga kiritish mumkin.

Siydik chiqarish tizimi

Qadimgi dorivor o‘simliklar kitoblarida qovoqning siydik haydovchi vosita sifatida qo‘llanilishi tasvirlangan. Xususan, qovoq etidan tayyorlangan bo‘tqa kuchli siydik haydovchi ta’sirga ega vosita sifatida tavsiflanadi. Shuningdek, o‘t-tosh kasalligida qovoq meva bandlarining boshqa o‘simlik xomashyosi bilan birgalikdagi suvli qaynatmasi haqida ham ma’lumotlar uchraydi.

Bular tarixiy ma’lumotlar bo‘lib, mustaqil davolanish uchun ko‘rsatma emas. Buyrak, siydik yo‘llari va o‘t pufagi kasalliklarida har qanday dorivor o‘simlik vositasini ishlatishdan oldin shifokor bilan maslahatlashish zarur.

Xalq tabobatida qovoqdan qanday foydalaniladi?

An’anaviy amaliyotda o‘simlikning turli qismlaridan foydalanilgan. Bunda qovoq etini oziq-ovqat sifatida ishlatish bilan davolash maqsadidagi retseptlarni farqlash muhim.

Qovoq eti kundalik ovqatlanishda

Qovoqning foydali xususiyatlari bilan tanishishning eng oddiy usuli — uning etini kundalik menyuga qo‘shish.

Ma’lumotnomalarda iste’mol qilishning ikki xil usuli tasvirlangan: xom qovoq eti va bo‘tqa. Birinchisi ayrim turdagi qabziyatlarda ichni yumshatuvchi ta’siri bilan, ikkinchisi esa an’anaviy siydik haydovchi qo‘llanilishi bilan bog‘liq holda tilga olinadi.

Kundalik taomlar tayyorlash uchun eti to‘q sariq rangdagi navlarni tanlash mumkin. T. B. Fursa ma’lumotlariga ko‘ra, bunday qovoqda karotin ayniqsa ko‘p bo‘ladi.

Ushbu maqola uchun foydalanilgan ma’lumotnoma adabiyotlarida qovoq etining kunlik gramm miqdoridagi universal davolovchi dozasi belgilanmagan. Qovoqqa qat’iy o‘lchangan porsiyalarda iste’mol qilinishi shart bo‘lgan vosita sifatida emas, balki xilma-xil ovqatlanishning bir mahsuloti sifatida qarash ma’qul.

Tasmasimon gijjalarga qarshi qovoq urug‘lari

Qadimgi dorivor o‘simliklar kitoblarida qovoq urug‘lari tasmasimon gijjalarga qarshi vosita sifatida tasvirlangan. Retseptlardan birida mayda qilib maydalangan urug‘lardan foydalanish aytilgan. Boshqa bir ma’lumotnomada esa an’anaviy ravishda gijjalarga qarshi ishlatilgan urug‘larning suvli qaynatmasi tilga olinadi.

Biroq bu tavsifda aniq doza, suv miqdori va qabul qilish davomiyligi ko‘rsatilmagan. Shuning uchun nisbatlarni o‘zboshimchalik bilan belgilash yoki parazitar infeksiyani uy sharoitidagi vositalar bilan davolashga urinish kerak emas.

Gijja borligiga shubha tug‘ilsa, tekshiruvdan o‘tish va tegishli davolanishni belgilash zarur. Qovoq urug‘lari parazitlarga qarshi preparatlar o‘rnini bosmasligi kerak.

Meva bandlari qaynatmasi

Xalq tabobatiga oid adabiyotlarda qovoq meva bandlarining sariq kubishka bilan birgalikdagi suvli qaynatmasi uchraydi. Undan an’anaviy ravishda o‘t-tosh kasalligida foydalanilgan. Bu eski retsept tavsifi bo‘lib, uni uyda tayyorlash bo‘yicha tavsiya emas. O‘t pufagida toshlar bo‘lsa, ayniqsa, ularning o‘lchami, joylashuvi va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan asoratlar xavfini hisobga olish muhim.

Maxsus ovqatlanishda qovoq

T. B. Fursa kitobida qovoqdan bolalar uchun davolovchi ovqatlanishda foydalanish qayd etilgan. Xususan, olma qo‘shilgan qovoq konservalari tilga olingan.

Bu misol o‘simlikdan nafaqat xalq tabobatida, balki maxsus maqsadlar uchun oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishda ham foydalanilganini ko‘rsatadi. Biroq bolalar ovqatlanishi uchun mo‘ljallangan sanoat mahsuloti bilan uyda mustaqil tayyorlangan davolovchi vosita bir xil narsa emas.

Qovoqni qanday tayyorlash kerak?

Qovoqni oddiy dorivor o‘tlar kabi damlash shart emas. Ma’lumotnoma adabiyotlarida urug‘lar va meva bandlarining suvli qaynatmalari tasvirlangan, ammo ko‘rib chiqilgan manbalarda qovoq eti yoki barglaridan tayyorlanadigan universal choy retsepti yo‘q.

Kundalik iste’mol uchun qovoq etidan taom tayyorlash ancha ma’qul. Oddiy usullardan biri — qovoqni pechda pishirish.

Qovoqni pechda pishirishga qanday tayyorlash kerak:

1. Chirigan, mog‘orlagan yoki yaqqol buzilgan joylari bo‘lmagan sifatli mevani tanlang.

2. Qovoqni yuving va bo‘laklarga bo‘ling.

3. Urug‘lari va ichki tolali qismini olib tashlang.

4. Qovoq etini tayyorlash va keyinchalik iste’mol qilish uchun qulay bo‘laklarga to‘g‘rang.

5. Bo‘laklarni pishirish qolipiga joylashtiring va yumshaguncha pishiring.

6. Tayyor qovoq etini alohida taom sifatida yoki sabzavotli taomlar va bo‘tqalar uchun asos sifatida ishlatish mumkin.

Ovqatlanish uchun to‘q sariq yoki yorqin sariq etli navlar ayniqsa qiziqarli, chunki ular tarkibida karotin bor. Yana bir an’anaviy variant — qovoq bo‘tqasi. Uni tayyorlash uchun meva eti yumshaguncha pishiriladi va bo‘tqa asosiga qo‘shiladi. Bunda oddiy taom tayyorlashni dorivor qaynatma tayyorlash bilan adashtirmaslik kerak. Qaynatmalar uchun ma’lumotnomalarda o‘simlikning alohida qismlari va maxsus retseptlar keltirilgan.

Qovoqni qanday yig‘ib olish va saqlash kerak?

Oddiy qovoq tomorqalarda keng yetishtiriladi. Ko‘plab yovvoyi dorivor o‘tlardan farqli ravishda, u odatda meva olish uchun maxsus ekiladi. Oziq-ovqat sifatida tanlangan navga mos, sifatli mevalardan foydalanish mumkin. Tanlashda qovoq etining holatiga va buzilish belgilari yo‘qligiga e’tibor berish kerak. An’anaviy fitoterapiyada o‘simlikning uch xil xomashyosidan foydalanilgan:

• meva eti;
• urug‘lar;
• meva bandlari.

Bu qismlarni bir-birining o‘rnida ishlatib bo‘lmaydi. Ma’lumotnomalarda ularning har biri uchun alohida qo‘llanilish yo‘nalishlari tasvirlangan.

Qadimgi retseptlarda urug‘lar suvli vositalar tayyorlash uchun xomashyo sifatida tilga olinadi. Ishlatishdan oldin ular maydalangan. Biroq bu urug‘lardan tayyorlangan har qanday uy qaynatmasi xavfsiz va samarali bo‘ladi degani emas.

Kundalik ovqatlanish uchun yangi va sifatli mevalarni tanlagan ma’qul. Shikastlangan, mog‘orlagan yoki chirigan qovoqni iste’mol qilmaslik kerak.

O‘simlikning barcha qismlarini yig‘ib olish va saqlash uchun yagona qoida yo‘q. Qovoq eti, urug‘lari va meva bandlari turli maqsadlarda ishlatiladi. Shuning uchun ularni bir xil usulda qayta ishlash va saqlash mumkin deb hisoblamaslik kerak.

Agar qovoq oziq-ovqat mahsuloti sifatida ishlatilsa, oziq-ovqat mahsulotlarini saqlashning odatiy qoidalariga amal qilish lozim. Agar dorivor xomashyo tayyorlanayotgan bo‘lsa, o‘simlikning har bir qismining aniq vazifasini hisobga olish kerak.

Oddiy qovoqni xorijda qanday topish mumkin?

AQSh va Yevropada oddiy qovoq (\*Cucurbita pepo L.\*) mahsulotlari ko‘pincha quritilgan urug‘lar, kukun, ekstrakt yoki moy shaklida sotiladi. O‘simlikdan dorivor maqsadlarda foydalanishda odatda meva eti emas, aynan urug‘lari ishlatiladi.

O‘simlik turli mamlakatlarda qanday nomlanadi:

• AQSh: Pumpkin, pumpkin seed; ba’zan squash seed yoki gourd seed.
• Germaniya: Kürbis, Gartenkürbis; urug‘lari — Kürbiskerne yoki Kürbissamen, moyi — Kürbiskernöl.
• Fransiya: Courge yoki citrouille; urug‘lari — pépins de courge, moyi — huile de pépins de courge.
• Lotincha nomi: \*Cucurbita pepo L.\*

Qanday shakllarda sotiladi:

• Butun yoki maydalangan quritilgan urug‘lar.
• Kukun yoki quruq ekstrakt solingan kapsulalar va tabletkalar.
• Qovoq moyi solingan kapsulalar.
• Suyuq nastoykalar va ekstraktlar, ular AQShda ko‘proq uchraydi.

Qayerdan izlash mumkin:

• AQSh — dorixonalar, sog‘lom ovqatlanish do‘konlari, qo‘shimchalar sotiladigan do‘konlar va internet-do‘konlar.
• Germaniya — dorixonalar (Apotheke), drogeriyalar (Drogerie), Reformhaus do‘konlari va dorivor o‘tlar sotiladigan rastalar.
• Fransiya — dorixonalar va parafarmatsiyalar (pharmacie/parapharmacie), organik mahsulotlar do‘konlari (magasins bio).

Qadoqda nimalarni tekshirish kerak:

• \*Cucurbita pepo L.\* nomi va aynan urug‘lar ishlatilgani ko‘rsatilganini.
• Mahsulot shakli, konsentratsiyasi va agar ko‘rsatilgan bo‘lsa, ekstraksiya nisbatini.
• Mahsulot toifasini: dorivor o‘simlik vositasi yoki oziq-ovqat qo‘shimchasi ekanini.
• Allergenlar haqidagi ma’lumotni: qovoq va bodring, qovun, kabachki kabi qarindosh o‘simliklarga allergiyasi bor kishilarga bu mahsulot mos kelmaydi.

Qoidalar turlicha: AQShda bunday mahsulotlar odatda oziq-ovqat qo‘shimchalari hisoblanadi, Germaniyada an’anaviy o‘simlik asosidagi dorivor vositalar mavjud, Fransiyada esa ularning aksariyati oziq-ovqat qo‘shimchalari (compléments alimentaires) sifatida sotiladi.

Qarshi ko‘rsatmalar va ehtiyot choralari

Qovoq ovqatlanishda keng qo‘llanadi, ammo bu uning urug‘laridan tayyorlangan konsentrlangan preparatlar hamma uchun mos degani emas. Qovoq urug‘larining xavfsizligi haqidagi zamonaviy ma’lumotlarda bir nechta muhim cheklovlar ko‘rsatilgan.

Allergiya. Urug‘lardan tayyorlangan dorivor vositalarni qovoq va qovoqdoshlar oilasiga mansub boshqa o‘simliklarga yuqori sezuvchanlik bo‘lsa, ishlatmaslik kerak. Bularga bodring, qovun, kabachki va tarvuz kiradi. Allergik reaksiya qichishish, eshakemi va yuz shishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Kamdan-kam hollarda anafilaksiya kabi og‘ir reaksiyalar ham kuzatiladi.

Ovqat hazm qilish tizimi tomonidan nojo‘ya reaksiyalar. Urug‘lardan tayyorlangan konsentrlangan vositalardan foydalanganda ko‘ngil aynishi, qusish, ishtahaning pasayishi, qorin sohasida noqulaylik va diareya kuzatilishi qayd etilgan. Urug‘larni juda ko‘p miqdorda iste’mol qilish ham oshqozon-ichak bilan bog‘liq noxush alomatlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Homiladorlik va emizish davri. Homiladorlik paytida urug‘lardan tayyorlangan, aniq davolovchi dozadagi preparatlarning xavfsizligi aniqlanmagan. Ulardan foydalanish tavsiya etilmaydi. Emizish davrida ham davolovchi dozalar xavfsizligi haqida ma’lumot yetarli emas. Qovoqni oddiy oziq-ovqat mahsuloti sifatida iste’mol qilishni konsentrlangan qo‘shimchalarni qabul qilishdan farqlash kerak.

Bolalar. Qovoq urug‘laridan tayyorlangan dorivor preparatlar xavfsizligi va mos dozalar haqidagi ma’lumotlar yetarli bo‘lmagani sababli 18 yoshgacha bo‘lgan bolalar va o‘smirlarga tavsiya etilmaydi.

Dori vositalari bilan o‘zaro ta’siri. Qovoq urug‘larining dorilar bilan klinik jihatdan ahamiyatli o‘zaro ta’siri haqida ishonchli ma’lumotlar yo‘q. Biroq siydik haydovchi preparatlar bilan bir vaqtda qo‘llanganda ehtiyot bo‘lish kerak: ayrim manbalarda siydik haydovchi ta’sir qo‘shimcha ravishda kuchayishi mumkinligi qayd etilgan. Bu, ayniqsa, suyuqlik va elektrolitlar yo‘qotilishi xavfi bo‘lganda muhim.

Haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish. Urug‘larni ko‘p miqdorda iste’mol qilish ovqat hazm qilish buzilishlariga olib kelishi mumkin. Shuningdek, qovoqni uzoq vaqt davomida haddan tashqari ko‘p iste’mol qilish A vitaminining ortiqcha miqdori bilan bog‘liq toksik ta’sir va jigar ko‘rsatkichlaridagi o‘zgarishlarga sabab bo‘lgan alohida holat ham tasvirlangan. Shuning uchun ko‘proq foyda olish umidida mahsulotni me’yoridan ortiq iste’mol qilish kerak emas.

Kuchli allergik reaksiya, yuz shishi yoki nafas olish qiyinlashganda zudlik bilan tibbiy yordam kerak.

Agar siydik tutilishi, siydikda qon, tana haroratining ko‘tarilishi, spazmlar yoki siydik chiqarish bilan bog‘liq alomatlarning kuchayishi kuzatilsa, o‘simlik vositalarini mustaqil qo‘llashni davom ettirmasdan, shifokorga murojaat qilish zarur.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Hatto kundalik iste’mol qilinadigan sabzavotlar va o‘simlik preparatlari ham ularga oqilona yondashishni talab qiladi. Bu, ayniqsa, dori qabul qilayotgan yoki surunkali kasalliklari bor insonlarga tegishli. Quyidagi holatlarda shifokor bilan maslahatlashish kerak:

• Allergiya bo‘lsa. Qovoq yoki urug‘larni iste’mol qilgandan keyin qichishish, toshma, shish yoki boshqa noodatiy alomatlar paydo bo‘lsa, iste’mol qilishni to‘xtating va tibbiy yordamga murojaat qiling. Nafas olish qiyinlashsa yoki yuz kuchli shishsa, zudlik bilan yordam kerak.
• Homiladorlik va emizish davrida. Urug‘lardan tayyorlangan konsentrlangan preparatlarning davolovchi dozalarini tibbiy baholashsiz qo‘llamaslik kerak. Xavfsizlik haqidagi ma’lumotlar yetarli emasligi sababli bunday vositalarni mustaqil ishlatish uchun mos deb bo‘lmaydi.
• Surunkali kasalliklar bo‘lsa. Yurak, buyrak, jigar, ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari va moddalar almashinuvi buzilishlarida ovqatlanish hamda o‘simlik vositalarini qo‘llashga individual yondashish zarur.
• Doimiy ravishda dori qabul qilinsa. Konsentrlangan qo‘shimchalardan foydalanishni shifokor bilan muhokama qiling, ayniqsa siydik haydovchi preparatlar qabul qilayotgan bo‘lsangiz.
• Parazitlar borligiga shubha tug‘ilsa. Tekshiruv va buyurilgan parazitlarga qarshi davolanish o‘rniga qovoq urug‘laridan foydalanishga urinmang. Qadimgi retseptlar infeksiyani yo‘qotishni kafolatlamaydi.
• Siydik chiqarish tizimida noodatiy alomatlar paydo bo‘lsa. Siydik tutilishi, siydikda qon, tana haroratining ko‘tarilishi va kuchayib borayotgan og‘riqlar tibbiy tekshiruvni talab qiladi. Qaynatmalarni mustaqil qo‘llash uchun shifokorga murojaat qilishni kechiktirmang.

Diabet, gipertoniya, ateroskleroz va yurak kasalliklarida qovoqni buyurilgan davolanishga qo‘shimcha ravishda ovqatlanish ratsionining bir qismi sifatida ko‘rib chiqish mumkin. Ovqatlanishdagi o‘zgarishlarni mutaxassis bilan kelishib oling va buyurilgan dorilarni bekor qilmang.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Barcha dorivor o'tlar mavzular bo'yicha →

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →