Qushqo‘nmas: foydali xususiyatlari va qo‘llanilishi

Dr. Boris Wydoff

Qushqo‘nmas, yoki qush tog‘rayhoni, torondoshlar oilasiga mansub kichik o‘simlikdir. Dorivor o‘tlar haqidagi kitoblarda u an’anaviy ravishda siydik haydovchi, burishtiruvchi va qon to‘xtatuvchi vosita sifatida qo‘llanadi. O‘simlikning buyrak kasalliklari va siydik yo‘llaridagi toshlarda qo‘llanilishiga alohida o‘rin beriladi. Tarkibida flavon glikozidlari, oshlovchi moddalar, C vitamini va kremniy kislotasi tasvirlangan.

Bu o‘simlik qanday ko‘rinadi va uni qanday aniqlash mumkin?

Qushqo‘nmas qush tog‘rayhoni deb ham ataladi. Lotincha nomi — *Polygonum aviculare*. Bu torondoshlar oilasiga mansub bir yillik o‘simlik. U deyarli hamma joyda o‘sadi. Uni yo‘l bo‘ylarida, hovlilarda, tashlandiq joylarda, yaylovlarda va hatto stadionlarda ham uchratish mumkin. Unga ochiq tuproqning kichik bir qismi ham yetarli.

Poyalari yotib o‘sadi yoki biroz yuqoriga ko‘tariladi. Ular asosidan kuchli shoxlanadi. Poya uzunligi 60–100 sm gacha yetishi mumkin. Boshqa botanik tavsifda esa uzunligi 60 sm gacha deb ko‘rsatilgan.

Qushqo‘nmasni yig‘ishda bilish muhim bo‘lgan bir xususiyat bor. Qush tog‘rayhoni bir-biriga yaqin shakl va turlar majmuasidan iborat bo‘lib, ularni hatto botanik mutaxassislar ham ba’zan farqlashda qiynaladilar.

Barglari mayda va ko‘p. Ular ellipssimon yoki nashtarsimon, uzunligi 2 sm gacha bo‘ladi. Rangi kulrang yoki ko‘kimtir-yashil. Barg bandi juda qisqa. Poya bo‘g‘imlarida mayda oqish pardasimon qinlar joylashadi. Gullari mayda, oq yoki pushti rangda. Odatda ular barg qo‘ltiqlarida 2–5 tadan joylashadi. Gullashdan keyin to‘q jigarrang rangli kichik uch qirrali yong‘oqcha hosil bo‘ladi.

Gullashi uzoq davom etadi. Turli botanik tavsiflarda maydan sentyabrgacha bo‘lgan davr, dorivor xomashyo uchun esa iyundan kuzgacha bo‘lgan muddat ko‘rsatilgan. Ma’lumotnomalardan birida dorivor o‘t sifatida ildizlari bilan birga o‘tning o‘zi hisoblanadi va *Herba Polygoni avicularis* nomi keltiriladi.

O‘simlikning xalq orasida ko‘plab nomlari bor: o‘t-maysa, qush grechkasi, chumchuq o‘ti, g‘ozcha, bosib yuriladigan o‘t. Qushqo‘nmas ezilib, bosilib ketishga yaxshi chidaydi va shu sababli tuproq doimo bosim ostida bo‘ladigan joylarda ko‘p o‘sadi.

O‘simlikni qushlar va chorva jonivorlari xush ko‘rib yeydi. Yosh ko‘katidan ham oziq-ovqat sifatida foydalanilgan. Uni sho‘rva, salat, pyure va ichliklarga qo‘shganlar.

Qushqo‘nmasning xalq nomlari qayerdan paydo bo‘lgan?

O‘simlik nomlari uning tashqi ko‘rinishi va chidamliligi bilan bog‘liq. «O‘t-maysa» deb atalishiga sabab — zich, past bo‘yli chakalakzorlar hosil qilib, yashil qoplama yaratishidir. «Bosib yuriladigan o‘t» nomi esa o‘simlikning doimiy bosib yurishga chidash qobiliyati bilan bog‘liq.

Qushlar qushqo‘nmasning urug‘i va yashil qismlarini xush ko‘rib cho‘qiydi. Shu sababli «qush grechkasi» va «chumchuq o‘ti» kabi nomlar paydo bo‘lgan. Ayrim joylarda uni «g‘oz o‘ti» deb ham atashgan. Bunday xilma-xil nomlar o‘simlikning eski tavsiflarida uchraydi.

Qushqo‘nmasdan ilgari qanday foydalanilgan?

Qushqo‘nmas tarixan boshqa tabiiy xomashyolar bilan birga yig‘ib kelingan yovvoyi dorivor o‘simliklarga kiradi. Yig‘ilgan o‘t dorixonalarga topshirilgan yoki xomashyo yig‘uvchilarga sotilgan. Dorivor o‘simliklar savdosiga oid eski ma’lumotlarda u janubiy hududlarda yig‘ilib, keyinchalik savdoga yuborilgan o‘simliklar qatorida tilga olinadi.

O‘simlik eski tibbiyot an’anasida ham ma’lum bo‘lgan. Tavsiflarda qushqo‘nmas preparatlaridan qadimgi davr shifokorlari — Gippokrat, Galen va Dioskorid davridayoq foydalanilgani aytiladi. Ularni nafas yo‘llari kasalliklari, qon ketishlari va oshqozon faoliyati buzilishlari bilan bog‘lashgan. Xitoy tibbiyoti an’anasida esa o‘simlik tonusni qo‘llab-quvvatlovchi vosita sifatida tasvirlangan.

Bu tarixiy ma’lumotlar qo‘llash an’anasi uzoq davom etganini ko‘rsatadi, ammo o‘z-o‘zidan o‘simlikning muayyan kasallikdagi samaradorligini isbotlamaydi.

Uning tarkibida qanday moddalar bor?

O‘tning kimyoviy tarkibi ancha xilma-xil.

Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, qushqo‘nmas tarkibida flavon glikozidlari aniqlangan. Ular orasida avikulyarin, giperosid va kversetin tasvirlangan. Avikulyarin parchalanganda kversetin va arabinoza hosil qiladi. Boshqa flavonlarning ham izlari aniqlangan.

O‘t tarkibida oshlovchi moddalar mavjud. Ma’lumotnomalardan birida ularning miqdori taxminan 4 foiz ekani ko‘rsatilgan. Shuningdek, C vitamini, K vitamini, karotin, kremniy kislotasi, smolalar, shilimshiq moddalar va efir moyining izlari qayd etilgan. Kremniy kislotasi eruvchan va erimaydigan shakllarda bo‘ladi. Ildizlarida oksimetil antraxinonlar aniqlangan.

Eski tavsiflarda kremniy kislotasi o‘simlikning siydik yo‘llaridagi mineral to‘planmalarga ta’siri bilan bog‘langan. Qushqo‘nmas uchun organizmdan natriy va xlor chiqarilishini oshirishi ham tasvirlangan.

Qushqo‘nmas flavonoidlari haqida nimalar ma’lum?

Qushqo‘nmasning flavonoid tarkibi ma’lumotnomalarda shunchaki flavon birikmalari borligi bilan cheklanmaydi. Kversetinning uchta hosilasi ko‘rsatiladi: kversetin, giperosid va avikulyarin. Avikulyarin haqida alohida ravishda uning parchalanganda kversetin va arabinoza hosil qilishi qayd etilgan.

Flavonoidlardan tashqari, o‘tda taxminan 4 foiz oshlovchi moddalar ham bor. Tarkibida eruvchan va erimaydigan kremniy kislotasi, organik kislotalar, smolalar va shilimshiq moddalar ham tasvirlangan. Eski farmakognoziya tavsiflarida C vitamini va karotin ham keltiriladi.

Bunday tarkib qushqo‘nmasning turli manbalarda bir vaqtning o‘zida bir necha an’anaviy qo‘llash yo‘nalishlari bilan bog‘langanini tushuntiradi. Biroq alohida moddalarning mavjudligi muayyan kasallikda avtomatik ravishda davolovchi ta’sir borligini anglatmaydi.

Bu o‘simlikning qanday foydali xususiyatlari bor?

Qushqo‘nmasni an’anaviy qo‘llashning asosiy yo‘nalishi siydik chiqarish tizimi bilan bog‘liq.

Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, o‘t siydik haydovchi ta’sirga ega. Suvli va spirtli ekstraktlarni o‘rganishda diurezning oshishi qayd etilgan. Bu xususiyat qushqo‘nmasdan buyrak kasalliklari va buyrak toshlarida foydalanish bilan bog‘liq.

Rasmiy ma’lumotnoma tavsifida qush tog‘rayhoni o‘ti siydik-tosh kasalligida toshlarning chiqishiga yordam beruvchi vosita sifatida qo‘llanadi. Shuningdek, o‘rtacha darajadagi yallig‘lanishga qarshi ta’siri tasvirlangan.

Xalq fitoterapiyasida qushqo‘nmas buyrak va siydik pufagidagi qum hamda toshlarda siydik haydovchi vosita sifatida qo‘llangan. Eski tavsiflarda siydik yo‘llarida mineral tuzlarning kristallanishini kamaytirishi ham tilga olinadi.

Yana bir yo‘nalish — burishtiruvchi va qon to‘xtatuvchi ta’sir. Ma’lumotnoma adabiyotlarida qushqo‘nmas preparatlaridan bachadondan qon ketishini to‘xtatuvchi vosita sifatida foydalanish tasvirlangan. Avikulyarin ekstrakti kukun va tabletkalar shaklida chiqarilgan.

Suvli va spirtli ekstraktlarni o‘rganish qon ivishining kuchayishini ko‘rsatgan. Xuddi shu tadqiqotlarda bachadon mushaklariga ta’sir, arterial bosimning pasayishi, o‘pka faoliyatining yaxshilanishi va diurezning oshishi qayd etilgan.

Ma’lumotnomalarda o‘t preparatlarining boshqa ta’sirlari ham sanab o‘tiladi: spazmolitik, antiseptik, ter haydovchi, isitma tushiruvchi, balg‘am ko‘chiruvchi, ich suruvchi, gijjaga qarshi va yarani bitiruvchi. Ayrim eski tavsiflarda qushqo‘nmas nafas olish tizimi bilan ham bog‘lanadi. Tadqiqotlarda nafas harakatlari amplitudasi va o‘pkaning ventilyatsion hajmi oshgani qayd etilgan.

Xalq tabobatida tashqi qo‘llash uchun yangi ezilgan o‘t ishlatilgan. Uni yaralar, lat yeyishlar va kuygan joylarga qo‘yishgan. O‘tning qiyin bitayotgan eski yaralarda qo‘llanilishi ham tasvirlangan.

Yosh ko‘katning oziq-ovqat sifatida ham ahamiyati bor. Uni, ayniqsa Kavkazda, sabzavot sifatida iste’mol qilishgan. Barglaridan sho‘rva, pyure, salat va ichliklar tayyorlangan.

Undan qanday foydalaniladi?

Ma’lumotnoma adabiyotlarida qushqo‘nmas qaynatma, kukun va yangi siqilgan sharbat shaklida tasvirlanadi. Suvli ekstraktlar ham o‘simlikdan foydalanishning an’anaviy usullariga kiradi. Tashqi qo‘llash uchun yangi maydalangan o‘t olingan.

Ma’lumotnomalardan birida quyidagi tayyorlash usuli keltirilgan: 2 choy qoshiq o‘t sovuq damlama uchun ishlatiladi, keyin u biroz qaynatiladi.

Qushqo‘nmas an’anaviy ravishda boshqa o‘simliklar bilan aralashmalarga tez-tez qo‘shilgan. Eski kitoblarda u turli yig‘malarda, jumladan siydik haydovchi yig‘malarda uchraydi. Tavsiflardan birida xalq amaliyotida o‘simliklar ko‘pincha alohida emas, balki aralash holda ishlatilgani to‘g‘ridan-to‘g‘ri qayd etilgan.

Doktor Broyssga havola berilgan kitobda qushqo‘nmas qo‘shilgan buyrak choyi retsepti keltirilgan. Nisbatlari quyidagicha: dala qirqbo‘g‘imi — 15 g, qichitqi o‘t — 10 g, qushqo‘nmas — 8 g, dalachoy — 6 g.

Tayyorlash uchun maydalangan xomashyodan bir chimdim olinadi. Kitobda chimdim — bosh barmoq, ko‘rsatkich barmoq va o‘rta barmoq bilan ushlab olinadigan miqdor ekani tushuntiriladi. Xomashyo bir piyola issiq suvda 10 daqiqa damlanadi, so‘ng suziladi. Suzilgan qoldiq ustiga yana 2 piyola issiq suv quyiladi. Ko‘rsatilgan miqdordagi yig‘ma taxminan 3 haftaga yetadi.

Bu kitobdagi eski retsept, zamonaviy universal davolash sxemasi emas. Siydik-tosh kasalligi, surunkali buyrak kasalligi, shishlar yoki buyrak faoliyati buzilishida uni qo‘llashdan oldin shifokor bilan maslahatlashish kerak. Ayniqsa katta tosh bo‘lishi yoki siydik oqimi buzilishi ehtimoli bo‘lsa, tibbiy nazorat muhim.

Siydik haydovchi o‘simlik vositalarini diuretik dorilarni allaqachon qabul qilayotgan odamlar ham ehtiyotkorlik bilan ishlatishi kerak. Suyuqlik va elektrolitlarning chiqarilishiga ta’sir qiluvchi dorilar bilan birga qo‘llanganda sxemani mutaxassis baholashi lozim.

Nega qushqo‘nmas ko‘pincha o‘simlik yig‘malariga qo‘shiladi?

Eski qo‘llanmalarda qushqo‘nmas kamdan-kam hollarda faqat mustaqil o‘simlik sifatida ko‘rib chiqiladi. Uni qo‘llash maqsadiga qarab tarkibi o‘zgaradigan turli yig‘malarga qo‘shishgan. Xalq amaliyotida u qirqbo‘g‘im, qayin kurtaklari, makkajo‘xori popuklari, toloknyanka, dalachoy va boshqa o‘simliklar bilan birga siydik haydovchi yig‘malarda uchraydi.

Qushqo‘nmas o‘tlar, gullar va po‘stloqlar bilan birlashtirilgan murakkabroq yig‘malar ham bor. Tavsiflardan birida jigar kasalliklari uchun yig‘ma tarkibiga dalachoy, qushqo‘nmas, yovvoyi sachratqi, bo‘znoch, itshumurt po‘stlog‘i, moychechak va tirnoqgul kiritilgan. Qushqo‘nmas ishtirokidagi boshqa yig‘malar siydik haydovchi maqsadga mo‘ljallangan.

Qushqo‘nmasning bunday retseptlarda mavjudligi xalq an’anasini aks ettiradi, ammo har bir yig‘maning muayyan kasallikdagi samaradorligini isbotlamaydi. Bundan tashqari, aralashma tarkibida komponentlar qancha ko‘p bo‘lsa, ularning mumkin bo‘lgan qarshi ko‘rsatmalari va o‘zaro ta’sirlarini hisobga olish shunchalik muhim.

Uning mevalari qanday yig‘iladi va saqlanadi?

Dorivor xomashyo sifatida qushqo‘nmas o‘ti ishlatiladi. Ma’lumotnomalardan birida dorivor xomashyo ildizlari bilan birga o‘t deb ko‘rsatilgan, boshqa tavsiflarda esa gullayotgan o‘t yig‘iladi. Ma’lumotnomalarga ko‘ra, yig‘ish gullash davrida amalga oshiriladi. Turli muddatlar ko‘rsatilgan: maydan sentyabrgacha, iyundan kuzgacha va iyuldan sentyabrgacha. Dorivor xomashyoning nomi — *Herba Polygoni avicularis*. Ayrim ma’lumotnomalarda aynan gullayotgan o‘t ko‘rsatilgan.

Tarixan qushqo‘nmas yovvoyi dorivor xomashyo qatoriga kirgan. Uni boshqa o‘simliklar bilan birga yig‘ib, dorixonalarga topshirgan yoki tayyorlovchilarga sotganlar.

Mustaqil yig‘ishda o‘simlikni to‘g‘ri aniqlash ayniqsa muhim. Qush tog‘rayhoni bir-biriga yaqin shakllar guruhiga kiradi va ularni farqlash qiyin bo‘lishi mumkin. Shuning uchun faqat yaxshi tanilgan o‘simlikni yig‘ish kerak.

Tayyor xomashyo sotib olayotganda qadoqdagi botanik nomni tekshirish kerak. Bu qushqo‘nmasni boshqa o‘simliklar bilan adashtirib yubormaslikka yordam beradi.

O‘tni qaysi vaqtda yig‘gan ma’qul?

Ma’lumotnomalarda yig‘ish muddatlari biroz farq qiladi. Dorivor xomashyo uchun gullash davri iyundan kuzgacha deb ko‘rsatiladi. Boshqa botanik qo‘llanmada gullash vaqti may — sentyabr, yig‘ish vaqti ham maydan sentyabrgacha deb berilgan. Yana bir ma’lumotnomada qushqo‘nmas o‘ti uchun iyun — avgust davri ko‘rsatilgan.

Gap yig‘ish uchun qat’iy belgilangan bir kun haqida emas, balki o‘simlikning gullash davri haqida bormoqda. Shu paytda o‘t yig‘iladi, turli manbalarda gullayotgan yer ustki qismi hamda ildizlari bilan birga xomashyo tasvirlangan.

Tabiatda yig‘ishda o‘simlik aniq ifloslanishga duchor bo‘lmagan joylarni tanlash muhim. Qushqo‘nmasning yo‘l bo‘yida, hovlida yoki tashlandiq joyda o‘sishi uning muayyan namunasi dorivor foydalanish uchun yaroqli ekanini anglatmaydi.

Qushqo‘nmasni yaqin o‘simliklardan qanday ajratish mumkin?

Qushqo‘nmasni aniqlash oson bo‘lmasligi mumkin. *Polygonum aviculare* keng ma’noda o‘nlab bir-biriga yaqin tur va kenja turlar majmuasi sifatida tasvirlanadi va ularni hatto mutaxassislar ham farqlashda qiynalishi mumkin.

Bir nechta belgiga birdan e’tibor berish kerak: yotib yoki biroz yuqoriga ko‘tarilib o‘sadigan, kuchli shoxlangan poya, mayda navbatma-navbat joylashgan kulrang-yashil barglar, bo‘g‘imlardagi pardasimon qinlar va barg qo‘ltiqlarida joylashgan mayda oq yoki pushti gullar. Gullashdan keyin to‘q jigarrang uch qirrali yong‘oqcha hosil bo‘ladi.

Qush tog‘rayhonini yapon qushqo‘nmasi — *Polygonum cuspidatum* bilan adashtirmaslik ayniqsa muhim. Bu boshqa o‘simlik. Dorivor xomashyo uchun nafaqat «qushqo‘nmas» xalq nomini, balki aynan botanik nomni tekshirish kerak.

Qushqo‘nmas (qush tog‘rayhoni)ni chet elda qanday topish mumkin?

Agar siz AQSh yoki Yevropada yashasangiz, qushqo‘nmasni mahalliy nomi yoki lotincha *Polygonum aviculare* nomi bilan qidiring.

• AQSh: Knotgrass, common knotgrass, doorweed, birdweed.
• Germaniya: Vogelknöterich.
• Fransiya: Renouée des oiseaux, centinode.
• Lotincha: *Polygonum aviculare*; ayrim qadoqlarda *Centinodia herba* deb ko‘rsatilishi mumkin.

Qanday shaklda sotiladi

Ko‘pincha o‘simlikning quritilgan yer ustki qismlari (*Herba*) sotiladi: damlama yoki choy uchun maydalangan sochma o‘t, shuningdek ba’zan o‘simlik aralashmalari tarkibidagi choy paketlari. Nastoykalar va suyuq ekstraktlar ham uchraydi. Ildiz va mevalari odatda tijoriy tarzda sotilmaydi, kapsulalar o‘t yoki choyga qaraganda kamroq uchraydi.

Qayerdan izlash kerak

• AQSh: sog‘lom oziq-ovqat do‘konlari, ixtisoslashgan choy do‘konlari, o‘tlar sotiladigan internet-do‘konlar; oddiy dorixonalarda qushqo‘nmas kam uchraydi.
• Germaniya: *Apotheke*, *Reformhaus*, internet dorixonalari va dorivor o‘tlar do‘konlari.
• Fransiya: *Pharmacie*, dorivor o‘tlar do‘konlari (*herboristeries*), organik va tabiiy mahsulotlar do‘konlari (*magasins bio*), internet-do‘konlar.

Qadoqdagi lotincha nomni, ko‘rsatilgan o‘simlik qismini — yer ustki qismlari, poya va barglarni (*Herba*), shuningdek mahsulot toifasini tekshiring. Germaniyada mahsulot dorivor choy (*Arzneitee*) yoki oziq-ovqat mahsuloti/qo‘shimcha sifatida belgilanganiga alohida e’tibor bering. Shuningdek, organik sertifikat (*bio*, *kbA*, USDA Organic), kelib chiqish mamlakati va tozaligi tekshirilgani haqidagi ma’lumotlarni ko‘rish mumkin.

Sotish qoidalari mamlakatga qarab farq qiladi: masalan, AQShda qushqo‘nmas oziq-ovqat qo‘shimchasi sifatida sotiladi, Germaniyada esa farmatsevtik sifatdagi *Arzneitee* dorixonalarda sotiladi va BfArM tomonidan tartibga solinadi.

Qarshi ko‘rsatmalar va ehtiyot choralari

Qushqo‘nmasning zamonaviy xavfsizlik ma’lumotlari cheklangan. An’anaviy qo‘llash asosan kattalar va 12 yoshdan katta o‘smirlar uchun baholanadi. O‘simlikka allergiya yoki yuqori sezuvchanlik bo‘lsa, uni qo‘llash mumkin emas.

Siydik haydovchi maqsadda qo‘llaganda, agar shifokor suyuqlik miqdorini cheklashni tavsiya qilgan bo‘lsa, alohida ehtiyotkorlik kerak. Bu, xususan, suyuqlikni cheklash tibbiy davolashning bir qismi bo‘lgan og‘ir holatlarga tegishli.

Homiladorlik va emizish davrida qushqo‘nmasning xavfsizligi yetarlicha aniqlanmagan. Shuning uchun bu davrlarda qo‘llash tavsiya etilmaydi. Xavfsizlik haqidagi ma’lumotlar yetarli bo‘lmagani sababli 12 yoshgacha bo‘lgan bolalarga qushqo‘nmas tavsiya etilmaydi. EMA baholagan preparatlar uchun ma’lum nojo‘ya ta’sirlar aniqlanmagan. Ammo bu nojo‘ya reaksiyalar bo‘lishi mumkin emas degani emas. Odamlarda dozani oshirib yuborish va zaharlilik haqida ma’lumotlar kam. Shuning uchun og‘ir reaksiyalar haqida xabarlar yo‘qligini katta dozalar yoki konsentrlangan ekstraktlar xavfsizligining isboti deb bo‘lmaydi.

Mavjud ma’lumotlarda hujjatlashtirilgan dori o‘zaro ta’sirlari aniqlanmagan, ammo klinik ma’lumotlar cheklangan. Dori-darmonlarni doimiy qabul qilganda konsentrlangan ekstraktlar, nastoykalar va qo‘shimchalarni oldindan shifokor yoki farmatsevt bilan muhokama qilish kerak.

Avvaldan buyurilgan siydik haydovchi dorilarni ham alohida hisobga olish lozim. Suyuqlik va elektrolitlarning chiqarilishiga ta’sir qiluvchi bir nechta vosita bir vaqtda qo‘llansa, davolashni individual baholash zarur.

Qush tog‘rayhonini yapon qushqo‘nmasi — *Polygonum cuspidatum* bilan adashtirmaslik kerak. Bu boshqa o‘simlik va uning xavfsizligi haqidagi ma’lumotlarni qush tog‘rayhoniga avtomatik ravishda ko‘chirib bo‘lmaydi.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

O‘simlikni qabul qilgandan keyin allergik reaksiya paydo bo‘lsa, undan foydalanishni to‘xtatish kerak. Kuchli alomatlarda tibbiy yordam zarur. Homiladorlik va emizish davrida qushqo‘nmasni mustaqil qo‘llash tavsiya etilmaydi. 12 yoshgacha bo‘lgan bolalarga o‘simlikni mutaxassis tavsiyasisiz berish kerak emas. Agar odam doimiy ravishda dori qabul qilsa, ayniqsa bir nechta preparatni bir vaqtda ichsa, konsentrlangan o‘simlik vositalarini qo‘llashni oldindan shifokor yoki farmatsevt bilan muhokama qilish ma’qul.

Surunkali kasalliklarda individual baholash zarur. Bu, ayniqsa, shifokor suyuqlik iste’molini cheklagan yoki siydik haydovchi dorilar buyurgan holatlarda muhim.

Buyrak sohasidagi og‘riq, siydikda qon, siydik tutilishi, yuqori harorat yoki ahvolning keskin yomonlashishi tibbiy tekshiruvni talab qiladi. Katta toshlarda siydik oqimining buzilishi xavfli bo‘lishi mumkin, shuning uchun faqat o‘simlikning siydik haydovchi ta’siriga tayanib qolish mumkin emas.

Ichki a’zolar kasalliklarida tashxis va davolashni shifokor belgilaydi. Qushqo‘nmas faqat an’anaviy qo‘llash ko‘rsatmalariga ega o‘simlik sifatida ko‘rib chiqilishi mumkin, ammo tibbiy yordamning o‘rnini bosa olmaydi.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Barcha dorivor o'tlar mavzular bo'yicha →

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →