Ағзаның өзін-өзі сауықтыруы: натуропатия негіздері

Дәрігер Борис Увайдов

Ағзаның өзін-өзі сауықтыруы — дененің ішкі тепе-теңдікті сақтап, кейбір зақымдарды қалпына келтіруге көмектесетін табиғи қабілеті. Ағзаның қалыпты жұмысын қолдау үшін бүгіннен бастап төрт қарапайым әрекеттен бастаңыз: тамақтану рационыңызды бағалаңыз, күнделікті серуендеуді жоспарлаңыз, ұйқыға жеткілікті уақыт бөліңіз және эмоционалдық жағдайыңызға назар аударыңыз. Не жейтініңізді, қаншалықты қозғалатыныңызды және өзіңізді қалай сезінетініңізді жазып жүріңіз. Біраз уақыттан кейін қандай әдеттер өзіңізді жақсы сезінуге көмектесетінін, ал қайсысын қайта қарау керектігін байқай аласыз.

Натуропатия адамға тұтас көзқараспен қарайды: тамақтану, қозғалыс, демалыс, әдеттер және сана күйі арқылы. Ол ағзаның табиғи мүмкіндіктерін зерттеуді және денсаулыққа саналы түрде қарауды ұсынады. Алайда өзін-өзі сауықтыру диагностикадан немесе ауруларды емдеуден бас тартуға болады дегенді білдірмейді.

Ағзаның өзін-өзі сауықтыруы дегеніміз не және ол қалай жұмыс істейді?

Адам ағзасында өзін-өзі реттеу механизмдері бар. Олар ішкі ортаның тұрақтылығын сақтауға, өзгерістерге бейімделуге және кейбір зақымдарды қалпына келтіруге көмектеседі. Мысалы, ағза ұсақ жаралардың жазылуына, жасушалардың жаңаруына және түрлі жүйелердің қалыпты жұмысына өздігінен қатысады.

Медицинада мұндай үдерістерді сипаттау үшін өзін-өзі реттеу, қалпына келу және бейімделу ұғымдары қолданылады. Бұл ағза кез келген ауруды өздігінен жеңе алады дегенді білдірмейді. Табиғи қалпына келу мүмкіндіктері денсаулық жағдайына, жасқа, зақымның сипатына және басқа да жағдайларға байланысты әртүрлі болады.

Натуропатияда өзін-өзі сауықтыру адамның өз денесіне деген көзқарасының философиясы ретінде де қарастырылады. Адам тамақтанудың, дене белсенділігінің, демалыстың және эмоционалдық жағдайдың көңіл күйі мен хал-жағдайына қалай әсер ететінін байқауды үйренеді. Біртіндеп денсаулықты қолдайтын және ағзаға қосымша салмақ түсіретін әдеттерді түсіне бастайды.

Бұл ұғым медициналық диагноз да, жеке емдеу әдісінің атауы да емес. Ол ағзаның табиғи қорғаныс және қалпына келу мүмкіндіктері туралы түсініктерді біріктіреді. Сондықтан адамдар ағзаның өзін-өзі сауықтыруын қалай іске қосуға болады деп сұрағанда, мына нәрсені түсіну маңызды: бұл үдерістер арнайы рәсім арқылы қосылмайды, олар ағзада онсыз да жүріп жатады.

Барлық қалпына келу үдерістерін іске қосатын әмбебап түйме жоқ. Адамның міндеті — ағзаның қалыпты жұмысына жағдай жасау, өз денсаулығына мұқият қарау және мәселелер туындаған кезде дер кезінде медициналық көмекке жүгіну.

Ағзаның қалпына келу қабілеті неден тұрады?

Натуропатиялық тәсіл адамды біртұтас жүйе ретінде қарастырады. Мұнда тамақтану қозғалыстан, физикалық жағдай эмоционалдық күйден, ал демалыс күнделікті әдеттерден бөлек қарастырылмайды. Өмір салтының бір элементінің өзгеруі жалпы хал-жағдайға әсер етуі мүмкін.

Бірінші бағыт — тамақтану. Ағзаға күнделікті қызметтерін атқару үшін қоректік заттар мен энергия қажет. Сондықтан рацион әртүрлі болып, ақуыздардың, майлардың, көмірсулардың, дәрумендер мен минералдардың түсуін қамтамасыз ететін тағамдарды қамтуы керек.

Күнделікті мәзірге көкөністерді, жемістерді, жидектерді, ақуызға бай өнімдерді, жармаларды және қажетті қоректік заттардың басқа да көздерін қосуға болады. Мысалы, көкөністерді негізгі асқа қосуға, жемістер мен жидектерді тіскебасар ретінде пайдалануға, ал жармалар мен ақуызға бай тағамдарды апта бойы алмастырып отыруға болады. Бір ғана тағам түрімен шектелмеген маңызды: әртүрлілік түрлі қоректік компоненттерді алуға көмектеседі.

Өз рационыңызды бақылаудан бастаңыз. Бірнеше күн бойы таңғы асқа, түскі және кешкі асқа қандай өнімдер жейтініңізді, мәзіріңіздің қаншалықты әртүрлі екенін және негізгі тамақтану уақыттарын өткізіп алмайтыныңызды жазып жүріңіз. Бұл әдетте байқалмай қалатын дағдыларды анықтауға мүмкіндік береді. Барлық адамға ортақ әмбебап тамақтану кестесі мен өнім мөлшері жоқ: рацион жеке қажеттіліктер мен денсаулық жағдайына байланысты.

Екінші бағыт — қозғалыс. Дене белсенділігі бұлшықеттердің жұмысын қолдайды, қимыл-қозғалыс еркіндігін сақтауға көмектеседі және жалпы саулыққа оң әсер етеді. Бірден күрделі жаттығуларды немесе қарқынды жаттығу бағдарламаларын таңдаудың қажеті жоқ.

Бастау үшін кәдімгі жаяу жүру жеткілікті. Серуендеуге уақыт бөліңіз, оны күнделікті тәртібіңізге біртіндеп енгізіңіз және өзіңізді қалай сезінетініңізді бақылаңыз. Үйге қайтар жолда жаяу жүруге, түскі астан кейін серуендеуге немесе жақын жерге көлікпен барудың орнына жаяу баруға болады. Ең бастысы — жасыңызды, дене дайындығыңызды және денсаулық жағдайыңызды ескере отырып, қозғалысты өмірдің тұрақты бөлігіне айналдыру.

Егер ұзақ уақыт бойы дене белсенділігімен айналыспасаңыз, бір күнде бәрін қуып жетуге тырыспаңыз. Қолыңыздан келетін жүктемеден бастаңыз және оны біртіндеп арттырыңыз. Созылмалы ауруларыңыз болса, қолайлы дене белсенділігінің түрін алдын ала дәрігермен талқылаған дұрыс.

Үшінші бағыт — демалыс. Ұйқы мен қалпына келуге арналған уақыт жүйке жүйесінің қалыпты жұмысы және күнделікті белсенділікті сақтау үшін қажет. Үнемі шаршау хал-жағдайға және эмоционалдық күйге кері әсер етуі мүмкін.

Күн тәртібіңізге назар аударыңыз. Қажет болмаса, ұйықтауды кейінге қалдырмауға тырысыңыз, толыққанды демалысқа уақыт бөліңіз және әрбір бос сағатыңызды жұмыстың жалғасына айналдырмаңыз. Таңертең үнемі шаршаңқы күйде оянсаңыз, кешкі әдеттеріңіз бен ұйықтайтын ортаңызды қайта қарастырған жөн.

Төртінші бағыт — психикалық саулық. Эмоционалдық шиеленіс, мазасыздық және тұрақты уайым ұйқыға, әдеттерге және өмір сапасына әсер етуі мүмкін. Сондықтан натуропатия дене жаттығуларына ғана емес, санамен жұмыс істеуге де көңіл бөледі.

Қандай жағдайлар бойыңызда шиеленіс тудыратынын байқап, тыныштық сыйлайтын істерге уақыт бөлген пайдалы. Кейбір адамдарға медитация, тыныс алу жаттығулары және саналы зейін қою тәжірибелері көмектеседі. Эмоционалдық қиындықтар тұрақты сипат алса, оларды өз бетіңізше жеңуге тырысумен шектелмеңіз: білікті маманға жүгінуге болады.

Дене мен психологиялық құрамдас бөліктерді біріктіретін тәжірибелер де бар. Оларға йога, тайцзи, медитация және тыныс алу мен босаңсуға арналған кейбір әдістер жатады. Зерттеулер мұндай тәсілдердің жекелеген түрлері белгілі бір жағдайларда, мысалы, күйзелісті басқаруға, тепе-теңдікті жақсартуға немесе кейбір ауырсыну түрлерін азайтуға пайдалы болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Алайда әр тәжірибенің мүмкіндіктері әртүрлі. Бір әдіс әр адамға бірдей қолайлы немесе медициналық көмектің орнын басады деп есептеуге болмайды. Таңдау кезінде адамның жеке денсаулық жағдайын ескеру қажет.

Неліктен кейбір адамдар өзін-өзі сауықтыруды денемен, ал басқалары санамен байланыстырады?

Натуропатиялық философияда адамның физикалық және жан дүниесінің жағдайы өзара тығыз байланысты. Адам белгілі бір күн тәртібін сақтауы мүмкін, бірақ үнемі эмоционалдық шиеленісті сезінеді. Немесе керісінше, көңіл күйі жақсы болғанымен, тамақтану мен демалысқа көңіл бөлмеуі мүмкін.

Сондықтан өзін-өзі сауықтыру тек физиологиялық үдеріс ретінде ғана емес, адамның өз өміріне деген көзқарасының өзгеруі ретінде де қарастырылады. Әдеттерге назар аудару, саналы өмір сүру және ішкі тыныштық денсаулыққа деген жалпы көзқарастың бір бөлігіне айналады.

Мен кітаптарымда өзін-өзі сауықтыру үшін сананың ерекше маңызы бар екенін жазамын. Менің ойымша, өз күшіне сену, денсаулықты зерттеуге қызығушылық таныту және әдеттерді өзгертуге дайын болу адамға өзіне күтім жасауға белсендірек қатысуға көмектеседі. Мен үшін бұл жай ғана көңіл күй туралы әңгіме емес, жеке жауапкершілік мәселесі.

Бұл тақырыптың басқа да қыры бар. Кейбір адамдар өзін-өзі сауықтыруды тек физикалық механизмдердің жұмысы деп қабылдайды, ал басқалары оны руханиятпен және ішкі сенімдермен байланыстырады. Натуропатиялық дәстүрде осы екі бағыт та кездеседі.

Сонымен бірге өзін-өзі реттеудің медициналық түсінігі сенім немесе ой күші кез келген ауруды өздігінен жоя алады дегенді білдірмейді. Дәрігерлер психологиялық тәжірибелерді денсаулықты күтудің ықтимал қосымша тәсілі ретінде қарастырады, бірақ оларды емдеудің әмбебап баламасы деп есептемейді.

Адамға әртүрлі тәсілдерді зерттеу, оларды салыстыру және жеке философияның қай жерде аяқталып, медициналық білімнің қай жерде басталатынын түсіну пайдалы. Мұндай көзқарас негізсіз үміт күтпей, жаңа идеяларға ашық болуға мүмкіндік береді.

Табиғи әдістерді зерттеуді неден бастау керек?

Натуропатиямен танысуды ерекше рәсімдерді іздеуден емес, оның негізгі қағидаларын түсінуден бастаған дұрыс. Ағзаның қалай жұмыс істейтінін, оған неліктен толыққанды тамақтану, қозғалыс пен демалыс қажет екенін және күнделікті әдеттердің хал-жағдайға қалай әсер ететінін түсіну керек.

Алдымен мұқият зерттегіңіз келетін бір әдетті таңдаңыз. Мысалы, тамақтануыңыздың қаншалықты әртүрлі екенін, қаншалықты жиі серуендейтініңізді және демалысқа жеткілікті уақыт бөлетініңізді бақылаңыз. Бүкіл өмір салтыңызды бірден өзгертуге тырыспаңыз. Өз әдеттеріңізді біртіндеп зерттеу қандай өзгерістердің шынымен қажет екенін жақсырақ түсінуге көмектеседі.

Келесі қадам — табиғи сауықтырудың әртүрлі бағыттарын зерттеу. Оларға массаж, босаңсу тәжірибелері, гимнастиканың кейбір түрлері, медитация және дене мен санамен жұмыс істеудің басқа әдістері жатады. Әр бағыттың өзіндік ерекшеліктері мен шектеулері бар.

Мысалы, медитация мен саналы зейін қою тәжірибелері кейбір адамдарға мазасыздық пен эмоционалдық шиеленісті жеңуге көмектесуі мүмкін. Йога дене белсенділігін, тепе-теңдікті және ұйқы сапасын қолдай алады. Тайцзи тұрақтылық пен қимыл-қозғалыс еркіндігіне пайдалы болуы мүмкін жұмсақ қимыл тәжірибесі ретінде қарастырылады.

Алайда әдістерді олардың мақсатын түсіне отырып зерттеу керек. Натуропатияны әр адам жасы мен денсаулық жағдайына қарамастан орындауға міндетті рәсімдер жиынтығы ретінде қабылдаудың қажеті жоқ.

Дұрыс сұрақтар қоюды да үйренген пайдалы. Белгілі бір тәжірибенің мақсаты қандай? Ол кімдерге қолайлы? Қандай шектеулері бар? Оны жүргізуге кімнің құқығы бар? Осы сұрақтардың жауаптары мазмұнды оқуды жылдам нәтиже беруге уәде ететін ұсыныстардан ажыратуға көмектеседі.

Соңында қосымша және балама тәсілдердің айырмашылығын түсіну қажет. Қосымша әдіс әдеттегі медициналық көмектің қатарында қолданылады, ал балама әдіс оның орнына пайдаланылады. Бұл айырмашылық өте маңызды: табиғи тәжірибелер тағайындалған емнен бас тартуға себеп болмауы керек.

Өзін-өзі сауықтырумен танысу үшін мен қандай кеңес беремін?

Ағзаңыздың ішкі мүмкіндіктерін зерттеуден бастаңыз. Мен кітаптарымда өзін-өзі сауықтыру адам денесінің мүмкіндіктерін түсінуден басталатынын жазамын. Менің сенімім бойынша, адам өзін жеке-жеке мүшелердің жиынтығы ретінде қабылдамай, ағзасының даналығына сенуді үйренуі керек. Менің көзқарасымда натуропатия денсаулықтың тұтас бейнесін көруге және тамақтану, қозғалыс, демалыс, тазалық пен рухани дүниені неге бірге қарастыру керектігін түсінуге көмектеседі. Осы қағидаларды біртіндеп зерттеуді және оқығандарыңызды өз бақылауларыңызбен салыстыруды ұсынамын.

Сана мен физикалық жағдайдың байланысына көңіл бөліңіз. Өз еңбектерімде мен өзін-өзі сауықтыруды рух күшімен және санамен байланыстырамын. Өз тәжірибем бойынша, өз күшіне деген сенім жай ғана жігерлендіретін сөздерді қайталаудан емес, білімнен, ойланудан және оқығанды саналы түрде түсінуден нығаяды. Натуропатияны зерттеушілердің еңбектерімен танысып, олардың көзқарастарын талдап, ағза мүмкіндіктері туралы жеке түсінігіңізді қалыптастыруға кеңес беремін. Денсаулыққа саналы көзқарасты мен ішкі өзгерістердің бастау нүктесі деп есептеймін.

Дене мен жанның үйлесімін іздеңіз. Мен денсаулықты тек физикалық жағдай ретінде қарастыруға болмайтынын жазамын. Менің түсінігімде адам өз болмысының екі қыры — тәні мен рухани дүниесі арасында тепе-теңдікке ұмтылуы керек. Мен мұны ішкі тыныштықпен, сеніммен, үмітпен және өмірге жауапкершілікпен қараумен байланыстырамын. Сондықтан жан дүниеңіздің жағдайын назардан тыс қалдырмауға кеңес беремін: эмоционалдық қиындықтар туындаса, білікті маманның көмегіне жүгінген пайдалы.

Ағзаны өзін-өзі реттейтін біртұтас жүйе ретінде қарастырыңыз. Мен бұл үдерістерді ағзаның ішкі қорғаныс мүмкіндіктерімен байланыстырамын. Бұл — менің натуропатиялық тұжырымдамам, өзін-өзі сауықтырудың дәлелденген әмбебап механизмі емес. Қазіргі медицина қан айналымының реттелуін, иммунитеттің жұмысын және зат алмасу өнімдерінің шығарылуын нақты физиологиялық механизмдер арқылы түсіндіреді, ал белгісіз шлактардың жиналуымен байланыстырмайды.

Мен натуропатияны ойланып зерттеуге, сыни ойлауды сақтауға және өзімнің теориялық көзқарастарымды медициналық білім мен қажетті емнің орнына қабылдамауға шақырамын.

Мұны қайда және қалай үйренуге болады?

Егер сіз бірнеше кеңесті оқып қана қоймай, натуропатияны жүйелі түрде түсінгіңіз келсе, Табиғи сауықтыру академиясының бағдарламасымен танысуға болады. Бұл — доктор Борис Увайдовтың кітаптарына, бейнематериалдарына, семинарлары мен аудиожазбаларына негізделген оқу курсы.

Бағдарлама бес кезеңнен тұрады.

1. Негіздер. Доктордың «Денсаулық әліппесі», «Дені сау және науқас адамдарға арналған үстел кітабы», «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары», «Қатерлі ісікті жеңу» және басқа да еңбектері зерттеледі. Бұл кезеңде натуропатияның, тамақтанудың және өмір салтының жалпы қағидалары қарастырылады.

2. Тамақтану және тазарту. Дәрістер тамақтану физиологиясына, моношикізаттық тағамдануға, рацион ерекшеліктеріне және түрлі тазарту тәсілдеріне арналған.

3. Аурулар мен тәжірибелер. Натуропатияның жекелеген бағыттары, кең таралған сырқаттар, ванналар, орау рәсімдері және басқа да практикалық әдістер зерттеледі.

4. Семинарлар мен аудиоматериалдар. Бағдарламаға доктордың баяндамаларының жазбалары, түсіндірмелері және тыңдаушылардың сұрақтарына берген жауаптары кіреді. Мұнда «Өзін-өзі сауықтыру» практикалық курсымен және басқа материалдармен танысуға болады.

5. Сана. Соңғы кезең психологияға, иландыруға, өзін-өзі иландыруға, гипнозға және парапсихологияға арналған.

Бағдарламаны оқып болғаннан кейін Борис Увайдовтың жеке өзінен емтихан тапсыру қарастырылған. Қорытынды тексеруден сәтті өткендер натуропатия және парапсихология бойынша атаулы сертификаттар алады.

Оқу нәтижесінде тыңдаушы тамақтану, қозғалыс және өмір салтының өзара байланысын жақсырақ түсініп, табиғи тәжірибелерді меңгеріп, өзіне және жақындарына саналы түрде күтім жасай алады. Бағдарлама сонымен қатар сана және әдеттермен жұмыс істеу негіздерімен таныстырады.

Сонымен бірге оқу барысында алынған білім медициналық білімнің орнын баспайды және ауруларды өз бетінше анықтауға немесе емдеуге құқық бермейді. Натуропатияны зерттеуді денсаулық туралы қосымша білім алу ретінде қарастырған жөн, кәсіби медициналық көмектен бас тартуға негіз ретінде емес. Оқу шарттары мен тіркелу — Академияның парақшасында.

Қашан дәрігерге қаралу керек

Егер кеудеңіздегі ауырсыну қолға таралып, суық тер шықса, дереу жедел жәрдем шақырыңыз — бұл жедел коронарлық синдромның (инфаркттің) белгілері болуы мүмкін. Жағымсыз сезімдердің өздігінен басылуын күтудің немесе олармен натуропатиялық тәжірибелер арқылы күресуге тырысудың қажеті жоқ.

Денсаулығыңыз мазаласа, жаңа белгілер пайда болса немесе бұрыннан бар мәселелер сақталса, жоспарлы түрде дәрігердің кеңесі қажет. Натуропатияны зерттеу немесе ағзаның табиғи қалпына келуін күту үшін тексерілуді кейінге қалдырмаңыз.

Қосымша тәжірибелерді бастамас бұрын оларды медицина маманымен талқылаған жөн. Бұл әсіресе созылмалы аурулар, жүктілік және таңдалған әдістің қауіпсіздігіне әсер етуі мүмкін басқа жағдайлар кезінде маңызды.

Массаж, йога, медитация немесе басқа тәжірибе бойынша маман таңдағанда оның біліміне, дайындығына және тәжірибесіне назар аударыңыз. Жақсы оқытушы немесе тәжірибеші адамның жеке қажеттіліктерін ескеріп, нәтижеге кепілдік бермеуі керек.

Егер сіз қазірдің өзінде медициналық көмек алып жүрсеңіз, қолдануды жоспарлаған қосымша әдістер туралы дәрігерге хабарлаңыз. Бірлесіп талқылау негізделген шешім қабылдауға және ықтимал шектеулерді ескеруге мүмкіндік береді.

Бұл тақырыппен қалай жұмыс істейтінім туралы толығырақ — «Жастық және ұзақ өмір сүру» парақшасында.

Борис Увайдов — натуропатия докторы, Ph.D. Елу жылдан астам уақыт бойы адамдарға тамақтану, ағзаны тазарту және ой күші арқылы денсаулығын қалпына келтіруге көмектесемін — Еуропада, Америкада және Азияда. Автор туралы →

Тағы оқыңыз

Борис Увайдов әдісі бойынша барлық мақалалар →