Organizmning o‘zini o‘zi tiklashi: nima va qanday?

Dr. Boris Wydoff

Organizmning o‘zini o‘zi tiklashi — bu tananing ichki muvozanatni saqlash va ayrim shikastlanishlarni tiklash uchun tabiiy qobiliyatidir. Organizmning me’yorida ishlashini qo‘llab-quvvatlash uchun bugunoq to‘rtta oddiy ishni boshlang: ovqatlanish tartibingizni baholang, har kuni sayr qilishni rejalashtiring, uyqu uchun yetarli vaqt ajrating va hissiy holatingizga e’tibor bering. Nimalar yeyayotganingizni, qancha harakat qilayotganingizni va o‘zingizni qanday his qilayotganingizni yozib boring. Biroz vaqt o‘tgach, qaysi odatlar o‘zingizni yaxshi his qilishingizga yordam berayotganini, qaysilarini esa qayta ko‘rib chiqish kerakligini ko‘ra olasiz.

Naturopatiya insonga yaxlit yondashadi: ovqatlanish, harakat, dam olish, odatlar va ong holatini birgalikda ko‘rib chiqadi. U organizmning tabiiy imkoniyatlarini o‘rganishni va salomatlikka ongliroq munosabatda bo‘lishni taklif qiladi. Shu bilan birga, o‘zini o‘zi tiklash kasalliklarni aniqlash yoki davolashdan voz kechish mumkinligini anglatmaydi.

Organizmning o‘zini o‘zi tiklashi nima va u qanday ishlaydi?

Inson tanasida o‘zini o‘zi boshqarish mexanizmlari mavjud. Ular ichki muhit barqarorligini saqlashga, o‘zgarishlarga moslashishga va ayrim shikastlanishlarni tiklashga yordam beradi. Masalan, organizm kichik yaralarning bitishida, hujayralarning yangilanishida va turli tizimlarning me’yorida ishlashini ta’minlashda mustaqil ishtirok etadi.

Tibbiyotda bunday jarayonlarni ta’riflash uchun o‘zini o‘zi boshqarish, tiklanish va moslashish tushunchalaridan foydalaniladi. Bu organizm har qanday kasallikni mustaqil ravishda yenga oladi degani emas. Tabiiy tiklanish imkoniyatlari salomatlik holati, yosh, shikastlanish xususiyati va boshqa sharoitlarga qarab farq qiladi.

Naturopatiyada o‘zini o‘zi tiklash tushunchasi o‘z tanasiga munosabat falsafasi sifatida ham qaraladi. Inson ovqatlanish, jismoniy faollik, dam olish va hissiy holatning o‘zini qanday his qilishiga ta’sirini kuzatishni o‘rganadi. U asta-sekin qaysi odatlar salomatlikni qo‘llab-quvvatlashini, qaysilari esa organizmga qo‘shimcha yuk tushirishini tushunib boradi.

Bu tushuncha tibbiy tashxis ham, alohida davolash usulining nomi ham emas. U organizmning tabiiy himoya va tiklanish imkoniyatlari haqidagi qarashlarni birlashtiradi. Shuning uchun odamlar organizmning o‘zini o‘zi tiklash jarayonini qanday boshlash mumkinligini so‘rashganda, bir narsani tushunish muhim: bu jarayonlar allaqachon sodir bo‘lib turadi, ularni maxsus muolaja yordamida yoqish shart emas.

Barcha tiklanish jarayonlarini ishga tushiradigan universal tugma mavjud emas. Insonning vazifasi — organizmning me’yorida ishlashi uchun sharoit yaratish, o‘z holatiga e’tibor bilan qarash va muammolar paydo bo‘lganda o‘z vaqtida tibbiy yordamga murojaat qilishdir.

Organizmning tiklanish qobiliyati nimalarga bog‘liq?

Naturopatik yondashuv insonni yaxlit tizim sifatida ko‘rib chiqadi. Unda ovqatlanish harakatdan, jismoniy holat hissiy holatdan, dam olish esa kundalik odatlardan ajratilmaydi. Turmush tarzining bir jihatidagi o‘zgarish umumiy ahvolga ham ta’sir qilishi mumkin.

Birinchi yo‘nalish — ovqatlanish. Organizm kundalik vazifalarini bajarishi uchun oziq moddalar va energiyaga muhtoj. Shuning uchun ratsion xilma-xil bo‘lishi, oqsillar, yog‘lar, uglevodlar, vitaminlar va minerallarni yetkazib beradigan mahsulotlarni o‘z ichiga olishi kerak.

Kundalik menyuga sabzavotlar, mevalar, rezavorlar, oqsilga boy mahsulotlar, yormalar va boshqa zarur oziq moddalar manbalarini kiritish mumkin. Masalan, sabzavotlarni asosiy ovqatlanish paytida iste’mol qilish, meva va rezavorlardan yengil tamaddi sifatida foydalanish, yormalar va oqsilli mahsulotlarni esa hafta davomida navbatlab yeyish mumkin. Bir xil ovqat bilan cheklanib qolmaslik muhim: xilma-xillik turli oziq moddalarni olishga yordam beradi.

Avvalo, o‘z ovqatlanishingizni kuzatishdan boshlang. Bir necha kun davomida nonushta, tushlik va kechki ovqatda qanday mahsulotlar iste’mol qilayotganingizni, menyu qanchalik xilma-xilligini va asosiy ovqatlanish vaqtlarini o‘tkazib yubormayotganingizni yozib boring. Bu odatda sezilmay qoladigan odatlarni aniqlashga yordam beradi. Barcha odamlar uchun bir xil ovqatlanish jadvali yoki mahsulotlar miqdori mavjud emas: ratsion individual ehtiyojlar va salomatlik holatiga bog‘liq.

Ikkinchi yo‘nalish — harakat. Jismoniy faollik mushaklar faoliyatini qo‘llab-quvvatlaydi, harakatchanlikni saqlashga yordam beradi va umumiy farovonlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Darhol murakkab mashqlar yoki yuqori jadallikdagi mashg‘ulotlarni tanlash shart emas.

Boshlash uchun oddiy piyoda yurish ham yetarli. Sayr qilishga vaqt ajrating, uni asta-sekin kundalik tartibingizga kiriting va o‘zingizni qanday his qilayotganingizni kuzating. Uyga qaytayotganda piyoda yurishingiz, tushlikdan keyin sayrga chiqishingiz yoki qisqa masofaga transportda borish o‘rniga piyoda yo‘lni tanlashingiz mumkin. Eng muhimi — yoshingiz, jismoniy tayyorgarligingiz va salomatlik holatingizni hisobga olgan holda harakatni hayotingizning muntazam qismiga aylantirish.

Agar uzoq vaqtdan beri jismoniy faollik bilan shug‘ullanmagan bo‘lsangiz, bir kunda hammasining o‘rnini to‘ldirishga urinmang. O‘zingizga mos yuklamadan boshlang va uni asta-sekin oshiring. Surunkali kasalliklar bo‘lsa, mos jismoniy faollik turini oldindan shifokor bilan muhokama qilgan ma’qul.

Uchinchi yo‘nalish — dam olish. Uyqu va tiklanish davrlari asab tizimining me’yorida ishlashi va kundalik faollikni saqlash uchun zarur. Doimiy charchash o‘zini his qilishga va hissiy holatga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Kundalik tartibingizga e’tibor bering. Zarurat bo‘lmasa, uyquga yotishni kechiktirmaslikka harakat qiling, to‘laqonli dam olish uchun vaqt qoldiring va har bir bo‘sh soatingizni ishning davomi bilan to‘ldirmang. Agar ertalab muntazam ravishda charchoqni his qilsangiz, kechki odatlaringizni va uxlash sharoitlarini qayta ko‘rib chiqishingiz kerak.

To‘rtinchi yo‘nalish — ruhiy farovonlik. Hissiy zo‘riqish, xavotir va doimiy tashvishlar uyquga, odatlarga va hayot sifatiga ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli naturopatiyada nafaqat tana bilan bog‘liq amaliyotlarga, balki ong bilan ishlashga ham e’tibor beriladi.

Qaysi vaziyatlar sizda zo‘riqish keltirib chiqarishini payqash va xotirjam mashg‘ulotlar uchun vaqt topish foydali. Ayrim odamlarga meditatsiya, nafas mashqlari va ongli e’tibor amaliyotlari yordam beradi. Agar hissiy qiyinchiliklar doimiy tus olsa, ular bilan faqat mustaqil kurashish bilan cheklanib qolmang: malakali mutaxassisga murojaat qilishingiz mumkin.

Jismoniy va psixologik jihatlarni birlashtiradigan amaliyotlar ham mavjud. Bularga yoga, taytszi, meditatsiya hamda ayrim nafas olish va bo‘shashish usullari kiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bunday yondashuvlarning ayrimlari muayyan holatlarda, masalan, stressni boshqarish, muvozanatni yaxshilash yoki og‘riqning ayrim turlarini kamaytirishda foydali bo‘lishi mumkin.

Biroq turli amaliyotlarning imkoniyatlari ham har xil. Bitta usul har bir insonga mos keladi yoki tibbiy yordamning o‘rnini bosadi, deb hisoblash mumkin emas. Amaliyotni tanlashda insonning individual salomatlik holatini hisobga olish zarur.

Nega ayrim odamlar o‘zini o‘zi tiklashni tana bilan, boshqalar esa ong bilan bog‘laydi?

Naturopatik falsafada jismoniy va ruhiy holat bir-biri bilan chambarchas bog‘liq. Inson muayyan tartibga rioya qilishi mumkin, ammo doimiy hissiy zo‘riqishni boshdan kechirishi ham mumkin. Yoki, aksincha, ijobiy kayfiyatni saqlab, ovqatlanish va dam olishga e’tibor bermasligi mumkin.

Shuning uchun o‘zini o‘zi tiklash nafaqat fiziologik jarayon, balki o‘z hayotiga munosabatni o‘zgartirish sifatida ham qaraladi. Odatlarga e’tibor, ongli yashash va ichki xotirjamlik salomatlikka umumiy yondashuvning bir qismiga aylanadi.

Men kitoblarimda o‘zini o‘zi tiklash uchun ong alohida ahamiyatga ega ekanini yozaman. Menimcha, o‘z kuchiga ishonish, salomatlikni o‘rganishga qiziqish va odatlarni o‘zgartirishga tayyorlik insonga o‘ziga g‘amxo‘rlik qilishda faolroq ishtirok etishga yordam beradi. Men uchun bu shunchaki kayfiyat haqida gap emas, balki shaxsiy mas’uliyat masalasidir.

Bu mavzuning yana bir tomoni ham bor. Ayrim odamlar o‘zini o‘zi tiklashni faqat jismoniy mexanizmlarning ishi deb tushunadi, boshqalar esa uni ma’naviyat va ichki e’tiqodlar bilan bog‘laydi. Naturopatik an’anada har ikkala yo‘nalish ham uchraydi.

Shu bilan birga, o‘zini o‘zi boshqarishning tibbiy tushunchasi e’tiqod yoki fikrlash kuchi har qanday kasallikni mustaqil ravishda yo‘q qila olishini anglatmaydi. Shifokorlar psixologik amaliyotlarni salomatlikka g‘amxo‘rlik qilishning mumkin bo‘lgan qo‘shimchasi sifatida ko‘radilar, davolashning universal o‘rnini bosuvchi vosita sifatida emas.

Inson turli yondashuvlarni o‘rganishi, ularni taqqoslashi va shaxsiy falsafa qayerda tugab, tibbiy bilimlar qayerdan boshlanishini tushunishi foydalidir. Bunday munosabat yangi g‘oyalarga ochiq bo‘lish bilan birga, asossiz kutishlardan saqlanishga yordam beradi.

Tabiiy usullarni o‘rganishni nimadan boshlash kerak?

Naturopatiya bilan tanishishni noodatiy muolajalarni izlashdan emas, balki uning asosiy tamoyillarini tushunishdan boshlagan ma’qul. Organizm qanday tuzilganini, nima uchun unga to‘laqonli ovqatlanish, harakat va dam olish zarurligini hamda kundalik odatlar o‘zini his qilishga qanday ta’sir ko‘rsatishini tushunib olish kerak.

Avval diqqat bilan o‘rganmoqchi bo‘lgan bitta odatingizni tanlang. Masalan, ovqatlanishingiz qanchalik xilma-xilligini, qanchalik tez-tez sayr qilishingizni va dam olish uchun yetarli vaqt ajratishingizni kuzating. Butun turmush tarzingizni bir vaqtning o‘zida o‘zgartirishga urinmang. O‘z odatlaringizni izchil o‘rganish qaysi o‘zgarishlar haqiqatan ham zarurligini yaxshiroq tushunishga yordam beradi.

Keyingi qadam — tabiiy sog‘lomlashtirishning turli yo‘nalishlarini o‘rganish. Bularga massaj, bo‘shashish amaliyotlari, gimnastikaning ayrim turlari, meditatsiya va tana hamda ong bilan ishlashning boshqa usullari kiradi. Har bir yo‘nalishning o‘ziga xos xususiyatlari va cheklovlari mavjud.

Masalan, meditatsiya va ongli e’tibor amaliyotlari ayrim odamlarga xavotir va hissiy zo‘riqishni yengishda yordam berishi mumkin. Yoga jismoniy faollik, muvozanat va uyqu sifatini qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Taytszi esa barqarorlik va harakatchanlik uchun foydali bo‘lishi mumkin bo‘lgan yengil harakat amaliyoti sifatida qaraladi.

Ammo usullarni ularning vazifasini tushungan holda o‘rganish kerak. Naturopatiyani har bir inson yoshi va salomatlik holatidan qat’i nazar bajarishi shart bo‘lgan majburiy muolajalar to‘plami sifatida qabul qilish kerak emas.

To‘g‘ri savollar berishni ham o‘rganish foydali. Muayyan amaliyotning maqsadi nima? U kimlarga mos keladi? Qanday cheklovlar mavjud? Uni kim o‘tkazishga haqli? Bu savollarga javoblar mazmunli ta’limni tezkor natija va’da qiladigan takliflardan ajratishga yordam beradi.

Nihoyat, qo‘shimcha va muqobil yondashuvlar o‘rtasidagi farqni tushunish zarur. Qo‘shimcha usul odatiy tibbiy yordam bilan birgalikda qo‘llanadi, muqobil usul esa uning o‘rniga ishlatiladi. Bu farq juda muhim: tabiiy amaliyotlar shifokor belgilagan davolanishdan voz kechishga sabab bo‘lmasligi kerak.

O‘zini o‘zi tiklash bilan tanishishni nimadan boshlashni maslahat beraman?

Avvalo, organizmingizning ichki imkoniyatlarini o‘rganing. Men kitoblarimda o‘zini o‘zi tiklash inson tanasining imkoniyatlarini tushunishdan boshlanishini yozaman. Ishonchim komil: inson o‘zini alohida organlar yig‘indisi sifatida emas, balki yaxlit tizim sifatida qabul qilib, organizmining donoligiga ishonishni o‘rganishi kerak. Mening fikrimcha, naturopatiya salomatlikning yaxlit manzarasini ko‘rishga va nima uchun ovqatlanish, harakat, dam olish, poklik va ruhni birgalikda ko‘rib chiqish zarurligini tushunishga yordam beradi. Men bu tamoyillarni asta-sekin o‘rganishni va o‘qiganlaringizni o‘z kuzatuvlaringiz bilan taqqoslashni taklif qilaman.

Ong va jismoniy holat o‘rtasidagi bog‘liqlikka e’tibor bering. O‘z asarlarimda men o‘zini o‘zi tiklashni ruh va ong kuchi bilan bog‘layman. Tajribamga ko‘ra, o‘z kuchiga ishonch shunchaki dalda beruvchi so‘zlarni takrorlash bilan emas, balki bilim, mulohaza va o‘qilganlarni chuqur anglash orqali mustahkamlanadi. Men naturopatiya tadqiqotchilarining asarlari bilan tanishishni, ularning qarashlarini tahlil qilishni va organizm imkoniyatlari haqida o‘z tushunchangizni shakllantirishni maslahat beraman. Aynan salomatlikka ongli munosabatni men ichki o‘zgarishlarning boshlang‘ich nuqtasi deb bilaman.

Tana va ruh uyg‘unligini izlang. Men salomatlikni faqat jismoniy holat sifatida ko‘rib bo‘lmasligini yozaman. Mening tushunchamga ko‘ra, inson o‘z tabiatining ikki jihati — jismoniy va ma’naviy tomonlari o‘rtasida muvozanatga intilishi kerak. Men buni ichki xotirjamlik, ishonch, umid va hayotga mas’uliyat bilan munosabatda bo‘lish bilan bog‘layman. Shu sababli ruhiy holatingizni ham e’tiborsiz qoldirmaslikni maslahat beraman: hissiy qiyinchiliklar paytida malakali mutaxassisga murojaat qilish foydalidir.

Organizmga yagona o‘zini o‘zi boshqarish tizimi sifatida qarang. Men bu jarayonlarni organizmning ichki himoya imkoniyatlari bilan bog‘layman. Bu mening naturopatik konsepsiyam bo‘lib, o‘zini o‘zi tiklashning isbotlangan universal mexanizmi emas. Zamonaviy tibbiyot qon aylanishini boshqarish, immunitet faoliyati va moddalar almashinuvi mahsulotlarini chiqarishni aniq fiziologik mexanizmlar orqali tushuntiradi, noaniq tushuniladigan shlaklarning to‘planishi bilan emas.

Men naturopatiyani chuqur o‘rganishga, tanqidiy fikrlashni saqlashga va nazariy qarashlarimni tibbiy bilimlar hamda zarur davolanishning o‘rniga qo‘ymaslikka chaqiraman.

Buni qayerda va qanday o‘rganish mumkin?

Agar siz shunchaki bir nechta maslahatni o‘qib chiqishni emas, balki naturopatiyani izchil o‘rganishni istasangiz, Tabiiy shifo akademiyasi dasturi bilan tanishishingiz mumkin. Bu doktor Boris Wydoffning kitoblari, videomateriallari, seminarlari va audioyozuvlariga asoslangan o‘quv kursidir.

Dastur besh bosqichdan iborat.

1. Asoslar. Doktorning «Salomatlik alifbosi», «Sog‘lom va bemorlar uchun qo‘llanma», «Yoshlik, salomatlik va go‘zallik sirlari», «Saraton ustidan g‘alaba» va boshqa asarlarini o‘rganish. Ushbu bosqichda naturopatiya, ovqatlanish va turmush tarzining umumiy tamoyillari ko‘rib chiqiladi.

2. Ovqatlanish va tozalash. Ma’ruzalar ovqatlanish fiziologiyasi, faqat xom o‘simlik mahsulotlarini iste’mol qilish, ratsionning o‘ziga xos xususiyatlari va turli tozalash yondashuvlariga bag‘ishlangan.

3. Kasalliklar va amaliyotlar. Naturopatiyaning ayrim yo‘nalishlari, keng tarqalgan holsizliklar, vannalar, o‘ramlar va boshqa amaliy usullar o‘rganiladi.

4. Seminarlar va audioyozuvlar. Dasturga doktor chiqishlarining yozuvlari, uning tushuntirishlari va tinglovchilar savollariga bergan javoblari kiritilgan. Bu yerda «O‘zini o‘zi tiklash» amaliy kursi va boshqa materiallar bilan tanishish mumkin.

5. Ong. Oxirgi bosqich psixologiya, ishontirish, o‘z-o‘zini ishontirish, gipnoz va parapsixologiyaga bag‘ishlangan.

Dastur o‘rganib chiqilgach, Boris Wydoffning o‘zi tomonidan imtihon topshirish ko‘zda tutilgan. Yakuniy sinovdan muvaffaqiyatli o‘tganlar naturopatiya va parapsixologiya bo‘yicha nomiga rasmiylashtirilgan sertifikatlarni oladilar.

Ta’lim natijasida tinglovchi ovqatlanish, harakat va turmush tarzi o‘rtasidagi bog‘liqlikni yaxshiroq tushunishi, tabiiy amaliyotlarni farqlashi, o‘ziga va yaqinlariga ongliroq g‘amxo‘rlik qilishi mumkin. Shuningdek, dastur ong va odatlar bilan ishlash asoslari bilan tanishtiradi.

Shu bilan birga, o‘quv bilimlari tibbiy ma’lumot o‘rnini bosmaydi va kasalliklarni mustaqil aniqlash yoki davolash huquqini bermaydi. Naturopatiyani o‘rganishni salomatlik haqidagi qo‘shimcha bilimlarni egallash sifatida ko‘rish foydali, professional tibbiy yordamdan voz kechish uchun asos sifatida emas. Shartlar va ro‘yxatdan o‘tish haqida Akademiya sahifasidan bilib olishingiz mumkin.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Agar ko‘krak qafasidagi og‘riq qo‘lga tarqalsa va sovuq ter boshlangan bo‘lsa, darhol tez yordam chaqiring — bu o‘tkir koronar sindrom (infarkt) belgilari bo‘lishi mumkin. Noxush alomatlar o‘z-o‘zidan o‘tib ketishini kutish yoki ularni naturopatik amaliyotlar yordamida bartaraf etishga urinish kerak emas.

Agar salomatligingiz bilan bog‘liq muammolar bezovta qilsa, yangi alomatlar paydo bo‘lsa yoki mavjud muammolar saqlanib qolsa, shifokor bilan rejali maslahatlashish zarur. Naturopatiyani o‘rganish yoki tabiiy tiklanishni kutish uchun tibbiy tekshiruvni kechiktirmang.

Qo‘shimcha amaliyotlarni boshlashdan oldin ularni tibbiyot mutaxassisi bilan muhokama qilish maqsadga muvofiq. Bu, ayniqsa, surunkali kasalliklar, homiladorlik va tanlangan usul xavfsizligiga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan boshqa holatlarda muhimdir.

Massaj, yoga, meditatsiya yoki boshqa amaliyot bo‘yicha mutaxassis tanlayotganda uning ma’lumoti, tayyorgarligi va tajribasini aniqlang. Yaxshi o‘qituvchi yoki amaliyotchi insonning individual ehtiyojlarini hisobga olishi va kafolatlangan natija va’da qilmasligi kerak.

Agar siz allaqachon tibbiy yordam olayotgan bo‘lsangiz, qo‘llamoqchi bo‘lgan qo‘shimcha usullaringiz haqida shifokorga xabar bering. Birgalikda muhokama qilish asosliroq qarorlar qabul qilish va mavjud cheklovlarni hisobga olish imkonini beradi.

Bu mavzu bilan qanday ishlashim haqida batafsil — «Yoshlik va uzoq umr ko‘rish» sahifasida.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →