O‘z-o‘ziga ishontirish: ta’siri va qo‘llash usullari

O‘z-o‘ziga ishontirish — bu so‘zlar va xayoliy obrazlar yordamida o‘z fikrlari, kutishlari va hissiy holatiga ongli ravishda ta’sir ko‘rsatish usulidir. Bu amaliyotni oddiy mashqdan boshlash mumkin: takrorlanib turadigan salbiy fikrni payqash, uning o‘rniga qisqa ijobiy tasdiq tuzish va uni bir necha marta xotirjam takrorlash. Masalan, «Men buni uddalay olmayman» degan fikr o‘rniga: «Men bu vazifani xotirjamlik bilan tushunib, birinchi qadamni qo‘ya olaman», deyish mumkin.
Muhimi, shunchaki yoqimli so‘zlarni takrorlash emas, balki ularning ma’nosini tushunish va ular tegishli bo‘lgan vaziyatni tasavvur qilishdir. Shu tariqa inson odatiy qarashlarini payqashni, ichki suhbatiga e’tiborliroq bo‘lishni va qaysi fikrlarga diqqatini qaratishni tanlashni o‘rganadi. Keling, o‘z-o‘ziga ishontirish qanday ishlashi, affirmatsiyalardan nimasi bilan farq qilishi, tasdiqlarni qanday to‘g‘ri tuzish va kundalik hayotda qo‘llash mumkinligini ko‘rib chiqamiz.
O‘z-o‘ziga ishontirish nima va u yana qanday nomlanadi?
O‘z-o‘ziga ishontirish deb insonning o‘z qarashlari, e’tiqodlari va ichki ustanovkalariga mustaqil ravishda ta’sir ko‘rsatish jarayoniga aytiladi. Buning uchun muayyan iboralarni takrorlash, istalgan vaziyatni xayolda tasvirlash va diqqatni jamlashdan foydalaniladi. Odatdagi ichki suhbatdan farqli ravishda, bunda inson o‘zi diqqatini qaratmoqchi bo‘lgan fikrlarni ongli ravishda tanlaydi.
Bu tushunchaning bir-biriga yaqin bir nechta nomlari bor. Psixologiya va ong bilan ishlash amaliyotlarida «autosuggestiya», «o‘z-o‘ziga ishontirish», «ijobiy ishontirish» va «affirmatsiyalar» atamalari uchraydi. Oxirgi atama inson muayyan fikrni mustahkamlash uchun takrorlaydigan ijobiy tasdiqlarni anglatadi. Masalan, «Men odamlar bilan ishonchliroq muloqot qilaman» degan jumla, agar inson uni muntazam takrorlasa va mazmunini ongli ravishda qabul qilsa, affirmatsiyaga aylanishi mumkin.
O‘z-o‘ziga ishontirish ishontirish tushunchasi bilan ham bog‘liq. Farq ta’sirning qayerdan kelishida: oddiy ishontirishda muayyan fikrni boshqa inson taklif qiladi, o‘z-o‘ziga ishontirishda esa inson uning mazmunini mustaqil tanlaydi. Gipnozda ham ishontirish usulidan foydalanish mumkin, biroq o‘z-o‘ziga ishontirish uchun gipnotik uyqu yoki mutaxassis ishtiroki shart emas.
Mavzuni tushunish uchun uning uchta tarkibiy qismini ajratish foydali:
- So‘zlar: inson takrorlash uchun tanlaydigan aniq tasdiqlar.
- Obrazlar: aytilayotgan iboralarga hamroh bo‘ladigan xayoliy tasvirlar.
- E’tiqodlar: insonning aytilayotgan fikrga munosabati, uni qabul qilishga va unga qayta-qayta murojaat qilishga tayyorligi.
Masalan, inson «Men o‘z fikrlarimni ishonchliroq ifodalayman» deb takrorlasa, bir vaqtning o‘zida o‘z nuqtayi nazarini xotirjam bayon qilayotgan suhbatini tasavvur qilishi mumkin. So‘zlar diqqat yo‘nalishini belgilaydi, obraz esa tasdiq mazmunini aniqroq tasavvur qilishga yordam beradi.
O‘z-o‘ziga ishontirish shunchaki chiroyli iboralarni mexanik takrorlash emas. Bu ichki suhbat, diqqat va o‘zi haqidagi tasavvurlar bilan ongli ishlashdir. Bunda affirmatsiyalar ana shunday ishlash usullaridan faqat bittasi hisoblanadi.
O‘z-o‘ziga ishontirish qanday ishlaydi va fikrlar holatga nima uchun ta’sir qiladi?
O‘z-o‘ziga ishontirish qanday ishlashini tushunish uchun, avvalo, fikrlar va hissiy reaksiyalar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunish kerak. Bir xil vaziyat insonning kutishlariga qarab mutlaqo boshqacha qabul qilinishi mumkin. Masalan, bo‘lajak tibbiy ko‘rikni bir kishi xotirjam qabul qiladi, boshqa kishi esa oldindan yoqimsiz hodisalarni tasavvur qilib, xavotirga tushadi.
Xayoliy kutishlar hissiy holat, taranglik va xulq-atvorga ta’sir qilishi mumkin. Agar inson doimo muvaffaqiyatsizlikni kutsa, unga diqqatini jamlash, qaror qabul qilish va ishonch bilan harakat qilish qiyinlashishi mumkin. Aksincha, ijobiy tasavvurlar xotirjamlikni va kundalik vazifalarni bajarishga tayyorlikni qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Tasavvur qilaylik, inson oldida muhim suhbat turibdi. Agar u oldindan albatta dovdirab qolishiga ishonsa, ehtimoliy xatolarga e’tiborini qaratib, muloqotdan qochishni boshlashi mumkin. «Men tayyorlandim va fikrlarimni xotirjam bayon qila olaman» degan boshqa ustanovka esa diqqatni tayyorgarlik va suhbatning o‘ziga yo‘naltirishga yordam beradi. Bunda vaziyat o‘zgarmaydi, ammo bo‘lajak harakatga munosabat o‘zgaradi.
Tibbiyot amaliyotida diqqat, tasavvurlar va tana reaksiyalari o‘rtasidagi bog‘liqlikdan foydalanadigan usullar mavjud. Masalan, autogen mashg‘ulotlar bo‘shashishni xayoliy formulalar bilan birlashtiradi, boshqariladigan vizualizatsiya esa xotirjam obrazlar va ular bilan bog‘liq sezgilarni tasavvur qilishni taklif etadi. O‘z-o‘zini gipnoz qilishda ham bo‘shashgan holatga o‘tish uchun muayyan ibora yoki shartli belgidan foydalanish mumkin.
Bo‘shashish vaqtida relaksatsiya reaksiyasi deb ataladigan holat yuzaga kelishi mumkin: nafas olish sekinlashadi, yurak urish tezligi va arterial bosim pasayishi mumkin. Bu organizmning stress reaksiyasidan farq qiladi.
Biroq har qanday fikr ichki a’zolar faoliyatini bevosita boshqaradi yoki kasallikni mustaqil ravishda yo‘qotishi mumkin, deb hisoblamaslik kerak. Psixologik reaksiyalar va fiziologik jarayonlar «o‘yladim — natijaga erishdim» degan oddiy sxemadan ancha murakkab.
Boris Wydoff «Saraton ustidan g‘alaba» kitobida o‘z-o‘ziga ishontirishni ichki ustanovkani shakllantirish usuli sifatida ko‘rib chiqadi. U takrorlanadigan fikrlarni ong, ongosti va insonning keyingi harakatlari bilan bog‘laydi. Bu muallifning tushuntirish modeli bo‘lib, umumqabul qilingan fiziologik sxema emas.
O‘z-o‘ziga ishontirish kundalik hayotga ta’sir qilayotganini qanday tushunish mumkin?
Ichki ustanovkalarning ta’sirini faqat maxsus mashqlar paytida emas, balki kundalik vaziyatlarda ham kuzatish mumkin. Bu ta’sir muloqotda, qaror qabul qilishda, muhim voqeaga tayyorgarlik ko‘rishda va o‘z imkoniyatlarini baholashda namoyon bo‘ladi.
Masalan, inson uchrashuv oldidan: «Mendan hech narsa chiqmaydi», deb o‘ylashi mumkin. Bunday ustanovka ishonchsizlikni kuchaytirib, uni harakat qilishdan qaytarishi mumkin. Agar uning o‘rniga «Men tayyorlandim va fikrlarimni xotirjam bayon qila olaman» degan fikrni tanlasa, diqqat o‘z imkoniyatlari va aniq vazifaga yo‘naladi.
Yana bir misol — yangi mashg‘ulotni o‘zlashtirish. Inson ilgari biror ishni uddalay olmaganligi sababli o‘zini o‘rganishga qobiliyatsiz deb hisoblashi mumkin. «Men asta-sekin yangi ko‘nikmalarni egallay olaman» kabi konstruktivroq ustanovkani takrorlash dastlabki qiyinchiliklarni yakuniy natija sifatida qabul qilmaslikka yordam beradi.
Bunda o‘z-o‘ziga ishontirish inson har doim baxtli va o‘ziga ishongan bo‘lishi shartligini anglatmaydi. Salbiy his-tuyg‘ular ham oddiy hayotning bir qismidir. Vazifa xavotir, qayg‘u yoki shubhani o‘ziga taqiqlash emas, balki vaqtinchalik kechinmani o‘zining ojizligi haqidagi doimiy e’tiqodga aylantirmaslikdir.
Inson muayyan sezgilarni oldindan kutishni boshlaydigan vaziyatlarni ko‘rib chiqish ayniqsa qiziqarli.
- Insonning o‘zini kasal deb ishontirishi. Kasallikni doimiy kutish odatiy tana sezgilariga e’tiborni va sog‘liq bilan bog‘liq xavotirni kuchaytirishi mumkin. Inson o‘zini tez-tez kuzata boshlaydi, ilgari e’tibor bermagan o‘zgarishlarni payqaydi va ularni ehtimoliy kasallik bilan bog‘laydi.
- Yuragi og‘riyapti deb o‘zini ishontirish. Yurak kasalliklaridan qo‘rqish yurak urishiga nisbatan ortiqcha e’tibor bilan birga kechishi mumkin. Ammo ko‘krak qafasidagi og‘riqni avtomatik ravishda ishontirish natijasi deb hisoblash mumkin emas: ayniqsa, og‘riq to‘satdan paydo bo‘lsa yoki boshqa xavotirli belgilar bilan birga kuzatilsa, tibbiy baholash zarur.
- Boshlari aylanayotganiga o‘zini ishontirish. Bosh aylanishini kutish xavotirni va muvozanatga qaratilgan diqqatni kuchaytirishi mumkin. Biroq bosh aylanishining sabablari turlicha bo‘ladi, shu sababli takrorlanadigan holatlarni shifokor bilan muhokama qilish kerak.
- Biror joyi og‘riyapti deb o‘zini ishontirish. Tanaga ortiqcha e’tibor sezgilarni idrok etishni o‘zgartirishi mumkin, ammo og‘riq mavjudligi vaziyat va boshqa alomatlarni hisobga olgan holda baholanishi kerak. Ijobiy iboralarni takrorlash jismoniy og‘riq sababini o‘z-o‘zidan yo‘qotadi, deb hisoblamaslik lozim.
Bunday kechinmalar odamga o‘zini yomon his qilish sababini mustaqil aniqlash imkonini bermaydi. Tashxisni shikoyatlarning tez-tez takrorlanishi yoki fikrlarning mazmuniga qarab emas, balki ko‘rik va zarur tekshiruvlar asosida shifokor belgilaydi.
Tushunarli affirmatsiyalarni qanday tuzish kerak?
Affirmatsiya — inson ongli ravishda takrorlaydigan qisqa ijobiy tasdiqdir. Uning maqsadi chiroyli jumla tuzish emas, balki diqqatni jamlash oson bo‘lgan muayyan fikrni ifodalashdir.
Boris Wydoff «Saraton ustidan g‘alaba» kitobida bunday tasdiqlarni tuzishning bir nechta qoidasini ajratib ko‘rsatadi.
1. Har bir jumlada bitta fikr bo‘lsin. Bitta gapga o‘nlab istaklarni birlashtirish kerak emas. Mazmun qanchalik tushunarli bo‘lsa, unga diqqatni jamlash shunchalik oson bo‘ladi. Agar muloqotda ishonchliroq bo‘lishni istasangiz, aynan shu haqdagi tasdiqdan boshlang. Bir vaqtning o‘zida sog‘liq, ish, munosabatlar va hayotning boshqa barcha tomonlarini qamrab olishga urinmang.
2. Ijobiy shaklda ifodalang. Inson qo‘rqadigan narsasini doim takrorlash o‘rniga, istalgan holatni ifodalagani ma’qul. Masalan, «Men odamlar bilan gaplashishdan qo‘rqmayman» o‘rniga «Men odamlar bilan xotirjam muloqot qilaman», deyish mumkin. Bunda diqqat qo‘rquvga emas, inson intilayotgan holatga qaratiladi.
3. Hozirgi zamondan foydalaning. Muallif tasdiqni istalgan sifat allaqachon hayotda mavjuddek ifodalashni taklif qiladi. Masalan: «Men o‘z fikrlarimni ishonchliroq ifodalayman». Bunday jumla insonning o‘zi uchun tushunarli bo‘lishi kerak, shunchaki chiroyli so‘zlar to‘plamiga o‘xshamasligi lozim.
4. Xotirjam holatda takrorlang. Doktorning fikricha, bo‘shashgan holat jumla mazmuniga chuqurroq diqqat qaratishga yordam beradi. Shuning uchun shoshilmaslik, tasdiqni ongli ravishda aytish va uning ma’nosiga e’tibor berish muhim.
Kundalik amaliyotda quyidagi misollardan foydalanish mumkin:
- «Men yangi vazifalarga xotirjam munosabatda bo‘laman».
- «Men diqqat bilan tinglayman va fikrlarimni aniq ifodalayman».
- «Men o‘rgana olaman va yangi ko‘nikmalarni egallay olaman».
- «Men hayotimdagi yaxshi voqealarni payqayman».
- «Men o‘zimga va atrofimdagilarga hurmat bilan munosabatda bo‘laman».
Insonni aniq haqiqatni inkor etishga majbur qiladigan tasdiqlarni tanlamaslik kerak. Masalan, haqiqiy moliyaviy qiyinchiliklarga duch kelgan odam allaqachon boy ekanini takrorlashi shart emas. Buning o‘rniga «Men pulni oqilona boshqarishni va yangi imkoniyatlarni izlashni o‘rganyapman» degan tabiiyroq jumlani tanlash mumkin.
Xuddi shu qoida hayotdagi boshqa vaziyatlarga ham tegishli. Agar inson suhbat oldidan xavotirga tushsa, o‘zini umuman hayajonlanmayotganiga ishontirishi shart emas. «Men suhbatga xotirjam tayyorlana olaman» kabi haqiqatga yaqinroq jumlani tanlashi mumkin. Bunday tasdiq kechinmalarni inkor etmaydi va ayni paytda tushunarli yo‘nalish beradi.
Affirmatsiyalar o‘z e’tiqodini tekshirish vositasiga aylanmasligi kerak. Agar muayyan jumla ichki qarshilik uyg‘otsa, uni yanada realistik va hozirgi hayotiy tajribaga yaqin shaklda tuzish mumkin.
Men nimani tavsiya qilaman: o‘z-o‘ziga ishontirish va affirmatsiyalarni qanday qo‘llash kerak?
Men o‘z-o‘ziga ishontirishni fikrlar, e’tiqodlar va ichki obrazlar bilan ongli ishlash usuli sifatida ko‘rib chiqaman. «Saraton ustidan g‘alaba» kitobimda o‘ziga ishonish, ijobiy kayfiyat va muntazam amaliyotni nima uchun muhim deb bilishimni batafsil tushuntiraman. Men e’tibor qaratishni tavsiya qiladigan bir nechta tamoyil bor.
1. Salbiy ustanovkalarni ijobiylari bilan almashtiring.
Men o‘z fikrlaringizni oddiy kuzatishdan boshlashni tavsiya qilaman. Agar o‘zingizga doimo «qo‘limdan kelmaydi», «mendan hech narsa chiqmaydi» deb aytsangiz, bu iboralarni o‘zgartirib ko‘ring: «qo‘limdan keladi», «birinchi qadamni uddalayman», «men o‘rganishga va o‘zgarishga qodirman». «Saraton ustidan g‘alaba» kitobimda ishonch fikrni ongli ravishda qabul qilish orqali shakllanishini, keyinchalik esa so‘zlar va xatti-harakatlarda namoyon bo‘lishini yozaman. Men salbiy ustanovkalarni ishonch va qat’iyatning yo‘qolishi, ijobiy ustanovkalarni esa harakat qilishga tayyorlik bilan bog‘layman. Bu ishontirishning psixologik roli haqidagi mening qarashim, fikrlar kasalliklarni mustaqil ravishda yo‘qotishining isboti emas.
2. Affirmatsiyalarni qisqa tuzing va istalgan holatni tasavvur qiling.
Men har bir tasdiq bitta fikrni ifodalashini, ijobiy ohangda va hozirgi zamonda tuzilishini tavsiya qilaman. Masalan: «Men xotirjamroq va ishonchliroq bo‘lib boryapman», «Har kuni o‘zimni tobora yaxshiroq his qilyapman». «Salomatlik alifbosi» kitobida ham shuni ta’kidlayman: so‘zlarni mexanik ravishda aytishning o‘zi yetarli emas, inson o‘zini kuchliroq, pokroq va hayotga to‘la holda aniq tasavvur qilishi kerak. Mening yondashuvimga ko‘ra, obraz tasdiqning mazmuniga diqqatni jamlashga yordam beradi, shunchaki yodlangan jumlani takrorlash bilan cheklanib qolmaydi.
3. O‘z-o‘ziga ishontirishni muntazam ravishda ertalab va kechqurun mashq qiling.
Men uyg‘ongandan keyin va uxlashdan oldin ushbu mashg‘ulotga taxminan 15 daqiqa ajratishni tavsiya qilaman. «Saraton ustidan g‘alaba» kitobimda bo‘shashgan holat insonning tanlangan so‘zlar va obrazlarga diqqatini jamlashiga yordam berishini ta’kidlayman. Shu bilan birga, men tasodifiy hissiy ko‘tarinkilikdan ko‘ra intizomni muhimroq deb bilaman: amaliyotingizga qaytish uchun alohida kayfiyatni kutish shart emas. Muntazamlik ichki ustanovkalar bilan ishlashni odatiy kun tartibining bir qismiga aylantirishga yordam beradi.
4. Affirmatsiyalarni o‘z ovozingiz bilan yozib oling va o‘zgarishlarni kuzating.
Men ijobiy tasdiqlaringizni yozib olib, vaqti-vaqti bilan tinglashni taklif qilaman. «Saraton ustidan g‘alaba» kitobimda inson o‘z ovozini boshqalarning ovozidan ko‘ra yaxshiroq qabul qilishi mumkinligini alohida ta’kidlayman. Yozuvni xotirjam dam olish paytida tinglash mumkin. Shuningdek, kichik o‘zgarishlarni ham payqashni tavsiya qilaman: suhbatlarda ishonchliroq bo‘ldingizmi, qiyinchiliklarga xotirjamroq munosabat bildiryapsizmi, ishlarni boshlash osonlashdimi? Bu qadamlaringiz uchun o‘zingizga minnatdor bo‘ling. Men fikrlash ustida ishlashning muhim tarkibiy qismlari deb aynan izchillik va ijobiy o‘zgarishlarga e’tiborni hisoblayman.
Zamonaviy tibbiyot affirmatsiyalarni, avvalo, psixologik qo‘llab-quvvatlashning mumkin bo‘lgan vositasi sifatida ko‘radi va ularni jismoniy kasalliklarni mustaqil davolash usuli deb hisoblamaydi. Shu sababli men o‘z-o‘ziga ishontirishni ishonch va hissiy barqarorlikni mustahkamlash uchun qo‘llashni, ammo uni tibbiy tekshiruvlar va shifokor belgilagan yordam o‘rniga ishlatmaslikni tavsiya qilaman.
Buni qayerda va qanday o‘rganish mumkin?
Agar siz o‘z-o‘ziga ishontirishni alohida mashq sifatida emas, balki ong bilan ishlashning kengroq tizimi tarkibida o‘rganmoqchi bo‘lsangiz, doktor Boris Wydoff materiallari asosida yaratilgan Tabiiy sog‘lomlashtirish akademiyasi dasturi bilan tanishishingiz mumkin.
Ta’lim izchil tashkil etilgan bo‘lib, besh bosqichni o‘z ichiga oladi.
- Birinchi bosqich — doktorning kitoblari. «Salomatlik alifbosi», «Sog‘lom va bemorlar uchun stol kitobi», «Aql kuchi» va boshqa materiallar orqali uning yondashuvi asoslari o‘rganiladi. Bu kitoblar tinglovchini muallifning salomatlik, odatlar va ong faoliyati haqidagi asosiy qarashlari bilan tanishtiradi.
- Ikkinchi bosqich — ovqatlanish va tozalash. Ovqatlanish tamoyillari, mono-xom ovqatlanish va turli naturopatik yondashuvlar ko‘rib chiqiladi.
- Uchinchi bosqich — kasalliklar va amaliyotlar. Keng tarqalgan kasalliklar, yurak va qon tomirlari, diabet, qalqonsimon bez, bo‘g‘imlar haqidagi materiallar, shuningdek, ayrim amaliy yo‘nalishlar o‘rganiladi.
- To‘rtinchi bosqich — seminarlar va audioyozuvlar. Dasturga doktor chiqishlari, seminarlar va radiointervyular yozuvlari kiritilgan.
- Beshinchi bosqich — ong, ishontirish va gipnoz. Bu mavzumiz bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan bo‘lim bo‘lib, psixika, o‘z-o‘ziga ishontirish, gipnoz va parapsixologiyaga bag‘ishlangan.
Dastur bir nechta yo‘nalishni qamrab oladi va faqat affirmatsiyalarni o‘rganish bilan cheklanmaydi. Tinglovchilar doktorning ovqatlanish, naturopatiya va ong bilan ishlashning turli yondashuvlariga oid materiallari bilan tanishadilar.
Dastur yakunida tinglovchi naturopatiyaning asosiy tamoyillarini tushunishi, odatlar va ovqatlanishning o‘zini his qilishga ta’sirini anglay olishi, ichki ustanovkalar bilan ongliroq ishlashi hamda ong bilan ishlash yo‘nalishlari sifatida ishontirish va gipnoz asoslarini o‘zlashtirishi mumkin.
Ta’lim doktor Boris Wydoff bilan shaxsiy imtihon topshirish orqali yakunlanadi. Naturopatiya va parapsixologiya bo‘yicha nomli sertifikatlar berilishi ko‘zda tutilgan. Shartlar va ro‘yxatdan o‘tish — Akademiya sahifasida.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
O‘z-o‘ziga ishontirish har qanday yoqimsiz sezgini faqat psixologiya bilan izohlash usuliga aylanmasligi kerak. Ayniqsa, yangi paydo bo‘lgan, kuchli yoki noodatiy jismoniy alomatlarga ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish lozim. Hatto inson xavotirli fikrlar va o‘zini his qilish holati o‘rtasidagi bog‘liqlikni sezsa ham, bu holat jismoniy sabab mavjudligini istisno qilmaydi.
Qachon shoshilinch yordam kerak:
- Ko‘krak qafasida to‘satdan kuchli og‘riq yoki bosim paydo bo‘lsa, ayniqsa og‘riq qo‘l, yelka, orqa yoki jag‘ga tarqalsa, sovuq ter, nafas qisishi, kuchli holsizlik yoki ko‘ngil aynishi bilan birga kuzatilsa, darhol tez yordam chaqirish kerak. Bunday belgilar infarktni ko‘rsatishi mumkin.
- To‘satdan kuchli nafas qisishi, hushdan ketish yoki hayotga bevosita xavf tug‘diradigan boshqa belgilar paydo bo‘lsa ham, shoshilinch yordam talab qilinadi.
- Nutqning to‘satdan buzilishi, tananing bir tomonida kuchsizlik yoki ko‘rishning keskin o‘zgarishi kuzatilsa, zudlik bilan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.
Qachon rejali ravishda shifokor qabuliga yozilish kerak:
- Agar bosh aylanishi takrorlansa yoki odatiy faoliyatga xalaqit bersa. Bunday holatlar qachon yuz berishi va qanday namoyon bo‘lishini mutaxassisga aytish muhim.
- Agar ko‘krakdagi og‘riq, yurak urishi yoki boshqa yoqimsiz sezgilar muntazam takrorlansa, hatto inson ularni xavotir bilan bog‘lasa ham. Bunday alomatlarning sababini affirmatsiyalar yordamida mustaqil aniqlashga urinmaslik kerak.
- Agar doimiy bezovtalik, qo‘rquv yoki uyqu buzilishi kundalik hayotni sezilarli darajada qiyinlashtirsa, holatni shifokor yoki ruhiy salomatlik mutaxassisi bilan muhokama qilish lozim.
- Agar o‘z-o‘ziga ishontirish sezgilarni doimiy kuzatishga aylanib, xavotirni kuchaytirsa, professional maslahat olish foydali.
Boshqariladigan vizualizatsiya, autogen mashg‘ulotlar, nafas mashqlari va o‘z-o‘zini gipnoz qilish kabi psixologik bo‘shashish usullari mavjud. Ayrim usullar bo‘yicha tadqiqotlar ba’zi vaziyatlarda ijobiy natijalar bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi, biroq dalillarning ishonchlilik darajasi turlicha. Mos usulni tanlash insonning muayyan vaziyati va holatiga bog‘liq.
Eng muhimi — psixologik qo‘llab-quvvatlash bilan tibbiy davolash o‘rtasidagi farqni tushunish. Mustaqil amaliyot o‘ziga g‘amxo‘rlik qilishni to‘ldirishi mumkin, ammo diagnostika, psixoterapiya yoki shifokor belgilagan davolash o‘rnini bosmaydi. Agar xavotirli belgilar paydo bo‘lsa, ijobiy tasdiqlarni takrorlash uchun yordam so‘rashni kechiktirmang.
Men ushbu mavzu bilan qanday ishlashim haqida batafsil ma’lumot — «Yoshlik va uzoq umr ko‘rish» sahifasida.
TAHRIRIYATDAN
Maqola doktor Boris Wydoffning kitoblari hamda bo‘shashish, vizualizatsiya va o‘z-o‘zini gipnoz qilish usullari haqidagi tibbiy ma’lumotnomalar asosida tayyorlangan. Material ma’rifiy xarakterga ega bo‘lib, o‘quvchini o‘z-o‘ziga ishontirish haqidagi turli qarashlar bilan tanishtiradi va shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi.
Muallifning ong, ongosti va ijobiy ustanovkalarning roli haqidagi qarashlari tibbiy ma’lumotlardan alohida bayon etilgan. Psixologik amaliyotlarning hissiy holatga ehtimoliy ta’siri affirmatsiyalar kasalliklarning oldini olish yoki ularni mustaqil davolashga qodirligini anglatmaydi. Jismoniy alomatlar yoki o‘zini his qilish holati yomonlashganda, tibbiy baholashga tayanish zarur.
Tibbiy ma’lumotlar: NCCIH (AQSh Milliy sog‘liqni saqlash institutlari).
Ko'p so'raladigan savollar
O‘z-o‘ziga ishontirish nima? Oddiy so‘zlar bilan tushuntiring.
O‘z-o‘ziga ishontirish — tasdiqlar va xayoliy obrazlarni takrorlash orqali fikrlar va ichki ustanovkalar bilan mustaqil ishlashdir. Inson muayyan fikrni tanlaydi, unga qayta-qayta murojaat qiladi va uning mazmunini ongli ravishda qabul qilishga harakat qiladi. Masalan, «Men buni uddalay olmayman» o‘rniga «Men xotirjamlik bilan birinchi qadamni qo‘ya olaman» degan jumladan foydalanish mumkin.
O‘z-o‘ziga ishontirish yana qanday nomlanadi?
«Autosuggestiya» va «ijobiy ishontirish» atamalari ham ishlatiladi. Affirmatsiyalar bunday amaliyotning bir usuli hisoblanadi: bular muayyan fikrni mustahkamlash uchun takrorlanadigan qisqa ijobiy tasdiqlardir. Masalan, «Men o‘z fikrlarimni ishonchliroq ifodalayman» yoki «Men yangi vazifalarga xotirjam munosabatda bo‘laman».
O‘z-o‘ziga ishontirish qanday ishlaydi?
Fikrlar va xayoliy obrazlarni takrorlash insonning kutishlari, hissiy reaksiyalari va xulq-atvoriga ta’sir qilishi mumkin. Agar inson doimo muvaffaqiyatsizlikni kutsa, o‘ziga ishonchi kamayishi va harakatlardan qochishi mumkin; konstruktivroq ustanovka esa diqqatni aniq vazifaga qaratishga yordam beradi. Biroq o‘z-o‘ziga ishontirish organizmdagi barcha jarayonlarni bevosita boshqarish imkonini bermaydi va davolash o‘rnini bosmaydi.
O‘z-o‘ziga ishontirish orqali o‘zimni kasal ekanimga ishontirib qo‘yishim mumkinmi?
Xavotirli kutishlar tana sezgilariga e’tiborni va sog‘liq bilan bog‘liq bezovtalikni kuchaytirishi mumkin. Inson o‘zini tez-tez kuzatib, odatiy sezgilarni ehtimoliy kasallik bilan bog‘lay boshlashi mumkin. Ammo kasallik bor yoki yo‘qligini faqat shifokor ko‘rik va zarur tekshiruvlar asosida aniqlay oladi.
O‘z-o‘ziga ishontirish orqali yuragim og‘riyotgandek his qilishim mumkinmi?
Qo‘rquv va xavotir yurak urishini idrok etishga ta’sir qilishi hamda ko‘krak qafasidagi sezgilarga e’tiborni kuchaytirishi mumkin. Biroq ko‘krakdagi og‘riqni avtomatik ravishda ishontirish bilan izohlab bo‘lmaydi, chunki uning sabablari turlicha bo‘lishi mumkin. Agar to‘satdan kuchli og‘riq, ayniqsa nafas qisishi, sovuq ter yoki holsizlik bilan birga kuzatilsa, darhol tez yordam chaqirish kerak.
O‘z-o‘ziga ishontirish orqali salbiy fikrlardan qanday qutulish mumkin?
Avvalo, takrorlanadigan ustanovkalarni payqashga va qiyin vaziyatlarda o‘zingizga qanday so‘zlarni ko‘proq aytishingizni aniqlashga harakat qiling. «Mendan hech narsa chiqmaydi» o‘rniga «Men birinchi qadamni uddalay olaman» degan jumlani qo‘llab ko‘ring. Bunda xavotir yoki qayg‘uni his qilishni o‘zingizga taqiqlashingiz shart emas: maqsad vaqtinchalik kechinmalarni o‘z ojizligingiz haqidagi doimiy e’tiqodga aylantirmaslikdir.
Affirmatsiyalarni qanday to‘g‘ri bajarish kerak?
Bitta fikrni ifodalovchi qisqa ijobiy jumlani tanlang va uni hozirgi zamonda tuzing. Tasdiqni ongli ravishda takrorlang va uning mazmuniga mos vaziyatni tasavvur qilishga harakat qiling. Agar jumla ichki qarshilik uyg‘otsa, uni yanada realistik va hayotiy tajribangizga yaqin shaklda tuzing.
Mavzuni tizimli o‘rganing — shifokorning kursi, kitoblari va video ma’ruzalari
Akademiya: naturopatiyani o‘rganish →“O'z-o'zini shifolash” amaliy o'quv videokursi →Yoshlik, salomatlik va go'zallik sirlari. →Yoki «Organizmni tozalashning 7 qadami» bepul qo‘llanmasidan boshlang →
