Ekma koriandri: hazm qilish va foydali xususiyatlari

Dr. Boris Wydoff

Ekma koriandr (Coriandrum sativum) — Soyabonguldoshlar oilasiga mansub bir yillik ziravor o‘simlik bo‘lib, kashnich nomi bilan ham tanilgan. Uning yangi barglari taom tayyorlashda ishlatiladi, pishgan mevalari esa ziravor va fitoterapevtik preparatlar uchun xomashyo hisoblanadi. Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, mevalari an’anaviy ravishda qorin dam bo‘lishi va ovqat hazm qilish yo‘llaridagi spazmlarda qo‘llangan. O‘simlik tarkibida efir va yog‘ moylari, oqsil moddalar hamda mineral tuzlar mavjud.

Koriandr qanday o‘simlik va uni qanday tanib olish mumkin?

Ekma koriandr Soyabonguldoshlar oilasiga (Apiaceae) kiradi. Bu xushbo‘y ko‘katlari va mevalari uchun yetishtiriladigan madaniy o‘simlik. Uning vatani — O‘rta yer dengizi mintaqasi. Osiyo va O‘rta yer dengizi mamlakatlarida koriandr qadim zamonlardayoq yetishtirilgan, keyinchalik esa Yevropa va boshqa hududlarga tarqalgan.

O‘simlikning bo‘yi 30–70 sm ga yetadi. Ildizi ingichka, urchuqsimon shaklda. Poyasi tik, yumaloq va ingichka egatchali. Poyaning ichi bo‘sh, yuqori qismi esa shoxlanadi.

Pastki barglari o‘simlikning asosiga yaqin joylashadi. Ularning bandlari qisqa, barg plastinkasi esa keng bo‘laklarga ajralgan. Yuqori barglari poyada joylashadi. Ularning bo‘laklari ingichkaroq bo‘lib, ko‘pincha nozik iplarga o‘xshaydi.

Gullari mayda, oq yoki pushti rangda. Ular murakkab soyabon to‘pgullarga yig‘ilgan. Gullashdan keyin diametri 2–5 mm bo‘lgan jigarrang, yumaloq mevalar hosil bo‘ladi. Har bir meva ikkita urug‘chali qo‘shaloq mevadan iborat.

Koriandrning hidi pishib yetilish jarayonida o‘zgaradi. Yangi ko‘katlari o‘ziga xos kuchli hidga ega. Pishmagan mevalari o‘tkir hidli bo‘ladi; botanika tavsiflarida bu hid qandalalar hidiga qiyoslanadi. Pishgan, quritilgan mevalar esa yoqimliroq hidga ega bo‘lib, ziravorlarga xos ifor taratadi.

Kundalik nutqda «kashnich» va «koriandr» nomlari ko‘pincha bir o‘simlikning turli qismlarini anglatadi. Odatda kashnich deb yangi barglari, koriandr deb esa ziravor sifatida ishlatiladigan pishgan mevalari ataladi. Botanika nuqtayi nazaridan ular bir xil turga mansub.

Bugungi kunda koriandr ko‘plab mamlakatlarda yetishtiriladi. Rossiyada u, jumladan, Markaziy Qoratuproq mintaqasida, Volgabo‘yida va Shimoliy Kavkazda o‘stiriladi. O‘simlik nafaqat pazandachilikda ishlatiladi. Uning mevalari oziq-ovqat sanoati, parfyumeriya va kosmetikada qo‘llanadigan efir moyini olish uchun ham xomashyo hisoblanadi.

Bu o‘simlik tarkibida nimalar bor?

Mevalarning kimyoviy tarkibi yetishtirish sharoiti, nav va o‘simlikning rivojlanish bosqichiga bog‘liq. Shu sababli botanika va fitoterapiya ma’lumotnomalarida turli ko‘rsatkichlar uchraydi.

Fitoterapiya ma’lumotnomalariga ko‘ra, mevalar tarkibida oqsil moddalar, yog‘ moyi, mineral tuzlar va efir moyi mavjud. Botanika tavsiflaridan birida yog‘ moyi meva massasining taxminan 13 foizini, efir moyi esa 1 foizini tashkil etishi ko‘rsatilgan. Yu. Grau ma’lumotnomasida boshqa ko‘rsatkichlar keltirilgan: taxminan 15% oqsil va 20% yog‘ moyi. Bu raqamlar xomashyoning turli tavsiflariga tegishli.

Ma’lumotnomalardan birida efir moyining asosiy tarkibiy qismi linalool deb ko‘rsatilgan. U koriandrol nomi bilan ham ataladi. Kamroq miqdorda pinen ham qayd etilgan. Bundan tashqari, o‘simlik tarkibida triterpenoidlar, steroid birikmalar, fenolkarbon kislotalar va kumarinlar aniqlangan.

Yangi ko‘katlar va quritilgan mevalar tarkibi hamda ishlatilishi jihatidan farq qiladi. Yosh barglar asosan oziq-ovqat ko‘kati sifatida ishlatiladi. Pishgan mevalar esa o‘ziga xos hidi va efir moyi mavjudligi bilan qadrlanadi.

O‘simlik tarkibida muayyan birikmalarning mavjudligi uning ma’lum kasallikni davolashini isbotlamaydi. Tarkibiy qismlar koriandrning xushbo‘y xususiyatlarini va oziq-ovqat sanoatida ishlatilishini tushuntiradi, ammo unga avtomatik ravishda kasalliklarni davolash qobiliyatini nisbat berishga asos bo‘la olmaydi.

Koriandr hazm qilish uchun qanday foyda beradi?

Fitoterapiya ma’lumotnomalarida koriandr mevalari an’anaviy ravishda gaz haydovchi vosita sifatida ta’riflanadi. Ular qorin dam bo‘lishi va oshqozon-ichak yo‘llari sohasidagi spazmlarda qo‘llangan.

Gaz haydovchi vositalar deb ichaklarda ortiqcha gaz to‘planishida ishlatiladigan vositalarga aytiladi. Eski fitoterapiya tavsiflarida koriandr shu maqsadda qo‘llanadigan xushbo‘y o‘simliklar qatoriga kiritilgan. Jumladan, Yu. Grau ma’lumotnomasida fenxel, koriandr, zira, anis, yalpiz, melissa va valeriana sanab o‘tilgan. Ushbu tavsifga ko‘ra, bunday o‘simliklar gaz haydovchi choylar tarkibida hech bo‘lmaganda qisman bo‘lishi kerak.

Bunday qo‘llash usuli, avvalo, koriandr mevalariga taalluqli. Biroq o‘simlikning an’anaviy qo‘llanilishi u albatta qorin dam bo‘lishini bartaraf etadi yoki qorin og‘rig‘ining sababini yo‘qotadi degani emas.

Agar ovqatdan keyin noqulaylik sezsangiz, uning qanchalik tez-tez paydo bo‘lishi, kuchi va boshqa alomatlar bilan birga kechishiga e’tibor bering. Muntazam qorin dam bo‘lishi va spazmlarning sababini aniqlash kerak. Kuchli og‘riq, qusish yoki najasdagi o‘zgarishlar ham tibbiy baholashni talab qiladigan holatni ko‘rsatishi mumkin.

Koriandr, avvalo, uzoq tarixga ega oziq-ovqat o‘simligi bo‘lib qolmoqda. Agar uni fitoterapevtik vosita sifatida ishlatmoqchi bo‘lsangiz, oddiy ziravor bilan konsentrlangan preparatlar o‘rtasidagi farqni hisobga oling.

Uning mevalari yana qanday maqsadlarda an’anaviy ravishda ishlatilgan?

Qadimgi dorivor o‘simliklar haqidagi kitoblarda koriandrning ko‘katlari va mevalaridan foydalanishning turli usullari tasvirlangan. Bu ma’lumotlar o‘simlikni qo‘llash an’analarini aks ettiradi va universal tibbiy tavsiya sifatida qabul qilinmasligi kerak.

Ishtaha va hazm qilish uchun. L. F. Savelyevaning kitobida koriandr ko‘katlari an’anaviy ravishda ishtahani ochish va hazm qilishni yaxshilash uchun ishlatilgan vosita sifatida ta’riflangan. Kundalik taomlarga barglari o‘ziga xos ta’m va hid berish uchun qo‘shiladi.

Qorin dam bo‘lishi va spazmlarda. Yu. Grau ma’lumotnomasida pishgan koriandr mevalari ovqat hazm qilish yo‘llaridagi qorin dam bo‘lishi va spazmlarda ishlatiladigan vositalar orasida tilga olingan. Buning uchun mevalardan foydalaniladi, yangi barglarni esa istalgan miqdorda iste’mol qilish nazarda tutilmaydi.

Ziravor sifatida. Bu o‘simlikdan foydalanishning eng keng tarqalgan usullaridan biri. Yangi ko‘katlar salatlar, sho‘rvalar va boshqa taomlarga qo‘shiladi. Mevalari non, pishloq, kolbasa, souslar, marinadlar va konservalarga xushbo‘y ta’m berish uchun ishlatiladi.

Oziq-ovqat sanoatida. Koriandr ayrim non mahsulotlari, qandolat mahsulotlari, kolbasa, go‘sht va sabzavot konservalari, pivo hamda souslar ishlab chiqarishda qo‘llanadi. Mevalari adjika, satsebeli va tkemali tayyorlashda ham ishlatiladi. Efir moyi parfyumeriya va kosmetikada qo‘llanadigan xushbo‘y moddalarni ishlab chiqarish uchun xomashyo hisoblanadi.

L. F. Savelyevaning kitobida koriandr ko‘katlaridan og‘izdagi yoqimsiz hid va milk qonashida an’anaviy foydalanish ham tasvirlangan. Bunday ma’lumotlar koriandr ushbu alomatlarning sababini bartaraf etishini anglatmaydi. Milklar takroran qonasa yoki og‘izdagi yoqimsiz hid uzoq davom etsa, stomatologga murojaat qilish kerak.

Qandli diabet, qon bosimi buzilishlari, yurak va qalqonsimon bez kasalliklari, astma, yara kasalligi hamda onkologik kasalliklarda koriandrni individual o‘zlashtirish xususiyatlarini hisobga olgan holda oziq-ovqat ziravori sifatida ishlatish mumkin. Agar gap davolash maqsadidagi damlama yoki boshqa konsentrlangan preparat haqida bo‘lsa, uni qo‘llashni shifokor bilan kelishish kerak. Bunday vositalar faqat belgilangan davolashga qo‘shimcha bo‘lishi mumkin: dorilarni o‘zboshimchalik bilan to‘xtatmang va dozasini o‘zgartirmang.

Bu ziravorni kundalik taomlarda qanday ishlatish mumkin?

Koriandrning turli qismlari turli taomlarga mos keladi. Yangi barglari va pishgan mevalarining hidi o‘ziga xos bo‘lgani uchun ular har doim ham bir-birining o‘rnini bosa olmaydi.

Yosh ko‘katlar sabzavotli salatlar, sho‘rvalar va souslarga qo‘shiladi. L. F. Savelyevaning kitobida barglardan turli taomlarda foydalanilishi qayd etilgan. Ularning miqdori retsept va ta’mga bo‘lgan xohishga bog‘liq.

Pishgan quritilgan mevalar butun yoki maydalangan holda ishlatiladi. Ular non, ayrim pishloq va kolbasa turlari, marinadlar, souslar hamda konservalarga xushbo‘y ta’m beradi. Koriandr pivo va spirtli ichimliklar ishlab chiqarishda ham qo‘llanadi.

Bu ziravor adjika, satsebeli va tkemali kabi an’anaviy souslar retseptlariga kiradi. Muayyan taomning tarkibi hududiy an’analar va tanlangan retseptga bog‘liq.

Oziq-ovqat sifatida koriandr oddiy ziravor tarzida ishlatiladi. Agar bu ziravorni ilgari tatib ko‘rmagan bo‘lsangiz, organizmingizning unga munosabatini hisobga oling. Koriandrga allergiyangiz ma’lum bo‘lsa, uni ishlatmang.

Efir moyiga alohida e’tibor berish kerak. U xushbo‘y moddalarning konsentrati bo‘lib, yangi ko‘katlar va quritilgan mevalardan farq qiladi. Uning ishlatilishini taomga ziravor qo‘shish bilan tenglashtirib bo‘lmaydi. Efir moyini uy sharoitida davolanish vositasi sifatida ichish tavsiya etilmaydi.

Ekma koriandrni qanday to‘g‘ri damlash kerak?

«Ekma koriandrni qanday damlash kerak?» degan savolga mevalardan damlama tayyorlashning aniq bir usuli bor. U Yu. Grau ma’lumotnomasida tasvirlangan.

Damlama tayyorlash uchun 1/2 choy qoshiq maydalangan koriandr mevasini olish ko‘rsatilgan. Ushbu tavsifda suvning aniq hajmi, harorati va damlash davomiyligi berilmagan. Shuning uchun retseptga o‘zboshimchalik bilan qo‘shimcha parametrlar kiritib, ularni ma’lumotnomadagi tavsiya sifatida ko‘rsatmaslik kerak.

Agar koriandrni aynan davolash maqsadida ishlatmoqchi bo‘lsangiz, avval tibbiyot mutaxassisi bilan maslahatlashing. Ko‘rsatilgan usul o‘simlikdan an’anaviy foydalanishni aks ettiradi, biroq uning o‘zi har bir inson uchun mos dozani belgilamaydi.

Ma’lumotnomalarda bir nechta o‘simlikdan tayyorlanadigan gaz haydovchi choylar ham tasvirlangan. Ularning tarkibiga turli xushbo‘y o‘simliklar, jumladan, fenxel, anis, zira, yalpiz, melissa va valeriana kirishi mumkin. Muayyan yig‘maning tarkibi va nisbatlari muhim. Tarkibiy qismlarni o‘zboshimchalik bilan almashtirish yoki bir retseptdagi dozalarni boshqasiga ko‘chirish mumkin emas.

Kundalik iste’mol uchun allergiya yoki boshqa individual cheklovlar bo‘lmasa, koriandrni oziq-ovqat ziravori sifatida ishlatish ma’qul. Davolash maqsadidagi damlamalar va konsentrlangan preparatlarning xavfsizligi alohida baholanishi kerak.

Urug‘larni qanday yig‘ish va saqlash kerak?

Fitoterapevtik maqsadlarda an’anaviy ravishda koriandrning pishgan mevalari yig‘ib olinadi. Ular yangi ko‘katlardan alohida tayyorlanadi. Hosilni yig‘ishda mevalarning pishishini kutish, xomashyoni to‘g‘ri quritish va begona aralashmalardan tozalash muhim.

Mevalar bir vaqtda pishib yetilmaydi. Barcha soyabon to‘pgullar to‘liq pishishini kutsangiz, hosilning bir qismi to‘kilib, yo‘qolishi mumkin.

Dorivor o‘simliklarni yig‘ish texnologiyasi tavsifiga ko‘ra, koriandrning mevalarining taxminan yarmi quriganida yuqori qismlari kesib olinadi. Keyin o‘simliklar bog‘lam yoki dasta qilib bog‘lanadi va quruq xonaga osib qo‘yiladi. Qo‘shimcha quritish vaqtida qolgan mevalar ham pishib yetiladi. Shundan so‘ng dastalar yanchiladi.

Hosil yo‘qotilishini kamaytirish uchun soyabonguldosh o‘simliklarning mevalarini ertalab, shudring qurib ketishidan oldin yoki nam ob-havoda yig‘ish tavsiya etiladi. Pishgan quruq mevalar oson to‘kiladi, shuning uchun yig‘ish vaqti muhim.

Yanchilgandan keyin xomashyo chang, poya qismlari va boshqa begona aralashmalardan tozalanadi. So‘ng mevalar yana quritiladi. A. F. Gammerman ma’lumotnomasida keltirilgan farmakopeya talablariga ko‘ra, koriandr uchun namlik darajasi 13% dan oshmasligi kerak. Bu dorivor xomashyo sifatiga qo‘yiladigan ko‘rsatkich bo‘lib, tegishli nazoratsiz uy sharoitida tayyorlangan mahsulotning quriganini aniqlash bo‘yicha ko‘rsatma emas.

Mevalarni namlik va ifloslanishdan himoyalangan quruq joyda saqlash kerak. Mog‘or, buzilish belgilari yoki begona hid paydo bo‘lgan xomashyodan foydalanmang.

Agar koriandrni tomorqangizda yetishtirsangiz, oldindan o‘simlikning qaysi qismini yig‘ib olishingizni hal qiling. Oshxona uchun yangi barglarni zaruratga qarab uzib olishingiz mumkin. Mevalarni yig‘ish uchun esa ularning pishishini kutish va to‘kilib ketish xususiyatini hisobga olish kerak.

Ekma koriandrni chet elda qanday topish mumkin?

AQSh va Yevropada ekma koriandr (*Coriandrum sativum L.*) ko‘pincha quritilgan mevalar shaklida sotiladi. Kundalik nutqda ular urug‘lar deb ataladi. Xarid paytida ularni o‘simlik barglari bilan adashtirmaslik muhim.

O‘simlik turli mamlakatlarda qanday ataladi:

• AQSh: coriander yoki coriander seed — urug‘lar; cilantro — yangi barglar.
• Germaniya: Koriander, Koriandersamen yoki Korianderfrüchte — urug‘lar va mevalar; Korianderkraut — ko‘katlar.
• Fransiya: coriandre, graines de coriandre yoki fruits de coriandre — urug‘lar va mevalar; coriandre fraîche — yangi ko‘katlar.

Qanday shakllarda sotiladi:

• Butun yoki maydalangan quritilgan urug‘lar, kukun holidagi ziravor.
• Paketli choy yoki damlash uchun sochiluvchan aralashma.
• Kapsulalar, tabletkalar, nastoykalar va suyuq ekstraktlar.
• Quritilgan barglar kamroq uchraydi.

Qayerdan izlash kerak: ziravorlar va choy do‘konlaridan, sog‘lom oziq-ovqat do‘konlaridan, supermarketlardan va internet-do‘konlardan. Germaniyada dorixonaga (*Apotheke*), Fransiyada esa dorixonaga (*pharmacie*) yoki dorivor o‘simliklar do‘koniga (*herboristerie*) murojaat qilishingiz mumkin.

Qadoqda nimalarni tekshirish kerak: lotincha nomi, o‘simlikning qaysi qismi ishlatilgani, mahsulot shakli, kelib chiqqan mamlakati, yaroqlilik muddati va allergenlar haqidagi ma’lumotlar. Selderey, sabzi, petrushka yoki fenxelga allergiyangiz bo‘lsa, homiladorlik davrida yoki dori qabul qilayotgan bo‘lsangiz, mutaxassis bilan maslahatlashing.

Muhim: sotish qoidalari mamlakatlarga qarab farq qiladi. AQShda oziq-ovqat qo‘shimchalari xavfsizligi va samaradorligi bo‘yicha FDA tomonidan oldindan tasdiqlanmaydi. Germaniya va Fransiyada esa davolash uchun mo‘ljallangan o‘simlik preparatlari hamda oddiy oziq-ovqat mahsulotlari turlicha tartibga solinadi.

Qanday qarshi ko‘rsatmalar bor va qachon ehtiyot bo‘lish kerak?

Koriandr oziq-ovqat ziravori sifatida keng ishlatiladi. Biroq uni odatdagi miqdorda iste’mol qilish bilan konsentrlangan ekstraktlardan foydalanish bir xil emas. Oddiy ziravorning xavfsizligini davolash dozalari va efir moyiga avtomatik ravishda tatbiq etib bo‘lmaydi.

Allergiya. Koriandrga allergiyangiz ma’lum bo‘lsa, uni iste’mol qilmaslik kerak. Boshqa o‘simliklarga allergiyasi bo‘lgan, o‘zaro allergik reaksiyalar kuzatilishi mumkin bo‘lgan insonlar ham ehtiyot bo‘lishi lozim. Mumkin bo‘lgan o‘zaro allergenlar qatoriga anis, fenxel, zira, selderey, ukrop va shuvoq kiradi. Reaksiya qichishish, eshakemi yoki lablar va og‘iz bo‘shlig‘ining shishishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin. Nafas olish qiyinlashsa, shoshilinch tibbiy yordam kerak.

Homiladorlik va emizish davri. Koriandrni oziq-ovqat sifatida iste’mol qilish bilan uni davolash dozalarida yoki konsentrlangan preparatlar shaklida qo‘llash farq qiladi. Homiladorlik yoki emizish davrida damlama yoxud ekstraktdan foydalanishdan oldin shifokor bilan maslahatlashing.

Bolalar. Koriandrni ziravor sifatida ishlatish davolash preparatlaridan foydalanish bilan bir xil emas. Yevropadagi ma’lumotnomalardan birida 12 yoshdan kichik bolalarga koriandr preparatlarini bermaslik tavsiya etiladi. Bolaga o‘simlik vositalarini berishdan oldin mutaxassis tavsiyasini olish kerak.

Qandli diabet. Agar insulin yoki qondagi shakar miqdorini kamaytiradigan boshqa dorilarni qabul qilsangiz, koriandrning konsentrlangan preparatlarini qo‘llashda ehtiyot bo‘lish kerak. Qondagi glyukoza miqdori qo‘shimcha ravishda pasayishi mumkin. Qon ko‘rsatkichlarini nazorat qilish zaruratini shifokor bilan muhokama qiling. Belgilangan dorilar dozalarini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirish mumkin emas.

Past qon bosimi va bosimni tushiruvchi dorilar. Qon bosimingiz pasayishga moyil bo‘lsa yoki bosimni tushiruvchi dorilarni qabul qilsangiz, koriandrni davolash maqsadida ishlatishni oldindan shifokor bilan kelishib oling. U qon bosimiga qo‘shimcha ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Tinchlantiruvchi dorilar. Agar uyquchanlik keltirib chiqaradigan dorilarni qabul qilsangiz, ularni o‘simlik preparatlari bilan birga ishlatish mumkinligini shifokor bilan muhokama qiling. Konsentrlangan vositalarning o‘zaro mosligini o‘zingiz tekshirishga urinmang.

Rejalashtirilgan operatsiyalar. Xavfsizlik bo‘yicha tavsiyalarda qondagi shakar miqdorini nazorat qilishga ehtimoliy ta’siri sababli operatsiyadan kamida ikki hafta oldin koriandrni davolash maqsadida qo‘llashni to‘xtatish taklif etiladi. Ishlatayotgan barcha o‘simlik preparatlaringiz haqida jarroh va anesteziologga oldindan xabar bering.

Efir moyi. U yangi ko‘katlar va quritilgan mevalarga qaraganda ancha konsentrlangan. Uni o‘zboshimchalik bilan ichmang. Teri ustiga surtilganda tirnashish, achishish, qichishish va kontakt dermatit yuzaga kelishi mumkin.

Koriandrni oddiy oziq-ovqat sifatida iste’mol qilish va konsentrlangan preparatlardan foydalanish xavf jihatidan farq qiladi. Ayrim ma’lumotnomalarda o‘zaro ta’sirlar tasvirlanmaganligi bunday ta’sirlar umuman mavjud emasligini isbotlamaydi. Shuningdek, koriandr organizmdan og‘ir metallarni chiqarib yuboradi, deb aytish ham to‘g‘ri emas: bunday ta’sir klinik jihatdan tasdiqlanmagan.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Koriandr tekshiruvni kechiktirish yoki belgilangan davolashning o‘rnini bosish uchun sabab bo‘lmasligi kerak. Agar qorin dam bo‘lishi va spazmlar muntazam takrorlansa, kuchaysa yoki boshqa alomatlar bilan birga kuzatilsa, ularning sababini aniqlash zarur.

Qorinda kuchli yoki tobora kuchayib borayotgan og‘riq, qayta-qayta qusish, najasda qon, kuchli holsizlik yoki sababsiz vazn yo‘qotish kuzatilsa, tibbiy yordamga murojaat qiling. To‘satdan paydo bo‘lgan kuchli og‘riq zudlik bilan tibbiy baholashni talab qiladi.

Koriandr iste’molidan keyin toshma, lablar yoki til shishishi paydo bo‘lsa, mahsulot bilan aloqani to‘xtating va tibbiy yordamga murojaat qiling. Nafas olish qiyinlashsa yoki shish tez kuchaysa, shoshilinch yordam kerak.

Davolash maqsadidagi damlamalarni ishlatishdan oldin homilador bo‘lsangiz, emizayotgan bo‘lsangiz, operatsiya rejalashtirilgan bo‘lsa, dori qabul qilsangiz yoki surunkali kasalligingiz bo‘lsa, shifokor bilan maslahatlashing. Bolalarga koriandrning davolash preparatlarini mutaxassis tavsiyasisiz bermang.

Ayniqsa, qandli diabet, qon bosimining pasayishiga moyillik yoki tinchlantiruvchi dorilarni qabul qilish holatlarida o‘simlik vositalarini qo‘llashni oldindan muhokama qilish muhim. Konsentrlangan preparatning ta’siri va xavflari oddiy oziq-ovqat ziravorinikidan farq qilishi mumkin.

Agar koriandrni surunkali kasallikda ishlatmoqchi bo‘lsangiz, uni faqat belgilangan davolashga ehtimoliy qo‘shimcha sifatida ko‘rib chiqing. Qo‘llashni shifokor bilan kelishing va belgilangan dorilarni o‘zboshimchalik bilan bekor qilmang.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Barcha dorivor o'tlar mavzular bo'yicha →

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →