Ішек саулығы: ас қорыту және оны қолдау

Ішек саулығы бүкіл ас қорыту жүйесінің жұмысына, тамақтану құрамына және күнделікті әдеттерге байланысты. Оны сақтау үшін тағамның асқазан мен ішек арқылы қалай өтетінін, қоректік заттардың қай жерде сіңетінін және бактериялардың қандай рөл атқаратынын түсінген пайдалы. Ас қорытуға тағамдық талшықтардың мөлшері, су ішу тәртібі және дене белсенділігі әсер етеді. Ең алдымен осы үдерістерді зерттеп, өзіңіздің тамақтану әдеттеріңізді бақылаудан бастауға болады.
Ішек қалай құрылған және тамақ ішкеннен кейін тағаммен не болады?
Ас қорыту жүйесі асқазаннан емес, ауыз қуысынан басталады. Мұнда тағам шайнау кезінде ұсақталып, сілекеймен араласады. Сілекей тағам түйірін ылғалдандырады және құрамында крахмалды ыдырата бастайтын ферменттер бар. Жұтылғаннан кейін тағам өңешке түсіп, оның бұлшықеттерінің жиырылуы арқылы асқазанға қарай жылжиды.
Асқазанда тағам ас қорыту сөлдерімен араласады. Асқазан қышқылы мен ферменттер ақуыздардың ыдырауына қатысады. Асқазан бұлшықеттері оның ішіндегісін біртіндеп аш ішекке өткізеді. Бұл үдеріске белгілі бір уақыт қажет: ас қорыту жүйесі түскен тағамды кезең-кезеңімен өңдейді.
Тағамның қорытылуы мен қоректік заттардың сіңуінің негізгі бөлігі аш ішекте жүреді. Ол үш бөлімнен тұрады: он екі елі ішек, аш ішек және мықын ішек. Мұнда ұйқы безінен бөлінетін ас қорыту сөлдері мен бауыр өндіретін өт келеді. Өт қабы өтті тамақтану аралығында сақтап, ас қорыту үшін қажет болған кезде ішекке бөледі.
Ақуыздар аминқышқылдарына, майлар май қышқылдары мен глицеринге, ал көмірсулар қарапайым қанттарға дейін ыдырайды. Осындай күйде қоректік заттар аш ішектің қабырғалары арқылы өтіп, қанға түсе алады. Содан кейін ағза оларды энергия өндіруге, өсуге және жасушаларды қалпына келтіруге пайдаланады.
Аш ішектен кейін оның ішіндегісі тоқ ішекке өтеді. Мұнда су сіңіріліп, қорытылмаған тағам қалдықтары біртіндеп нәжіс массасын түзеді. Тік ішек оларды босанғанға дейін уақытша сақтайды. Ас қорыту жолының бұлшықет қабырғаларының жиырылуы ішіндегісінің жылжуын қамтамасыз етеді. Бұл қозғалыс перистальтика деп аталады.
Әр бөлімнің өз міндеті бар. Асқазан тағамды әрі қарай өңдеуге дайындайды, аш ішек қоректік заттардың негізгі бөлігін сіңіреді, ал тоқ ішек нәжістің қалыптасуына және судың сіңуіне қатысады. Сондықтан ішек саулығын зерттегенде оның құрылысын ғана емес, бүкіл ас қорыту үдерістерінің бірізділігін де түсінген пайдалы.
Ішекке бактериялар мен микрофлора не үшін қажет?
Ас қорыту жолында көптеген микроорганизмдер тіршілік етеді. Олардың жиынтығы ішек микрофлорасы немесе микробиом деп аталады. Бактериялар тағамның кейбір құрамдас бөліктерін өңдеуге қатысады және ас қорыту үдерісінің басқа қатысушыларымен өзара әрекеттеседі.
Микрофлора жеке мүше емес, бірақ ас қорыту жүйесінің жалпы құрамына кіреді. Ол белгілі бір ортада тіршілік етеді, ал бұл ортаға, соның ішінде, тұтынатын тағам мен ағзаның жағдайы әсер етеді. Сондықтан ішек туралы әңгіме тек оның қабырғалары мен бұлшықеттерінің жиырылуымен шектелмейді.
Бірнеше ұғымның айырмашылығын білген пайдалы:
- Ас қорыту — тағамды механикалық және химиялық өңдеу үдерісі. Нәтижесінде қоректік заттар ағзаға сіңуге қолжетімді болады.
- Перистальтика — тағам мен ішек ішіндегісін алға жылжытатын бұлшықеттердің бірізді жиырылуы.
- Сіңу — судың және қоректік заттардың ас қорыту жолының қабырғалары арқылы өтуі.
- Микробиом — ас қорыту жолында тіршілік ететін және ас қорыту үдерістеріне қатысатын микроорганизмдердің жиынтығы.
Бұл үдерістер өзара байланысты, бірақ бірін-бірі алмастырмайды. Мысалы, тағам массасының қалыпты жылжуы барлық қоректік заттар жақсы сіңеді дегенді автоматты түрде білдірмейді. Ішекте бактериялардың болуы да ас қорытуда ешқандай бұзылыс жоқ екенін өздігінен дәлелдемейді.
Ас қорыту жүйесі жүйке және қан айналымы жүйелерімен өзара әрекеттеседі. Мүшелердің жұмысына жүйкелер, гормондар, бұлшықеттер және ас қорыту сөлдері қатысады. Сондықтан адамның өзін жайсыз сезінуіне әртүрлі себептер әсер етуі мүмкін. Мұның бәрін тек микрофлораның жағдайымен түсіндіру дұрыс емес.
Ас қорыту жүйесінің әдеттегідей жұмыс істемейтінін қалай түсінуге болады?
Ішектің жұмысын бір ғана белгіге қарап бағаламайды. Күнделікті өмірде адам нәжістің жиілігі мен сипатының өзгеруін, іштің кебуін, ауырлық сезімін немесе іштің жайсыздығын байқауы мүмкін. Алайда осы белгілердің әрқайсысы әртүрлі себептерден туындауы ықтимал.
Мысалы, іш қату әр адамда бірдей бұзылысты білдірмейді. Ас қорытуға тамақтану ерекшеліктері, тағамдық талшықтардың жеткіліксіздігі және үйреншікті өмір салтының өзгеруі әсер етуі мүмкін. Осындай шағымдар жеке тексеруді қажет ететін басқа жағдайларда да кездеседі.
Бір реттік жайсыздық пен ұзақ уақытқа созылатын өзгерістерді ажырата білу маңызды. Үйреншікті емес тағамға бір рет болған реакция ауруды анықтауға мүмкіндік бермейді. Бірақ ішектің жұмысы айтарлықтай өзгеріп, бұл жағдай қайталанса, дәрігермен кеңескен жөн.
Ішек саулығын қалай тексеруге болады? Ең алдымен шағымдар мен адамның өзін қалай сезінетініндегі өзгерістер туралы әңгімелесуден басталады. Дәрігер нәжістің ерекшеліктерін, тамақтануды, бұрын ауырған ауруларды және басқа да жағдайларды анықтайды. Қажет болса, болжамды себепке байланысты тексерулер тағайындайды.
Адамның дәретханаға қаншалықты жиі баратынына қарап қана диагноз қоюға болмайды. Жалпы жағдайды, тексеру нәтижелерін және зерттеулерді ескеру қажет. Кейде ас қорыту жүйесінің кәдімгі бұзылысы сияқты көрінетін белгілер басқа мүшелердің жағдайымен байланысты болуы мүмкін.
Бір ғана сезімге қарап, өз бетіңізше микрофлора бұзылысын, қабынуды немесе асқазан қышқылдығының төмендігін анықтау да дұрыс емес. Бұл жағдайлардың себептері мен тексеру тәсілдері әртүрлі. Егер шағымдар қайталанса, өз бетіңізше түсініктеме іздегеннен гөрі олардың себебін анықтаған дұрыс.
Ас қорытуды күнделікті қалай қолдауға болады?
Тамақтану — ас қорыту жүйесінің жұмысына әсер ететін негізгі факторлардың бірі. Тағам арқылы ағза ақуыздар, майлар, көмірсулар, дәрумендер, минералды заттар мен су алады. Әртүрлі тағамнан тұратын рацион ағзаның қалыпты жұмысына қажетті түрлі қоректік компоненттермен қамтамасыз етеді.
Тағамдық талшықтар өсімдік тектес тағамдардың құрамында болады. Олар жеткілікті мөлшерде тұтыну ұсынылатын маңызды компоненттердің қатарына жатады. Ішек саулығын зерттегенде олардың қандай өнімдерде кездесетінін және күнделікті рационда қандай орын алатынын білген пайдалы.
Көкөністер, жемістер және басқа да өсімдік өнімдері тамақтануды түрлендіруге мүмкіндік береді. Бірнеше үйреншікті тағаммен ғана шектелудің қажеті жоқ. Жаңа өнімдерді ағзаның жеке көтерімділігін ескере отырып, біртіндеп қосуға болады.
Су ас қорыту мен сіңу үдерістеріне қатысады, ал тоқ ішек ас қорыту жолындағы заттардың құрамынан суды сіңіреді. Сондықтан су ішу тәртібі ағзаның қалыпты жұмысын қолдауға қажетті күнделікті жағдайлардың бірі болып саналады. Су ішуді тазарту процедураларымен шатастырмау керек: бұлар — екі түрлі нәрсе.
Дене белсенділігі де денсаулыққа қамқорлық жасағанда ескеретін әдеттердің қатарына жатады. Серуендеу және шамасына қарай қозғалу жалпы сергектікті сақтауға көмектеседі. Дене жүктемесін жасқа, денсаулық жағдайына және физикалық мүмкіндіктерге қарай таңдауға болады.
Ас қорыту өнімдердің жеке көтерімділігіне де байланысты. Бірдей рацион әр адамға әртүрлі әсер етуі мүмкін. Егер белгілі бір тағамнан кейін жайсыздық үнемі пайда болса, бақылаған жағдайларыңызды жазып, маманмен талқылаған пайдалы. Ал азық-түліктің тұтас топтарын өз бетіңізше рационнан алып тастау дұрыс емес.
Ас қорыту жүйесімен танысу кәдімгі тамақтанудан кейін ағзада қаншама үдеріс жүретінін түсінуге көмектеседі. Өнімдердің құрамын, тағамдық талшықтардың, судың және қозғалыстың рөлін түсіну өз рационыңызға саналы түрде қарауға негіз болады.
Ішек саулығы үшін мен қандай кеңес беремін?
Өз тәжірибемде ас қорыту үшін ерекше маңызды деп санайтын бірнеше бағытты бөліп көрсетемін: тамақтану тәртібі, қозғалыс, тағамдарды үйлестіру және кейбір көкөніс шырындары. Натуропатиялық көзқарасым аясында олардың маңызын қалай түсіндіретінімді айтып берейін.
Мен ұзақ үзіліс жасамай, тұрақты тамақтануды және күн сайын серуендеуді ұсынамын. Өз ұсыныстарымда тамақтанудың тұрақты тәртібін ас қорыту жүйесінің үйреншікті жұмысымен байланыстырамын. Тамақ ішудегі ұзақ үзілістерді, әсіресе олар жағымсыз ұстамалар тудырса, күнделікті режимге қолайлы деп санамаймын. Күнделікті серуендеуді де маңызды әдет ретінде атап өтемін: менің тәжірибем бойынша, ол адамның өзін жақсы сезінуіне және қан тамырларының жалпы тонусын сақтауға көмектеседі. Әсіресе ақыл-ой еңбегімен көп айналысатын адамдарға қозғалысты ұмытпауды ұсынамын.
Профессор Шелтон жүйесі бойынша бөлек тамақтануды зерттеуді ұсынамын. Өз жүйемде тазарту курсынан кейін кемінде 45 күн бойы вегетариандық бөлек тамақтануды ұсынамын. Менің ойымша, мұндай кезең ішекті қайтадан бірқалыпты жұмыс істеуге дағдыландыруға көмектеседі. Өз теориям бойынша, әртүрлі тағам үйлесімдері асқазан мен тоқ ішекке әрқалай салмақ түсіруі мүмкін, ал бөлек тамақтану ашу үдерісін азайтып, ас қорытудың белгілі бір ырғағын сақтауға көмектеседі. Қазіргі медицина ақуыздар мен көмірсуларды міндетті түрде бөлек тұтынуды қалыпты ас қорытудың қажетті шарты деп санамайды.
Мен сәбіз шырынын асқазан мен ішекті қолдауға байланысты өнім ретінде ерекше атап өтемін. Өз ұсыныстарымда оның құрамына назар аударып, сәбіз шырынын тұтынуды ас қорытуды және тәбетті қолдаумен байланыстырамын. Мен оны ауруларды емдеудің жеке құралы емес, өсімдік тектес тағамның бір бөлігі ретінде қарастырамын. Бұл жерде мен үшін бүкіл рационды және өнімдердің жеке көтерімділігін ескеру аса маңызды.
Мен шикі қырыққабат пен шпинат шырындарын бөлек қарастырамын. Менің көзқарасым бойынша, шикі қырыққабат шырыны асқазан мен ішектің шырышты қабаттарын қолдаумен байланысты. Өз жүйемде оны тұзбен, сірке суымен және ащы қоспалармен араластырмайтынымды атап өтемін, өйткені мұндай қоспаларды сезімтал тіндерді тітіркендіреді деп санаймын. Іш қатуға бейімділік кезінде шпинат шырынын ерекше атап өтемін: менің пікірімше, ұзақ уақыт қолданғанда ішектің жұмысын әлсіретуі мүмкін тітіркендіргіш іш жүргізетін дәрілерден айырмашылығы, шпинат тіндерді қоректендіріп, ас қорыту жолының табиғи жұмысын қолдайды. Шырындардың көтерімділігі әр адамда әртүрлі, сондықтан мен оларды толыққанды тамақтанудың немесе медициналық көмектің орнына қарастырмаймын.
Мен ішек саулығын ағзаның жалпы жағдайымен және аутоинтоксикация ұғымымен байланыстырамын. Өз кітаптарымда бұл ұғымды зат алмасу өнімдерімен ағзаның болжамды түрде өзін-өзі улануын сипаттау үшін қолданамын және оны созылмалы іш қатумен, ас қорыту бұзылыстарымен және іркілістермен байланыстырамын. Өз теориям бойынша, бөліп шығару мүшелерінің жеткіліксіз жұмысы бүкіл ағзаның жағдайына әсер етуі мүмкін. Сондай-ақ ішек қабырғаларында қалдықтардың жиналуы туралы түсінікті де сипаттаймын. Қазіргі медицина нәжістің түзілуі мен улану механизмдерін басқаша түсіндіреді және ішек қабырғасын жауып тұратын бірнеше килограмм қалдық қабаттары бар деген тұжырымды растамайды.
Менің ойымша, ішек саулығын зерттеу ас қорыту үдерістерін, тамақтануды және күнделікті әдеттерді түсінуден басталуы керек. Натуропатиялық тәсіл өзіндік көзқарастар жүйесін ұсынады. Оны медицинада дәлелденген түсініктерден бөлек қарастырған пайдалы. Ас қорыту бұзылыстары ұзақ уақыт сақталса, олардың себебін дәрігермен бірге анықтау қажет.
Натуропатияны оқуды неден бастауға болады және қайда үйренуге болады?
Ағзаның құрылымы мен натуропатия қағидаларын тереңірек түсінгісі келетіндерге теория мен тәжірибені жүйелі түрде оқып-үйренуді ұсынамын. Ол үшін дәрігердің сайтында Табиғи сауықтыру академиясы ұсынылған. Оның бағдарламасы бес кезеңге бөлінген кітаптарды, тамақтану туралы материалдарды, бейнекурстарды, семинарлар мен аудиожазбаларды біріктіреді.
Бірінші кезең дәрігердің кітаптарына арналған. Олардың арасында «Денсаулық әліппесі», «Дені сау және науқас адамдарға арналған үстел кітабы», «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары», «Ақыл-ойдың күші» атты еңбектер бар. Олар тамақтану, ағза және өмір салты туралы негізгі түсініктермен таныстырады.
Екінші кезең тамақтану мен тазартуға арналған. Мұнда тамақтану психологиясы мен физиологиясы, ас қорыту жүйесі, моно-шикі тағаммен қоректену, дәрумендер және басқа да тақырыптар қарастырылады.
Үшінші кезең аурулармен және натуропатиялық тәжірибелермен таныстырады. Бағдарламада онкологиялық және созылмалы аурулар, жүрек пен қан тамырлары, диабет, қалқанша безі, буындар, тері, ванналар мен орау процедуралары туралы материалдар ұсынылған.
Төртінші кезең семинарлар мен аудиоматериалдарды қамтиды. Тыңдаушылар дәрігердің баяндамаларымен, сұрақтарға берген жауаптарымен және натуропатия мен фитотерапия бойынша қосымша материалдармен танысады. Бесінші кезең санаға арналған: психология, сендіру, өзін-өзі сендіру, гипноз және парапсихология. Бұл кезең авторлық көзқарастар жүйесі аясында адамның ішкі көңіл күйін, ойлары мен әдеттерін қарастырады. Бағдарламаны аяқтағаннан кейін Борис Увайдовтың өзінен емтихан тапсыру қарастырылған. Түлектер натуропатия және парапсихология бойынша аты-жөні жазылған сертификаттар алады.
Бағдарлама ағзаның құрылысы, тамақтану қағидалары мен өмір салты туралы білімді жүйелеуге, натуропатиялық тәжірибелермен танысуға және жиі кездесетін сырқаттарға қатысты тәсілдерді түсінуге мүмкіндік береді. Алған білім мамандармен қандай мәселелерді талқылау керектігін түсінуге де көмектеседі. Оқу шарттары мен тіркелу туралы ақпарат Академияның парақшасында берілген.
Қашан дәрігерге қаралу керек
Қандай жағдайда шұғыл көмек қажет?
Жағдай кенеттен күрт нашарласа, адам есінен танса немесе тыныс алуы қатты қиындаса, дереу жедел жәрдем шақыру қажет. Мұндай жағдайдың себебін өз бетіңізше анықтауға немесе оны тек ас қорыту бұзылысымен түсіндіруге тырыспаңыз.
Қандай жағдайда жоспарлы түрде дәрігерге қаралу керек?
Нәжістің өзгеруі, іштің жайсыздығы немесе ас қорытудағы басқа да бұзылыстар қайталанса не ұзақ уақыт сақталса, дәрігердің қабылдауына жазылыңыз. Ұзаққа созылған іш қатуды, ішек жұмысының үйреншікті емес өзгерістерін және күнделікті өмірге кедергі келтіретін шағымдарды дәрігермен талқылаңыз.
Әсіресе нәжісте қан пайда болса, себепсіз салмақ жоғалса немесе іштің ауыруы күшейсе, тексеруді кейінге қалдырмау өте маңызды. Адам мұны тамақтанумен немесе бұрыннан келе жатқан ас қорыту мәселелерімен байланыстырса да, мұндай белгілер медициналық бағалауды қажет етеді.
Егер сіз ас қорыту жүйесінің ауруына байланысты дәрігердің бақылауында болсаңыз, тамақтануды айтарлықтай өзгерту және қосымша әдістерді қолдану мәселесін алдын ала маманмен келісіп алған дұрыс. Натуропатиялық әдістер тағайындалған емнің орнына жүрмеуі керек. Дәрігер тағайындаған дәрілерді өз бетіңізше тоқтатпаңыз.
Бұл тақырыппен қалай жұмыс істейтінім туралы толығырақ — «Жастық пен ұзақ өмір сүру» парақшасында.
РЕДАКЦИЯДАН
Мақала Борис Увайдовтың кітаптары мен ас қорыту жүйесінің құрылысы және тамақтану туралы жалпы медициналық мәліметтер негізінде дайындалды. Материал білім беру мақсатында ұсынылған, сонымен қатар автордың натуропатиялық көзқарастарын қамтиды және дәрігердің кеңесін алмастырмайды.
Медициналық мәліметтер: NIDDK (АҚШ Ұлттық денсаулық сақтау институттары), NHS (Ұлыбритания Ұлттық денсаулық сақтау қызметі).
Жиі қойылатын сұрақтар
Ішек саулығын қалай жақсартуға болады?
Рационыңыздың құрамын зерттеуден бастаңыз: түрлі өсімдік өнімдерін тұтыныңыз, су ішу тәртібін қадағалаңыз және күнделікті өзіңізге қолайлы дене белсенділігін таңдаңыз.
Ішек саулығын қалай тексеруге болады?
Терапевтке немесе гастроэнтерологқа қаралыңыз. Дәрігердің қабылдауына дейін нәжістегі өзгерістерді, тамақтану ерекшеліктерін және жайсыздық туындайтын жағдайларды жазып алған пайдалы.
Ішекке қандай тағамдар пайдалы?
Көкөністер, жемістер және басқа да өсімдік өнімдері рационды түрлендіруге көмектеседі. Оларды ағзаның қажеттіліктері мен жеке көтерімділігін ескере отырып таңдаңыз.
Ішек микрофлорасы қандай рөл атқарады?
Микроорганизмдер тағамның кейбір құрамдас бөліктерін өңдеуге қатысады және ағзамен өзара әрекеттеседі. Олардың жағдайын тек іштің кебуі немесе іш қатудың болуына қарап бағалау мүмкін емес.
Тамақтан кейін іштің ауырлауы неліктен болады?
Мұның себептері тамақтану ерекшеліктерімен және ас қорыту жүйесіндегі әртүрлі бұзылыстармен байланысты болуы мүмкін. Егер бұл сезім үнемі қайталанса, себебін дәрігермен бірге анықтаған жөн.
Ішек перистальтикасы дегеніміз не?
Бұл — ас қорыту жолының табиғи қозғалыс белсенділігі. Соның арқасында оның ішіндегісі біртіндеп алға жылжиды.
Көкөніс шырындары ас қорытуға пайдалы ма?
Борис Увайдовтың тәсілінде сәбіз, шикі қырыққабат және шпинат шырындарына ерекше мән беріледі. Олардың көтерімділігі әр адамда әртүрлі, сондықтан олар тамақтанудың жалғыз негізіне айналмауы керек.
Асқазан мен ішек өзара қалай байланысты?
Бұлар — ас қорыту жүйесінің бірінен кейін бірі орналасқан бөлімдері. Бір бөлімдегі бұзылыстар бүкіл ас қорыту жүйесінің жағдайын бағалауды қажет ететін шағымдармен қатар жүруі мүмкін.
Тақырыпты жүйелі түрде оқыңыз — дәрігердің курсы, кітаптары және бейнедәрістері
Академия: натуропатияны үйрену →«Өзін-өзі сауықтыру» практикалық оқыту бейнекурсы →Жастық, денсаулық және сұлулық сырлары. (орыс тілінде) →Немесе «Ағзаны тазартудың 7 қадамы» тегін нұсқаулығынан бастаңыз →
