Prostata adenomasi: belgilari va sabablari

Dr. Boris Wydoff

Prostata adenomasi uzoq vaqt davomida sezilmasdan rivojlanishi mumkin. Ammo asta-sekin erkak hojatxonaga tez-tez borishni, tunda uyg‘onishni va siydik oqimi zaiflashganini payqay boshlaydi. Agar shunday o‘zgarishlar kuzatilsa, ahvol yomonlashishini kutmaslik kerak: urologga murojaat qilish lozim. Keling, adenoma nima ekanini, nima sababdan paydo bo‘lishini, qaysi belgilar e’tibor talab qilishini va kundalik hayotda nimalarga amal qilishni tavsiya etishimni ko‘rib chiqamiz.

Prostata adenomasi nima va nima sababdan paydo bo‘ladi?

Prostata adenomasi deb odatda prostata bezining yaxshi sifatli kattalashishiga aytiladi. Tibbiyotda bu holat «prostata bezining yaxshi sifatli giperplaziyasi» deb ham ataladi. Prostata siydik pufagi ostida joylashgan bo‘lib, urug‘ suyuqligi hosil bo‘lishida ishtirok etadi. Siydik chiqarish kanali uning yonidan o‘tadi.

Bez kattalashganda, bu kanalni siqib qo‘yishi mumkin. Natijada siydikning chiqishi qiyinlashadi va erkak odatdagi siyish jarayonida o‘zgarishlarni sezadi. Masalan, siydik oqimi asta-sekin zaiflashadi, siyish boshlanishini uzoqroq kutishga to‘g‘ri keladi, hojatxonaga borgandan keyin ham siydik pufagi to‘liq bo‘shamagandek tuyulishi mumkin. Bu muammo ko‘pincha 50 yoshdan keyin uchraydi, yosh ulg‘aygani sari uning paydo bo‘lish ehtimoli ham ortadi.

Prostata adenomasi nima sababdan paydo bo‘ladi? Shifokorlar uning asosiy taxminiy sabablaridan biri sifatida yoshga bog‘liq gormonal o‘zgarishlarni ko‘rsatadilar. Shuningdek, 50 yoshdan oshgan erkaklarda va yaqin qarindoshlari shunday muammoga duch kelganlarda bez kattalashishi ehtimoli yuqoriroq bo‘ladi.

Shu bilan birga, adenoma prostata saratoni emas. Prostata bezining yaxshi sifatli kattalashishi erkakda onkologik kasallik rivojlanayotganini anglatmaydi va prostata saratoni xavfini oshirmaydi. Biroq shunga o‘xshash siyish buzilishlari boshqa kasalliklarda ham uchraydi. Shuning uchun ularni mustaqil ravishda farqlash mumkin emas.

Qaysi dastlabki belgilar erkakni ogohlantirishi kerak?

Erkaklarda prostata adenomasi belgilari odatda asta-sekin rivojlanadi va dastlab unchalik sezilarli bo‘lmasligi mumkin. Odam shunchaki hojatxonaga tez-tez borayotganini yoki siyish boshlanishini uzoqroq kutayotganini payqaydi. Ba’zan buni yosh bilan bog‘lab, o‘zgarishlarga ahamiyat bermaydi.

Dastlabki keng tarqalgan belgilardan biri — tez-tez siyish. Ayniqsa, tunda uyg‘onib hojatxonaga borishga to‘g‘ri kelishi noqulay. To‘laqonli uyqu buziladi, ertalab charchoq seziladi, kunduzi esa erkak o‘zini avvalgidek tetik his qilmasligi mumkin. Agar tunda uyg‘onish muntazam tus olsa, bu shunchaki noqulaylik emas, balki siydik chiqarish tizimining holatiga e’tibor berish kerakligidan dalolat beradi.

Boshqa xarakterli belgilar ham mavjud:

• Siyishni boshlash qiyinlashadi. Siydik oqimi boshlanishidan oldin biroz kutishga yoki kuchanishga to‘g‘ri keladi.
• Siydik oqimi zaiflashadi. Siydik sekin chiqadi, ba’zan oqim to‘xtab, yana davom etadi.
• Siydik pufagi to‘liq bo‘shamagandek tuyuladi. Hojatxonaga borgandan keyin ham pufakda siydik qolgandek his paydo bo‘ladi.
• Siyib bo‘lgandan keyin tomchilar ajraladi. Erkak siyishni tugatganidan keyin ham bir necha tomchi siydik chiqishi mumkin.
• To‘satdan kuchli siyish istagi paydo bo‘ladi. Hojatxonaga borish istagi juda kuchli bo‘ladi, ba’zan darhol siyish uchun imkoniyat izlashga to‘g‘ri keladi.
• Siyish jarayoni uzoqroq davom etadi. Odatdagi jarayon avvalgidan ko‘proq vaqt oladi.

Yuqoridagi belgilarning barchasi bir vaqtda kuzatilishi shart emas. Bir erkakda dastlab tunda siyish paydo bo‘ladi, boshqasida siydik oqimi zaiflashadi, uchinchisida esa pufak to‘liq bo‘shamagandek tuyuladi. Shuning uchun faqat alomatlar soniga qarab xulosa chiqarish kerak emas: odatdagi siyish jarayonidagi hatto bitta davomli o‘zgarish ham e’tiborga loyiq.

Alomatlarning kuchi ham turlicha bo‘ladi. Prostata kattalashishi har doim ham jiddiy buzilishlarni anglatmaydi, shikoyatlarning kuchliligi esa bezning haqiqiy o‘lchamini aniq ko‘rsatmaydi. Shu sababli hatto bitta davomli alomat ham uning sababini aniqlash uchun murojaat qilishga asos bo‘ladi, ammo mustaqil tashxis qo‘yish uchun yetarli emas.

Prostata adenomasini prostatit va saratondan qanday farqlash mumkin?

Erkaklar ko‘pincha noxush sezgilarning xususiyatiga qarab kasallikni aniqlashga harakat qilishadi. Masalan, siydik oqimining zaifligi albatta adenoma borligini, og‘riq esa yallig‘lanishni anglatadi, deb hisoblashadi. Aslida esa vaziyat ancha murakkab.

Prostata bezining yaxshi sifatli kattalashishida asosiy shikoyatlar odatda siyish bilan bog‘liq buzilishlardan iborat bo‘ladi. Biroq siyishni boshlash qiyinlashishi, tez-tez siyish istagi va siydik oqimining zaiflashishi siydik chiqarish tizimining boshqa kasalliklarida ham uchrashi mumkin.

Prostatit — prostata bezining yallig‘lanish kasalligi. Uning turiga qarab og‘riq, noqulaylik va siyish bilan bog‘liq muammolar paydo bo‘lishi mumkin. Ammo og‘riqning borligi yoki yo‘qligi yallig‘lanishni bez kattalashishidan ishonchli tarzda farqlashga imkon bermaydi.

Prostata saratoniga ham alohida e’tibor berish kerak. Dastlabki bosqichlarda u sezilarli belgilar bermasligi mumkin, shikoyatlar paydo bo‘lganda esa ularning ayrimlari adenoma belgilariga o‘xshab ketadi. Shu sababli hojatxonaga tez-tez borishni avtomatik ravishda yaxshi sifatli muammo deb hisoblash mumkin emas. Og‘riq yo‘qligi ham jiddiy kasallikni istisno qilmaydi.

Tashxis qanday qo‘yiladi? Shifokor erkakdan shikoyatlarining xususiyatlarini so‘raydi, siyish qanchalik tez-tez sodir bo‘lishini aniqlaydi va zarur bo‘lsa, ko‘rik o‘tkazadi. Prostata holatini baholash uchun barmoq bilan rektal tekshiruvdan foydalanilishi mumkin.

Shuningdek, siydik tahlili va prostata spetsifik antigeni — PSA bo‘yicha qon tahlili tayinlanadi. Vaziyatga qarab siydik oqimi tezligini o‘lchash, siydik pufagining ultratovush tekshiruvi yoki uning ichki qismini ko‘rish imkonini beradigan sistoskopiya kerak bo‘lishi mumkin.

Natijalar bitta ko‘rsatkichga qarab emas, balki birgalikda baholanadi. Siyish tezligi sezilarli darajada oshgan bo‘lsa ham, bu tekshiruv o‘rnini bosa olmaydi. Shuning uchun bitta alomat yoki bitta tahlil natijasiga qarab mustaqil ravishda kasallikni aniqlashga urinmaslik kerak.

Ovqatlanish va kundalik odatlarda nimalarni o‘zgartirish mumkin?

Erkak prostata bezining kattalashishiga oid dastlabki belgilarni sezganda, ko‘pincha maxsus parhez izlay boshlaydi. Quyidagi savollar tug‘iladi: prostata adenomasida nimalarni yeyish mumkin emas, qaysi mahsulotlarga ruxsat beriladi va noxush sezgilarni kuchaytirmaslik uchun nima ichish kerak?

Prostata bezining yaxshi sifatli kattalashishini yo‘qotadigan universal mahsulotlar ro‘yxati mavjud emas. Biroq ayrim odatlar siydik bilan bog‘liq alomatlarning kuchiga ta’sir qilishi mumkin. Shuning uchun qaysi ichimliklardan keyin yoki kunning qaysi vaqtida siyish istagi ko‘proq paydo bo‘lishini kuzatish foydali.

Xususan, alkogol va kofeinli ichimliklar siyishni kuchaytirishi mumkin. Shu sababli, ayniqsa ulardan keyin siyish istagi tezlashsa, qahva, achchiq choy va alkogolli ichimliklar miqdoriga e’tibor berish kerak. Agar erkak bunday bog‘liqlikni sezsa, odatlarini qayta ko‘rib chiqishi va alomatlarni shifokor bilan muhokama qilishi ma’qul.

Suyuqlik ichish tartibi ham muhim. Tunda uyg‘onishdan charchagan ayrim erkaklar suv ichishni keskin cheklay boshlaydilar. Bu eng yaxshi yechim emas: suyuqlikni haddan tashqari kamaytirish siydik yo‘llari infeksiyalari kabi muammolarga olib kelishi mumkin. Yaxshisi, kun davomida yetarli miqdorda suyuqlik ichishni davom ettirib, faqat uyqudan oldin ichiladigan suv miqdorini kamaytirish kerak.

Kundalik hayotda e’tibor berish kerak bo‘lgan yana bir nechta jihat bor:

• Kletchatka miqdoriga e’tibor bering. Sabzavotlar, mevalar va oziq tolalariga boy boshqa mahsulotlar qabziyatning oldini olishga yordam beradi. Qabziyat siydik pufagiga bosimni kuchaytirishi mumkin. Shu sababli kletchatkaga boy turli mahsulotlarni iste’mol qilish kundalik qulaylik uchun ham muhim.
• Sog‘lom vaznni saqlang. Ortiqcha vazn prostata kattalashishi bilan bog‘liq alomatlarni kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun vaznni nazorat qilish e’tibor berish kerak bo‘lgan odatlardan biridir.
• Siyish paytida shoshilmang. Bo‘shashishga harakat qiling, kuchanmang va jarayonni zo‘rlik bilan tezlashtirishga urinmang. Siyishni kuchanish hisobiga tezroq tugatishga urinishdan ko‘ra, xotirjam siyish afzal.
• Qayta siyib ko‘rishni sinab ko‘ring. Siyib bo‘lgach, biroz kutib, siydik pufagini yana bir marta xotirjam bo‘shatishga urinib ko‘rish mumkin. Bu usul pufak to‘liq bo‘shamagandek his qiladigan erkaklar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
• Qabul qilayotgan dorilaringizni tekshiring. Boshqa kasalliklar uchun ichiladigan ayrim dorilar siyish jarayoniga ta’sir qilishi mumkin. Bu haqda shifokor yoki farmatsevt bilan maslahatlashing, ammo dorilarni o‘zingizcha to‘xtatmang.

Agar buzilishlar yaqqol namoyon bo‘lsa, odatlarni o‘zgartirishning o‘zi yetarli bo‘lmasligi mumkin. Holatga qarab shifokor kuzatuv, dori bilan davolash yoki jarrohlik amaliyotini taklif qilishi mumkin. Tanlov alomatlar, tekshiruv natijalari va muammoning kundalik hayotga qanchalik xalaqit berishiga bog‘liq.

Prostata adenomasining dastlabki belgilarida men nimalarni tavsiya qilaman?

Siyishdagi o‘zgarishlarni e’tiborsiz qoldirmang. Shuningdek, chov, oraliq va bel sohasidagi noqulayliklarga ham befarq bo‘lmaslikni tavsiya qilaman. Tajribamga ko‘ra, bunday o‘zgarishlarni kundalik hayotga jiddiy xalaqit bera boshlaguncha kutmasdan, imkon qadar erta payqash muhim. Zamonaviy tibbiyot ta’kidlashicha, bu alomatlar nafaqat adenoma, balki prostatit va siydik chiqarish tizimining boshqa kasalliklarida ham uchraydi.

Kichik chanoq sohasidagi qon aylanishiga e’tibor bering. Men o‘z kitoblarimda prostata bezining kasalliklari, jumladan, adenoma bilan venoz dimlanish o‘rtasida bog‘liqlik borligini ta’kidlayman. Uzoq davom etadigan ortiqcha yuklama va intim hayotning ayrim xususiyatlarini bunday dimlanishning mumkin bo‘lgan omillari sifatida ko‘rib chiqaman. Shu sababli doimiy kamharakat turmush tarzidan va tanaffussiz uzoq vaqt o‘tirishdan saqlanish muhim, deb hisoblayman. Shu bilan birga, ta’kidlamoqchiman: bu kasallikning kelib chiqishi haqidagi mening nazariyam, prostata bezining yaxshi sifatli kattalashish mexanizmi sifatida tibbiyot tomonidan tasdiqlangan fikr emas.

Ovqatlanishda rux va selenni unutmang. Prostata kasalliklari haqidagi mulohazalarimda mineral moddalarni alohida ajratib ko‘rsataman. Ruxning surunkali yetishmasligini prostata bezidagi noxush o‘zgarishlar bilan bog‘layman, selenni esa umumiy moddalar almashinuvi uchun muhim element deb hisoblayman. Shu sababli kundalik ovqatlanish ratsionining xilma-xilligiga e’tibor berishni tavsiya qilaman. Biroq tibbiyot rux yoki selen yetishmasligini adenomaning isbotlangan sababi deb hisoblamaydi va bu moddalarni qabul qilishni kattalashgan prostatani davolash usuli sifatida tan olmaydi.

Asalarichilik mahsulotlaridan foydalanishning an’anaviy tajribasini o‘rganing, ammo uni davolash bilan adashtirmang. Shu sababli men bu tarixiy tajribani e’tiborga loyiq deb bilaman. Lekin bunday ma’lumotlarning mavjudligi gul changi yoki propolisning adenoma davolashdagi samaradorligini isbotlamaydi.

Eng muhimi: siyish buzilishining dastlabki belgilari paydo bo‘lganda, faqat o‘z kuzatuvlaringiz bilan cheklanmaslikni tavsiya qilaman. Alomatlar sababini aniqlash va o‘z vaqtida mos davolash usulini tanlash uchun urologik tekshiruv zarur.

Prostata adenomasini qanday davolashadi va operatsiya shartmi?

«Prostata adenomasida nima qilish kerak va uni qanday davolash mumkin?» degan savol bunday tashxis bilan ilk bor yuzma-yuz kelgan deyarli har bir erkakda paydo bo‘ladi. Ammo barcha bemorlarga birdek mos keladigan yagona yechim yo‘q. Davolash usuli alomatlarning kuchiga, tekshiruv natijalariga va buzilishlarning odatiy hayotga qanchalik ta’sir qilishiga bog‘liq.

Agar alomatlar yengil bo‘lsa va kundalik hayotga deyarli xalaqit bermasa, shifokor kuzatuv va odatlarni o‘zgartirishni tavsiya qilishi mumkin. Bu muammoga e’tibor berilmayapti degani emas. Ahvol nazorat qilinadi, shunda yomonlashish o‘z vaqtida aniqlanadi. Erkak tunda uyg‘onish ko‘payganini, siydik oqimi zaiflashganini yoki yangi shikoyatlar paydo bo‘lganini shifokorga aytishi muhim.

O‘rtacha yoki yaqqol namoyon bo‘lgan buzilishlarda dori vositalari buyurilishi mumkin. Ayrim dorilar siyishni yengillashtiradi, boshqalari siyish istagining tez-tez va kuchli paydo bo‘lishini kamaytiradi, yana boshqalari prostata bezining kattalashish jarayoniga ta’sir qiladi. Har bir usulning o‘ziga xos jihatlari va mumkin bo‘lgan nojo‘ya ta’sirlari bor. Shifokor ularni bemor bilan muhokama qiladi.

Agar dori bilan davolash kerakli natijani bermasa yoki buzilishlar og‘irlashsa, operatsiya masalasi ko‘rib chiqiladi. Keng tarqalgan usullardan biri — prostata bezining transuretral rezeksiyasi. Bu muolajada kattalashgan to‘qimaning bir qismi siydik chiqarish kanali orqali kiritiladigan ingichka asbob yordamida olib tashlanadi.

Boshqa jarrohlik usullari ham mavjud. Ular orasida lazer muolajalari va maxsus implantlardan foydalaniladigan usullar bor. Qaysi usul mos kelishi individual vaziyatga bog‘liq. Yakuniy qaror bemorning holati baholangandan va afzalliklar hamda mumkin bo‘lgan xavflar muhokama qilingandan keyin qabul qilinadi.

Tanishlarning maslahatlari yoki internetdagi ma’lumotlarga qarab davolanishni mustaqil tanlamang. Hatto ikki erkakning shikoyatlari bir xil bo‘lsa ham, kasallik sabablari va zarur tibbiy yordam turlicha bo‘lishi mumkin. Bir bemorga mos keladigan kuzatuv usuli boshqasi uchun yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Tibbiy yordamga murojaat qilishni kechiktirish mumkin bo‘lmagan holatlar mavjud.

Avvalo, shoshilinch yordam talab qiladigan belgilar:

• Erkak kuchli siyish istagiga qaramay, umuman siya olmaydi.
• Siydikda qon paydo bo‘ladi. Siydik pushti, qizil yoki jigarrang tusga kirishi mumkin.
• Siyish og‘riq bilan kechadi.

Agar erkak siya olmay qolsa, zudlik bilan shoshilinch tibbiy yordamga murojaat qilish kerak. Siydikda qon bo‘lishi va og‘riqli siyish ham, noxush sezgilar keyinchalik kamaygan taqdirda ham, shifokor tomonidan tezkor baholanishi kerak. Bunday belgilar o‘z-o‘zidan yo‘qolishini kutish yoki ularni faqat adenoma bilan izohlash mumkin emas.

Qachon rejali qabulga yozilish kerak:

• Siyishni boshlash qiyinlashgan bo‘lsa.
• Hojatxonaga odatdagidan tez-tez borishga to‘g‘ri kelsa.
• Siyish istagi tufayli tunda uyg‘onish to‘laqonli uyquga xalaqit bersa.
• Siydik oqimi sezilarli darajada zaiflashsa yoki uzilib-uzilib chiqsa.
• Hojatxonaga borgandan keyin ham siydik pufagi to‘liq bo‘shamagandek tuyulsa.
• Siyish tugaganidan keyin siydik tomchilari ajralsa.

Alomatlar kuchli noqulaylik tug‘dirmasa ham, ularni shifokor bilan muhokama qilish maqsadga muvofiq. Bunga nafaqat prostata bezidagi yaxshi sifatli o‘zgarishlar, balki boshqa, jiddiyroq kasalliklar ham sabab bo‘lishi mumkin. Bir nechta alomat bir vaqtda paydo bo‘lishini yoki kundalik hayotga jiddiy xalaqit berishini kutish shart emas.

Siyish tezligi, tunda uyg‘onish va boshqa tafsilotlar haqida urologga aytishdan uyalmaslik kerak. Mutaxassis uchun bular tibbiy tekshiruvning odatiy qismidir. Erkak o‘z sezgilarini qanchalik aniq tasvirlasa, shifokorga qanday tekshiruvlar zarurligini aniqlash shunchalik oson bo‘ladi.

Bu mavzu bo‘yicha qanday ishlashim haqida batafsil ma’lumot — «Erkaklar salomatligi» sahifasida.

Dr. Boris Wydoff — naturopatiya doktori, Ph.D. Ellik yildan ortiq vaqt davomida odamlarga ovqatlanish, organizmni tozalash va aql kuchi orqali sog'lig'ini tiklashga yordam beraman — Yevropa, Amerika va Osiyoda. Muallif haqida →

Yana o'qing

Dr. Boris Wydoff usuli bo‘yicha barcha maqolalar →