# To‘g‘ri nafas olish: asoslar va mashqlar

> To‘g‘ri nafas olish: diafragma qanday ishlaydi, nafasni boshqarish, bo‘shashish va sog‘lom nafas olish odatini shakllantirishga yordam beradigan mashqlar.

- URL: https://celitel.online/uz/blog/pravilnoe-dyhanie-osnovy/
- Author: Dr. Boris Wydoff — https://celitel.online/uz/about/
- Published: 2026-11-16
- Language: uz

To‘g‘ri nafas olishni o‘rganish uchun oddiy mashqdan boshlang: qulay o‘tiring, oyoqlaringizni polga qo‘ying, yelkangizni bo‘shashtiring va bir kaftingizni ko‘kragingizga, ikkinchisini qorningizga qo‘ying. Agar sizga qulay bo‘lsa, burun orqali xotirjam nafas oling va asta-sekin nafas chiqaring. Ko‘krak qafasi va qorinning qanday harakatlanayotganini kuzating. Keyin lablaringizni biroz jipslashtirib, havoni zo‘riqmasdan chiqarishga harakat qiling. Qulay ritmni saqlagan holda mashqni bir necha marta takrorlang. Iloji boricha ko‘proq havo olishga yoki nafasni ushlab turishga urinmang. Bunday oddiy harakatlar o‘z nafas olish odatlaringizni sezishga va asta-sekin xotirjamroq nafas olishni o‘rganishga yordam beradi.

## To‘g‘ri nafas olish nima va u qanday bo‘lishi kerak?

To‘g‘ri nafas olish — organizm kislorod qabul qilib, karbonat angidridni ortiqcha mushak zo‘riqishisiz chiqaradigan tabiiy jarayon. Odatdagi sharoitda odam har bir nafasini nazorat qilib o‘tirmaydi: nafas olish ritmi avtomatik ravishda boshqariladi. Biroq odatlar, jismoniy faollik, hissiy zo‘riqish va sog‘liq holati nafas olish xususiyatlarini o‘zgartirishi mumkin.

To‘g‘ri nafas olish doimo imkon qadar ko‘proq havo yutish kerakligini anglatmaydi. Haddan tashqari chuqur nafas olish, mushaklarni taranglashtirish va muayyan ritmni majburan ushlab turishga urinish nafas mashqlarini o‘z-o‘zidan foydaliroq qilmaydi. Eng muhimi, o‘z nafas olishingizni sezishni va qulaylikni saqlashni o‘rganishdir.

Tinch holatda nafas olish odatda zo‘riqishsiz amalga oshadi, nafas chiqarish esa sezilarli taranglik bilan kechmaydi. Bu jarayonda diafragma — ko‘krak bo‘shlig‘ini qorin bo‘shlig‘idan ajratib turadigan mushak ishtirok etadi. U qisqarganda pastga tushib, o‘pkaning kengayishiga yordam beradi, bo‘shashganda esa dastlabki holatiga qaytadi.

Turli odamlarda nafas olish xususiyatlari bir-biridan farq qiladi. Bunga yosh, jismoniy tayyorgarlik, tana holati, hissiy ahvol va nafas olish tizimining o‘ziga xos xususiyatlari ta'sir qiladi. Shuning uchun hamma rioya qilishi shart bo‘lgan yagona nafas olish ritmi mavjud emas.

Tinch holatdagi nafas olish bilan jismoniy yuklama paytidagi nafas olishni farqlash foydali. Yurish, yugurish yoki suzish vaqtida organizmning kislorodga ehtiyoji ortadi, shu sababli nafas olish tabiiy ravishda tezlashadi va chuqurlashadi. Bu normal moslashuv jarayoni bo‘lib, har doim ham noto‘g‘ri nafas olish belgisi emas.

## Nima uchun nafas olish yuzaki bo‘lib qoladi va buni qanday sezish mumkin?

Kundalik hayotda nafas olish shu qadar odatiy jarayonga aylanganki, odam ko‘pincha unga e'tibor bermay qo‘yadi. Kompyuterda ishlash, kitob o‘qish yoki uzoq vaqt o‘tirish paytida gavdaning holati ko‘krak qafasining erkin harakatlanishini cheklashi mumkin. Mushaklarning qo‘shimcha tarangligi ham nafas olish harakatlarini ba'zan noqulaylashtiradi.

Nafas olish xususiyatlariga hissiy holat ham ta'sir qiladi. Qo‘rquv, xavotir va kuchli hayajon paytida nafas olish tezlashishi, yurak urishi esa sezilarli bo‘lishi mumkin. Ayrim odamlar tez-tez va yuzaki nafas ola boshlaydi, boshqalari esa beixtiyor nafasini ushlab qoladi.

Tibbiyot mutaxassislari havo yetishmayotgandek tuyulishi yoki nafas olish qiyinlashishi hissini hansirash deb atashadi. Bu jismoniy zo‘riqish vaqtida yuzaga kelishi mumkin, lekin ba'zan tinch holatda ham paydo bo‘ladi. Sabablari turlicha: jismoniy tayyorgarlikning yetarli emasligi va xavotirli holatlardan tortib, yurak va o‘pka kasalliklari, kamqonlik hamda boshqa buzilishlargacha.

Nafas olish tizimining holatini faqat nafas olish tezligi yoki ko‘krak qafasidagi sezgilarga qarab baholash kerak emas. Masalan, zinadan ko‘tarilgandan keyin nafasning tezlashishi bilan tinch holatda to‘satdan havo yetishmay qolishi — turlicha baholashni talab qiladigan ikki xil vaziyatdir.

Agar odatdagi nafas olish xususiyati o‘zgarsa, buning sababini aniqlash kerak. Shifokor shikoyatlaringizni, kasallik tarixini, ko‘rik natijalarini va zarur tekshiruvlarni hisobga oladi. Buzilish sababini faqat shu ma'lumotlar majmuasi asosida aniqlash mumkin.

## To‘g‘ri nafas olishni o‘rganishga qanday nafas mashqlari yordam beradi?

Nafas gimnastikasi nafas olishni kuzatish, mushaklarni bo‘shashtirish va xotirjamroq ritmni o‘zlashtirishga yordam beradigan mashqlarni birlashtiradi. Maxsus jihozlar yoki jismoniy tayyorgarlik talab qilmaydigan oddiy mashqlardan boshlagan ma'qul.

Quyida o‘z nafas olishingiz bilan tanishish uchun foydalanish mumkin bo‘lgan yettita harakat ketma-ketligi keltirilgan. Ularning barchasini ketma-ket bajarish shart emas: o‘zingizga mos mashqlarni tanlang va holatingizga qarab ish tuting.

**1. Qulay holatni egallang.**

Stulga o‘tiring, belingizni suyanchiqga tirang va oyoqlaringizni polga qo‘ying. Yelka va bo‘yin mushaklarini bo‘shashtiring. Bukchaymang va gavdangizni tabiiy bo‘lmagan holatda ushlab turishga urinmang. Mashqni boshlashdan oldin o‘zingizga qulay ekaniga va ko‘krak qafasi harakatiga hech narsa xalaqit bermayotganiga ishonch hosil qiling.

**2. Odatdagi nafas olishingizni kuzating.**

Odatdagi ritmni o‘zgartirmasdan, nafas olish va chiqarishga e'tibor qarating. Ko‘krak va qorin sohasida qanday harakatlar yuz berayotganini kuzating. Ataylab chuqurroq nafas olish yoki nafas chiqarishni sekinlashtirish shart emas. Bu mashqning maqsadi — o‘z nafas olish xususiyatingiz bilan tanishish.

**3. Diafragmal nafas olishni o‘rganing.**

Bir kaftingizni ko‘kragingizning yuqori qismiga, ikkinchisini qorningizga qo‘ying. Agar qulay bo‘lsa, burun orqali xotirjam nafas oling. Qorin biroz ko‘tarilayotganini, keyin nafas chiqarganda asta-sekin pastlayotganini kuzating.

Qorinni ataylab oldinga chiqarishga yoki o‘pkangizni to‘liq havoga to‘ldirishga urinmang. Harakat kichik va tabiiy bo‘lishi kerak. O‘zingizni qulay his qilayotganingizda mashqni takrorlang. Agar bosh aylanishi, noxush sezgilar yoki havo yetishmasligi paydo bo‘lsa, mashqni to‘xtating.

**4. Lablarni jipslashtirib nafas chiqarishni sinab ko‘ring.**

Burun orqali xotirjam nafas oling, so‘ng shamni ehtiyotkorlik bilan puflamoqchidek, lablaringizni biroz naycha shaklida qilib, sekin nafas chiqaring. Havoni zo‘riqib chiqarishga yoki o‘pkani butunlay bo‘shatishga urinmang.

Aynan nafas chiqarishning ravonligiga e'tibor bering. Bu usul nafas chiqarishni sekinlashtirish va nafas olish ritmini tartibga solishga yordam beradi. Undan ayrim surunkali o‘pka kasalliklari bo‘lgan odamlar uchun mo‘ljallangan nafas mashqlari dasturlarida ham foydalaniladi. Agar sizda shunday kasalliklar bo‘lsa, individual mashq usulini tibbiyot mutaxassisi bilan muhokama qilgan ma'qul.

**5. Nafas chiqarishni nafas olishga qaraganda biroz uzaytiring.**

Qulay joylashing va nafas olish hamda chiqarish davomiyligiga e'tibor bering. Agar zo‘riqishsiz bajara olsangiz, nafas chiqarishga biroz ko‘proq vaqt ajrating. Qat'iy nisbatga erishish yoki havoni ushlab turish shart emas.

Bunday nafas mashqlari bo‘shashish usullaridan biri hisoblanadi. Tanlangan ritmga rioya qilish uchun zo‘riqishga to‘g‘ri kelsa, odatdagi nafas olishga qayting.

**6. Dam olish vaqtida nafas olishga e'tibor qarating.**

Hissiy zo‘riqishni his qilganingizda, xotirjam o‘tirish uchun imkon toping, yelkalaringizni bo‘shashtiring va nafas olishingizga e'tibor qarating. Uni darhol o‘zgartirishga urinmang. Nafas olish va chiqarishni kuzating, ularning asta-sekin bir maromga tushishiga imkon bering.

**7. Mashqlarga muntazam qayting.**

Dam olishning odatiy paytlarida nafas olishni kuzatish va yengil nafas mashqlarini bajarishni odat qiling. Muayyan miqdordagi nafas olish yoki imkon qadar chuqur nafas olishga intilishdan ko‘ra, tabiiylik va qulaylikni saqlash muhimroq. Agar mashq noxush sezgilarni keltirib chiqarsa, uni to‘xtating.

## Yurish, yugurish, suzish va jismoniy mashqlar paytida qanday to‘g‘ri nafas olish kerak?

Harakat paytida nafas olish jismoniy yuklama jadalligiga moslashadi. Mushaklar qanchalik faol ishlasa, organizmga shunchalik ko‘p kislorod kerak bo‘ladi. Shuning uchun yugurish paytida nafas olish dam olish vaqtida bo‘lgani kabi bo‘lishini kutish mumkin emas.

**Yurish paytida** tabiiy ritmni saqlashga harakat qiling. Har bir nafasni muayyan qadamlar soniga ataylab moslashtirish shart emas. Harakat jadallashganda nafas olish tezlashishi mumkin. Zinadan ko‘tarilayotganda yoki buyumlarni ko‘tarib ketayotganda nafasingizni ushlab turmang.

**Yugurish paytida** sur'at va o‘z jismoniy tayyorgarligingizni hisobga olish muhim. Yugurishda to‘g‘ri nafas olish faqat burun orqali nafas olib, og‘iz orqali chiqarish shart degani emas. Jadallik oshganda odamga burun va og‘iz orqali bir vaqtda nafas olish kerak bo‘lishi mumkin. O‘zingizga qulay ritmni tanlang, nafas olishni majburan tezlashtirmang va kuchli hansirashga qaramay mashqni davom ettirishga urinmang.

**Suzish paytida** nafas olish tana harakatlari va boshning suvdagi holati bilan bog‘liq. Odatda nafas boshni burish yoki og‘izni suvdan chiqarish vaqtida olinadi, nafas esa suvga chiqariladi. Bu ko‘nikma asta-sekin shakllanadi, shu sababli yangi boshlovchilarga uni instruktor rahbarligida o‘rganish foydali. Suzishda to‘g‘ri nafas olish nafas olishni harakat bilan muvofiqlashtirish va havoni xotirjam ravishda suvga chiqarishni anglatadi, butun masofa davomida havoni ushlab turishga urinishni emas.

**O‘tirib-turish mashqlarida** nafas olishni harakat bilan muvofiqlashtirishga harakat qiling. Pastga tushayotganda xotirjam nafas olishingiz, yuqoriga ko‘tarilayotganda esa nafas chiqarishingiz mumkin. Takrorlash davomida havoni ushlab turmang. O‘tirib-turishda to‘g‘ri nafas olish harakatga hamroh bo‘lishi, qo‘shimcha zo‘riqish keltirib chiqarmasligi kerak.

**Qo‘lga tayanib yerdan ko‘tarilish mashqlarida** ham shunga o‘xshash tamoyildan foydalaning: gavdani polga tushirayotganda nafas oling, qo‘llar bilan itarilib, dastlabki holatga qaytayotganda nafas chiqaring. Ataylab imkon qadar chuqur nafas olishga urinmang. Yerdan ko‘tarilish paytida to‘g‘ri nafas olish jismoniy kuch sarflash davomida tabiiy ritmni saqlashga yordam beradi.

Turnikda tortilishda ham uzoq vaqt beixtiyor nafasni ushlab turmaslik kerak. Agar mashq kuchli zo‘riqish yoki bosh aylanishiga sabab bo‘lsa, to‘xtash va bunday yuklama siz uchun qanchalik maqbul ekanini baholash zarur.

**Tug‘ruq va to‘lg‘oq paytida** nafas olish usullaridan ba'zan bo‘shashish va sezgilarni boshqarishga yordam beruvchi qo‘shimcha vosita sifatida foydalaniladi. To‘lg‘oq paytida to‘g‘ri nafas olish ayolga yuz berayotgan jarayonga diqqatini jamlashga yordam beradigan xotirjam, boshqariladigan nafas olishni o‘z ichiga olishi mumkin. Biroq muayyan usul tug‘ruq bosqichi va akusherlik holatiga bog‘liq. Shuning uchun tug‘ruq paytida to‘g‘ri nafas olishni oldindan doya yoki tug‘ruqqa tayyorlash bo‘yicha mutaxassis bilan birga o‘rganish ma'qul.

## Men nimani tavsiya qilaman: nafas olish, toza havo va ong bilan ishlash

**Men nafas gimnastikasiga ovqatlanish va kundalik jismoniy faollik kabi e'tibor berishni tavsiya qilaman.** «Saraton ustidan g‘alaba» kitobimda odamlar ritmik, chuqur nafas olishni yengil gimnastika bilan qanday uyg‘unlashtirganini tasvirlayman. «Yoshlik, salomatlik va go‘zallik sirlari» kitobimda ham to‘g‘ri nafas olish va davolovchi gimnastikani tabiiy sog‘lomlashtirish amaliyotlari qatoriga kiritaman. Men kamdan-kam bajariladigan mashg‘ulotlar bilan cheklanib qolmasdan, nafas olishni ongli ravishda kuzatish odatini asta-sekin shakllantirish muhim deb hisoblayman.

**Men nafas olish ritmi va chuqurligiga e'tibor berishni tavsiya qilaman.** O‘z materiallarimda xotirjam va bir maromdagi nafas olishga alohida e'tibor qarataman. «Saraton ustidan g‘alaba» kitobida meditatsion mashqlarni tasvirlar ekanman, imkon qadar nafas olishni sekin va bir tekis qilishni taklif qilaman. Men bunday amaliyotni diqqatni jamlash va ichki xotirjamlik bilan bog‘layman. Mashqlarni zo‘riqishsiz boshlash, o‘z sezgilaringizni kuzatish va odatdagi ritmni majburan o‘zgartirmaslik ma'qul.

**Men toza havoga katta ahamiyat beraman.** «Sog‘lomlar va bemorlar uchun qo‘llanma» kitobimda xonalarni muntazam shamollatish zarurati haqida batafsil yozganman. Men uzoq vaqt bir necha kishi bo‘ladigan kichik xonada havo og‘irlashishi, odamlarda uyquchanlik va bosh og‘rig‘i paydo bo‘lishi mumkinligiga e'tibor qarataman. Shu sababli derazalarni muntazam ochib turishni, havoni yangilashni va zarur bo‘lsa, odamni to‘g‘ridan-to‘g‘ri esayotgan sovuq havo oqimidan himoya qilishni tavsiya qilaman.

**Men nafas olish insonning hissiy holati bilan chambarchas bog‘liq deb hisoblayman.** «Sog‘lomlar va bemorlar uchun qo‘llanma» kitobimda qo‘rquv, xavotir, g‘azab va asabiylashish yurak urishi hamda nafas olishning tezlashishi bilan kechishi mumkinligini yozganman. Shuning uchun fikrlarni boshqarishni o‘rganish, dam olishga, diqqatni jamlashga va bo‘shashishga vaqt ajratishni tavsiya qilaman. «Saraton ustidan g‘alaba» kitobimda nafas olishni meditatsiya va o‘z-o‘ziga ta'sir o‘tkazish bilan uyg‘unlashtirish usullarini ham tasvirlayman. Bu mening ong bilan ishlashga bo‘lgan yondashuvimdir; zamonaviy tibbiyot esa nafas mashqlarini nafas olishni boshqarish va bo‘shashishga yordam beradigan qo‘shimcha amaliyot sifatida ko‘radi, ammo ularni kasalliklarni davolashning universal usuli deb hisoblamaydi.

## Buni qayerda va qanday o‘rganish mumkin?

Naturopatiyani izchil o‘rganishni istaganlar uchun men [Tabiiy sog‘lomlashtirish akademiyasi](/academy/)ni taklif qilaman. Bu mening kitoblarim, videokurslarim, seminarlarim va audio materiallarimni besh bosqichdan iborat yagona tizimga birlashtirgan ta'lim dasturidir.

**Birinchi bosqich — doktor kitoblari.** Bu bosqichda organizm tuzilishi, ovqatlanish, turmush tarzi va tozalash asoslari o‘rganiladi. Dasturga «Salomatlik alifbosi», «Sog‘lomlar va bemorlar uchun qo‘llanma», «Yoshlik, salomatlik va go‘zallik sirlari», «Saraton ustidan g‘alaba» va boshqa asarlarim kiritilgan.

**Ikkinchi bosqich — ovqatlanish va tozalash.** O‘quvchilar ovqatlanishni tashkil etish tamoyillari va naturopatiyaning tegishli usullari bilan tanishadilar. Materiallar ovqatlanish va tozalashning turli masalalariga bag‘ishlangan yettita ma'ruzada taqdim etilgan.

**Uchinchi bosqich — kasalliklar va amaliyotlar.** Salomatlikning turli yo‘nalishlari, jumladan onkologik va surunkali kasalliklar, yurak va qon tomirlari, diabet, qalqonsimon bez, bo‘g‘imlar va teri masalalari ko‘rib chiqiladi. Bu bosqichda vannalar, o‘ramlar va Kneipp usulidagi muolajalar ham o‘rganiladi.

**To‘rtinchi bosqich — seminarlar va audio materiallar.** Bu yerda chiqishlar, tushuntirishlar, tinglovchilarning savollariga berilgan javoblar yozuvlari, shuningdek, radiointervyularning qirqta audioyozuvdan iborat arxivi mavjud.

**Beshinchi bosqich — ong.** Bu bosqich psixika, ishontirish, o‘z-o‘ziga ta'sir o‘tkazish, gipnoz va parapsixologiyaga bag‘ishlangan.

Dasturni tugatgandan so‘ng o‘quvchi naturopatiya tamoyillarini yaxshiroq tushunishi, ovqatlanish, harakat va turmush tarzi o‘rtasidagi bog‘liqlikni anglab yetishi, kundalik odatlarini ongliroq tashkil qilishi va mutaxassislar bilan qaysi masalalarni muhokama qilish kerakligini bilishi mumkin. Dastur doktor bilan shaxsiy imtihon va naturopatiya hamda parapsixologiya bo‘yicha ism-sharifi ko‘rsatilgan sertifikatlar berilishi bilan yakunlanadi. Shartlar va ro‘yxatdan o‘tish haqida Akademiya sahifasida bilib olishingiz mumkin.

## Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

**Zudlik bilan tibbiy yordam kerak**, agar nafas olish to‘satdan shu qadar qiyinlashsaki, odam bo‘g‘ilayotgandek bo‘lsa, bir nechta so‘zni ayta olmasa yoki kuchli bo‘g‘ilish holatini boshdan kechirsa. Ko‘krakdagi og‘irlik yoki siqilish, qo‘l, orqa, bo‘yin yoki jag‘ga tarqaladigan og‘riq, to‘satdan ong chalkashishi, teri va lablarning keskin oqarishi yoki ko‘karishi ham xavfli belgilardir. Bunday vaziyatlarda nafas gimnastikasi bilan muammoni hal qilishga urinmasdan, tez yordam chaqirish kerak.

**Rejali ravishda shifokor bilan maslahatlashish zarur**, agar hansirash takrorlana boshlasa, yengil jismoniy yuklamada paydo bo‘lsa yoki tinch holatda bezovta qilsa. Agar havo yetishmasligi gapirishga xalaqit bersa, kechasi uyqudan uyg‘otsa yoki balandroq holatda uxlashga majbur qilsa, mutaxassisga murojaat qiling. Shuningdek, tana haroratining ko‘tarilishi, ko‘krakdagi noqulaylik yoki og‘riq bilan birga kechadigan nafas olish qiyinlashishini ham shifokor bilan muhokama qilish kerak.

Nafas olishdagi barcha o‘zgarishlarni mustaqil ravishda xavotir, jismoniy tayyorgarlik yetishmasligi yoki yosh bilan izohlash kerak emas. Shifokor nafas olish va yurak-qon tomir tizimlari faoliyatini baholashi, zarur tekshiruvlarni tayinlashi va keyingi davolash yo‘nalishini belgilashi mumkin.

Nafas mashqlari kasalliklarni tekshirish va davolashning o‘rnini bosmaydi. Agar siz allaqachon buyurilgan dori vositalarini qabul qilayotgan yoki davolanayotgan bo‘lsangiz, nafas mashqlarini bajarish uchun davolanishni o‘zingizcha o‘zgartirmang.

Bu mavzu bilan qanday ishlashim haqida batafsil ma'lumotni «[Yoshlik va uzoq umr ko‘rish](/health/dolgoletie/)» sahifasidan olishingiz mumkin.

## Tahririyatdan

Maqola doktor Boris Uaydoffning kitoblari hamda nafas mashqlari, bo‘shashish va nafas olish buzilishlari haqidagi tibbiy ma'lumotnoma materiallari asosida tayyorlangan. Doktorning keltirilgan qarashlari uning naturopatik yondashuvini aks ettiradi. Ushbu material ma'rifiy xususiyatga ega bo‘lib, shifokorning individual maslahatini almashtirmaydi.

Tibbiy ma'lumotlar: [NCCIH (AQSh Milliy sog‘liqni saqlash institutlari)](https://www.nccih.nih.gov/health/relaxation-techniques-what-you-need-to-know), [NHS (Buyuk Britaniya Milliy sog‘liqni saqlash xizmati)](https://www.nhs.uk/mental-health/self-help/guides-tools-and-activities/breathing-exercises-for-stress/).

## FAQ

**Q: To‘g‘ri nafas olish qanday bo‘lishi kerak?**
A: Tinch holatda nafas olish tabiiy, erkin va ongli zo‘riqishni talab qilmaydigan bo‘lishi kerak. Nafas olish va chiqarish sezilarli kuch sarflamasdan amalga oshadi, odam esa havo yetishmasligini his qilmaydi. Doimo imkon qadar chuqur nafas olish yoki bitta majburiy ritmga rioya qilish shart emas.

**Q: Qorin bilan nafas olishni qanday o‘rganish mumkin?**
A: Bir kaftingizni ko‘kragingizga, ikkinchisini qorningizga qo‘ying. Agar qulay bo‘lsa, burun orqali xotirjam nafas oling va qorinning biroz harakatlanishiga e'tibor bering. Nafas chiqarganda qorin asta-sekin pastlaydi. Uni ataylab oldinga chiqarish yoki o‘pkani to‘liq havoga to‘ldirish shart emas.

**Q: To‘g‘ri nafas olishga qanday mashqlar yordam beradi?**
A: Nafas olishni kuzatish, diafragmal nafas olish, lablarni jipslashtirib sekin nafas chiqarish va nafas chiqarishni biroz uzaytirish mashqlaridan boshlash mumkin. Ularni qulay holatda, nafasni majburan chuqurlashtirmasdan va havoni ushlab turmasdan bajaring. Agar bosh aylanishi yoki noqulaylik paydo bo‘lsa, mashqni to‘xtating.

**Q: Uxlab qolish uchun qanday to‘g‘ri nafas olish kerak?**
A: Qulay joylashing, yelkalaringizni bo‘shashtiring va qo‘llaringizni erkin nafas olishga xalaqit bermaydigan holatda tuting. Agar qulay bo‘lsa, burun orqali xotirjam nafas oling, so‘ng lablaringizni biroz jipslashtirib, asta-sekin nafas chiqaring. Qat'iy hisobga rioya qilishga urinmasdan, bir necha marta xotirjam nafas olib-chiqaring. Agar bu usul noqulaylik tug‘dirsa, odatdagi nafas olishga qayting.

**Q: Yugurishda to‘g‘ri nafas olishni o‘rganish mumkinmi?**
A: Ha, nafas olish ritmini jismoniy yuklamaga asta-sekin moslashtirish mumkin. Jadallik oshganda nafas olish tabiiy ravishda tezlashadi va chuqurlashadi. O‘z jismoniy tayyorgarligingizni hisobga olish, nafas olishni sun'iy ravishda cheklamaslik va kuchli hansirashga qaramay mashqni davom ettirmaslik kerak.

**Q: Suzishda qanday to‘g‘ri nafas olish kerak?**
A: Odatda boshni suv ustiga burish vaqtida nafas olinadi, nafas esa suvga chiqariladi. Nafas olishni tana harakatlari bilan muvofiqlashtirish zarur. Yangi boshlovchilarga bu usulni instruktor rahbarligida asta-sekin o‘rganish tavsiya etiladi.

**Q: O‘tirib-turish va yerdan ko‘tarilish mashqlarida qanday to‘g‘ri nafas olish kerak?**
A: O‘tirib-turishda pastga tushayotganda xotirjam nafas oling, yuqoriga ko‘tarilayotganda esa nafas chiqaring. Yerdan ko‘tarilish mashqida gavdani polga tushirayotganda nafas olinadi, qo‘llar bilan itarilayotganda esa nafas chiqariladi. Nafasni ushlab turmang va ataylab imkon qadar chuqur nafas olishga urinmang.

**Q: Tug‘ruq va to‘lg‘oq paytida qanday to‘g‘ri nafas olish kerak?**
A: Nafas olish usullari to‘lg‘oq vaqtida diqqatni jamlash va bo‘shashishga yordam berishi mumkin. Nafas olish va chiqarishni zo‘riqtirmasdan, xotirjam va nazorat ostida bajarish mumkin. Mos usul tug‘ruq bosqichi va akusherlik holatiga bog‘liq, shu sababli uni oldindan doya yoki tug‘ruqqa tayyorlash bo‘yicha mutaxassis bilan o‘rganish ma'qul.

**Q: Nafas gimnastikasi bo‘shashishga yordam beradimi?**
A: Ha, sekin va xotirjam nafas olish bo‘shashish usullaridan biri hisoblanadi. Uni mushaklarni asta-sekin bo‘shashtirish, tasavvur mashqlari va xotirjam meditatsiya bilan uyg‘unlashtirish mumkin. Bunday mashqlar nafas olishni va hissiy zo‘riqishni boshqarishga yordam berishi mumkin, ammo kasalliklarni davolashning o‘rnini bosmaydi.


_Ma'rifiy material; shifokor maslahatini almashtirmaydi._
