# Onkologiyada vazn yo‘qotish: kuchni qanday saqlash kerak

> Onkologiyada vazn yo‘qotish sabablari, ozib ketish xavfi va davolanish davrida ovqatlanish, mushak massasi hamda jismoniy kuchni saqlash yo‘llarini bilib oling.

- URL: https://celitel.online/uz/blog/poterya-vesa-pri-onkologii/
- Author: Dr. Boris Wydoff — https://celitel.online/uz/about/
- Published: 2026-11-06
- Language: uz

## Onkologiyada vazn yo‘qotish: birinchi navbatda nima qilish kerak?

Onkologik kasalliklarda vazn yo‘qotish ishtahaning pasayishi, davolanishning nojo‘ya ta’sirlari va moddalar almashinuvidagi o‘zgarishlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ozish atrofdagilarga sezilarli bo‘lib qolguncha kutish kerak emas. Tana vazningizni muntazam nazorat qilishni boshlang, ishtahangiz va mushak kuchingizga e’tibor bering, shuningdek, yetarli miqdorda oqsil va energiya olishga harakat qiling. O‘zingizni hozircha yaxshi his qilayotgan bo‘lsangiz ham, vazn kamayishi davom etsa, bu haqda albatta onkologga xabar bering.

Uchta ishni boshlang:

1. **Tana vazningizni nazorat qiling.** Muntazam ravishda, yaxshisi bir xil tarozida va bir xil sharoitda tortining. Natijalarni yozib boring. Shunda faqat tashqi ko‘rinish yoki kiyimning qanday turishiga qarab emas, vazn o‘zgarishining haqiqiy dinamikasiga qarab baholay olasiz.
2. **Xavotirli o‘zgarishlarga e’tibor bering.** Vaznning tez kamayishi, mushak kuchining pasayishi, ishtahaning yo‘qolishi, tez to‘yib qolish va doimiy holsizlik — bularning barchasi onkologga xabar berish uchun sababdir. Kuchli ozib-to‘zish boshlanishini kutmang.
3. **Bugunoq ovqatlanishingizni qo‘llab-quvvatlang.** Agar odatdagi porsiyani yeya olmasangiz, uni bir nechta kichik ovqatlanish vaqtiga bo‘ling. Masalan, tvorog bilan tuxum yeng, bo‘tqaga sut qo‘shing yoki ratsioningizga baliq, yogurt va yaxshi ko‘tara oladigan boshqa oqsilga boy mahsulotlarni kiriting.

Asosiy vazifa — shunchaki tarozidagi avvalgi raqamni qaytarish emas, balki mushaklarni saqlash, organizmni energiya bilan ta’minlash va davolanishni yengilroq o‘tkazishga yordam berishdir. Shu bilan birga, tana vazni kamayishining sababini aniqlash kerak. Ba’zan muammo faqat yetarlicha ovqatlanmaslikda emas, balki moddalar almashinuvidagi o‘zgarishlarda ham bo‘ladi.

## Nima uchun onkologik kasallikda odam ozishni boshlaydi?

Onkologik kasallikda vazn asta-sekin yoki ancha tez kamayishi mumkin. Odam kiyimlari kengayib qolganini, odatdagi ovqat porsiyasini oxirigacha yeyishni istamayotganini, avvalgi jismoniy faollik esa qiyinlashganini sezadi. Ba’zan yog‘ to‘qimasi kamayadi, ba’zan mushaklar yo‘qoladi, ayrim hollarda esa ikkala jarayon bir vaqtda kechadi.

Shifokorlar bunday holatning bir nechta mexanizmini ajratib ko‘rsatadilar. Ulardan biri — organizmga oziq moddalar yetarli miqdorda tushmasligi: odam tanasiga kerak bo‘lganidan kamroq ovqat yeydi. Yana bir sabab — moddalar almashinuvining o‘zgarishi. Bunda organizm olgan energiyasidan ko‘proq energiya sarflaydi.

Oddiy vazn kamayishi bilan saraton kaxeksiyasini farqlash ayniqsa muhim. Kaxeksiya — mushak va yog‘ to‘qimalarining yo‘qolishi, holsizlik va moddalar almashinuvidagi o‘zgarishlar bilan kechadigan murakkab sindrom. U odam odatdagidek ovqatlanishda davom etsa ham rivojlanishi mumkin.

Shuning uchun shunchaki ovqat miqdorini oshirish yetarli emas. Agar organizm mushaklari va kuchini yo‘qotayotgan bo‘lsa, buning sababini aniqlash va kompleks yordam choralarini tanlash kerak.

## Onkologiyada vazn qanday kamayadi va bunga nima sabab bo‘ladi?

Sabablar kasallikning o‘zi bilan ham, o‘smaga qarshi davolash bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin. Bir odamda bir vaqtning o‘zida bir nechta omil ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli barcha bemorlar uchun bir xil tushuntirish mavjud emas.

Ko‘p uchraydigan sabablardan biri — ishtahaning pasayishi. Ovqatga nisbatan avvalgi xohish yo‘qoladi, ayrim mahsulotlar yoqimsiz tuyula boshlaydi, tayyorlanayotgan taomlarning hidi esa ko‘ngil aynishiga sabab bo‘lishi mumkin. Natijada odam kuchini saqlash uchun zarur bo‘lganidan kamroq kaloriya va oqsil oladi.

Yana bir omil — davolashning nojo‘ya ta’sirlari. Kimyoterapiya ko‘ngil aynishi, qusish, ich ketishi, qabziyat, og‘iz qurishi va ta’m bilishning o‘zgarishi bilan kechishi mumkin. Ba’zan og‘iz yoki tomoqda og‘riqli yarachalar paydo bo‘ladi va yutish qiyinlashadi.

Ayrim bemorlarga tez to‘yib qolish ham xalaqit beradi. Ular juda oz miqdorda ovqat yeyishadi-yu, oshqozon to‘lib qolgandek his qilishadi. Ovqatlanish istagi saqlangan bo‘lsa ham, odatdagi porsiyani tugatish qiyinlashadi.

Og‘riq, xavotir, tushkun kayfiyat va doimiy charchoq ham o‘z ta’sirini ko‘rsatadi. Odam yaxshi uxlamasa, noqulaylik va ruhiy zo‘riqishni boshdan kechirsa, ovqat tayyorlash va yeyishning o‘zi ham qo‘shimcha yuk bo‘lib qoladi.

O‘smaning joylashuvi bilan bog‘liq o‘ziga xos jihatlar ham bor. Masalan, ovqat hazm qilish tizimi a’zolari kasalliklarida ovqatlanish va oziq moddalarni o‘zlashtirish qiyinlashishi mumkin. Ichak, oshqozon, oshqozon osti bezi yoki jigar zararlanganda ovqatlanish bilan bog‘liq muammolar ayniqsa ko‘p uchraydi.

## Onkologiyada vazn yo‘qotish albatta kuzatiladimi?

Yo‘q. Onkologik kasallik odam albatta ozishi kerak degani emas. Organizmning reaksiyasi kasallik turiga, uning xususiyatlariga, odamning umumiy holatiga va qo‘llanayotgan davolash usullariga bog‘liq.

Ayrim bemorlar davolanish davomida odatdagi vaznini saqlab qoladilar. Boshqalari kilogramm yo‘qotadi, yana ayrimlari esa aksincha, vazn orttiradi. Ba’zi gormonal terapiya turlari va ayrim dorilarni qabul qilish ishtahani oshirishi hamda organizmda suyuqlik ushlanib qolishiga olib kelishi mumkin.

Shuning uchun tarozidagi bir xil raqam har doim ham bir xil sog‘liq holatini anglatmaydi. Masalan, vazn ortishi mushaklar va ovqatlanish holatining tiklanishi bilan emas, balki organizmda suyuqlik to‘planishi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Onkologiyada vaznning keskin kamayishi alohida e’tibor talab qiladi. Buni faqat tashvish, yosh yoki ishtahaning yomonligi bilan izohlash kerak emas. Odam ovqatlanishda davom etayotgan bo‘lsa ham, tana vaznidagi o‘zgarishlarni davolovchi mutaxassis bilan muhokama qilish zarur.

Onkologiyada kuchli ozib ketishni kasallikning muqarrar bir qismi deb ham qabul qilmaslik kerak. Yetarli ovqatlanmaslik va mushaklar yo‘qolishining sabablari qanchalik erta aniqlansa, tegishli yordamni shunchalik erta tanlash mumkin.

## Onkologiyada qancha vazn yo‘qotish xavotirga sabab bo‘lishi kerak?

Faqat tashqi ko‘rinishga qarab baholash yetarli emas. Ayrim odamlar uzoq vaqt davomida o‘zgarishlarni sezmaydilar, ayniqsa tana vazni odatda o‘zgarib turadigan bo‘lsa. Boshqalar esa muammoni kiyimning kengayib qolishi, qo‘l va oyoqlar hajmining kamayishi yoki noodatiy holsizlik orqali payqaydilar.

Onkologiyada vaznning tez kamayishi, ayniqsa, ishtaha yomonlashishi, doimiy charchoq va mushak kuchining pasayishi bilan birga kuzatilsa, xavotirli hisoblanadi. Odamga zinadan ko‘tarilish, odatdagi masofani piyoda yurish va uy ishlarini bajarish qiyinlashadi.

Quyidagi boshqa o‘zgarishlarni ham hisobga olish kerak:

\- ovqat avvalgidek ishtaha ochmay qo‘yadi;
\- bir necha qoshiq ovqatdan keyin to‘yib qolish hissi paydo bo‘ladi;
\- muntazam ravishda ko‘ngil aynishi yoki qusish kuzatiladi;
\- ta’m bilish o‘zgaradi;
\- chaynash yoki yutish qiyinlashadi;
\- og‘iz qurishi va shilliq qavatda og‘riq paydo bo‘ladi;
\- ovqat hazm qilish buzilishlari tez-tez takrorlanadi;
\- odatdagi jismoniy yuklamalarni ko‘tarish qiyinlashadi.

Bu belgilarning hech biri o‘z-o‘zidan tashxis qo‘yish uchun yetarli emas. Masalan, holsizlik kamqonlik, davolashning nojo‘ya ta’sirlari, uyqu buzilishi yoki yetarli ovqatlanmaslik bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Shifokor faqat tana vaznini emas, balki uning qanday o‘zgarayotganini, ovqatlanish xususiyatlarini, mushak kuchini, hamroh alomatlarni va tekshiruv natijalarini ham baholaydi. Zarurat bo‘lsa, davolovchi ovqatlanish bo‘yicha mutaxassis ham jalb qilinadi.

## Davolanish vaqtida kuchni saqlash uchun qanday ovqatlanish kerak?

Onkologik kasallikda to‘g‘ri ovqatlanish haqidagi odatiy tasavvurlarni ba’zan qayta ko‘rib chiqishga to‘g‘ri keladi. Davolanish davrida organizmga kasalligi bo‘lmagan odamga qaraganda ko‘proq energiya va oqsil kerak bo‘lishi mumkin. Juda qattiq cheklovlar oziq moddalar yetishmovchiligini yanada kuchaytirishi mumkin.

Asosiy vazifa — organizmni yetarli miqdorda kaloriya, oqsil, yog‘lar, uglevodlar, vitaminlar va minerallar bilan ta’minlash. Ratsion mahsulotlarning qay darajada ko‘tarilishiga, ovqat hazm qilish tizimining holatiga va tibbiy jamoa tavsiyalariga qarab tanlanadi.

### 1. Oz-ozdan, lekin to‘yimli ovqatlanishga o‘ting

Agar ishtaha pasaygan bo‘lsa, bir martada katta likopchadagi ovqatni yeyishga urinmang. Kun davomida bir nechta kichik ovqatlanish vaqtini tashkil qiling. Bu, ayniqsa, tez to‘yib qolish yoki ovqatdan keyin ko‘ngil aynishi kuzatilganda muhim.

Masalan, bitta katta nonushta o‘rniga odatdagi porsiyani bir necha qismga bo‘lish mumkin: avval ozgina bo‘tqa, keyinroq esa tvorog yoki yogurt yeng. Asosiy ovqatlanish vaqtlarining orasida kichik tamaddilar qiling.

Eng muhimi, oshqozonda joy egallaydigan, lekin oziq moddalarni juda kam beradigan foydasiz tamaddilar bilan cheklanib qolmang. Oqsil va energiyaga boy mahsulotlarni tanlang.

### 2. Har bir asosiy ovqatlanishda oqsil manbai bo‘lsin

Oqsil mushak to‘qimasini saqlash uchun zarur. Vazn kamayganda ratsion asosan choy, non, sabzavotli taomlar va oz miqdordagi bo‘tqadan iborat bo‘lib qolmasligiga alohida e’tibor berish kerak.

Oqsil olish uchun quyidagi mahsulotlar mos keladi:

\- tuxum;
\- tvorog va boshqa sut mahsulotlari;
\- tabiiy yogurt;
\- baliq;
\- dukkaklilar;
\- yong‘oqlar;
\- tofu.

Oqsilga boy mahsulotlarni faqat kechki ovqatga qoldirmasdan, kun davomida bir necha ovqatlanish vaqtiga taqsimlashga harakat qiling. Masalan, nonushtada tuxum va tvorog, tushlikda baliq, tamaddida yogurt, kechki ovqatda esa dukkaklilar yoki tofu qo‘shilgan taomni tanlash mumkin.

Oqsil miqdori buyraklar va ovqat hazm qilish tizimining holati hamda mutaxassis tavsiyalarini hisobga olgan holda individual belgilanadi. Agar oddiy ovqatdan yetarli oqsil olishning imkoni bo‘lmasa, shifokor bilan maxsus oziqlantiruvchi aralashmalar haqida maslahatlashing.

### 3. Odatdagi taomlarning kaloriyasini oshiring

Odam tez to‘yib qoladigan bo‘lsa, porsiya hajmini oshirish har doim ham yordam bermaydi. Oz miqdordagi ovqatni yanada to‘yimli qilish amaliy jihatdan qulayroq. Buning uchun oddiy usullardan foydalanish mumkin:

\- **Bo‘tqalar:** agar yaxshi ko‘tara olsangiz, sariyog‘, sut yoki quruq sut qo‘shing.
\- **Kartoshka pyuresi:** unga sut va sariyog‘ qo‘shing.
\- **Pyure-sho‘rvalar:** mos sut mahsulotlari yoki ozgina yog‘ qo‘shing.
\- **Tvorog va yogurt:** ularni yong‘oq yoki organizm yaxshi ko‘taradigan boshqa kaloriyali qo‘shimchalar bilan birlashtiring.
\- **Sabzavotli taomlar:** porsiyaning energetik qiymatini oshirish uchun o‘simlik yog‘idan foydalaning.
\- **Kokteyllar:** yogurt, tvorog yoki boshqa mos masalliqlar qo‘shib, to‘yimli sutli ichimliklar tayyorlang.

Bunday yondashuv ancha ko‘p ovqat yeyishga o‘zingizni majburlamasdan, ko‘proq energiya olish imkonini beradi.

### 4. Ovqatning quyuqligi va tuzilishini o‘zingizni qanday his qilishingizga qarab tanlang

Agar yutish yoki chaynash og‘riqli bo‘lsa, o‘zingizni quruq va qattiq mahsulotlarni yeyishga majburlamang. Bunday paytlarda pyure-sho‘rvalar, yumshoq bo‘tqalar, tvorog, yogurt va boshqa mos quyuqlikdagi taomlarni iste’mol qilish qulayroq bo‘lishi mumkin.

Agar oddiy ovqat ko‘nglingizga urayotgan bo‘lsa, shifokor bilan suyuq ovqatlanish variantlarini muhokama qilishingiz mumkin: to‘yimli ichimliklar, smuzilar, sutli kokteyllar va sho‘rvalar. To‘liq porsiya ovqat yeyish qiyin bo‘lgan kunlarda bular qulayroq bo‘lishi mumkin.

Og‘iz va tomoq shilliq qavatidagi og‘riq, yutish qiyinlashishi yoki doimiy qusish kuzatilsa, faqat menyuni o‘zgartirish bilan cheklanib qolmang. Sababini aniqlash va kerakli yordamni tanlash uchun bu alomatlar haqida tibbiy jamoaga xabar berish zarur.

### 5. Ichish tartibini yo‘lga qo‘ying

Suyuqlik yetishmasligi, ayniqsa qusish yoki ich ketishi kuzatilganda, o‘zingizni yanada yomon his qilishingizga olib kelishi mumkin. Agar shaxsiy cheklovlar bo‘lmasa, ruxsat etilgan ichimliklarni kun davomida oz-ozdan iching.

Suvni ovqatlanish vaqtlarining orasida kichik qultumlar bilan ichish mumkin. Bir martada ko‘p miqdorda ichishga urinmang. Agar ichimlik oshqozon to‘lib qolgandek his qilishni kuchaytirsa, qulay ichish tartibini shifokor bilan muhokama qiling.

Barcha onkologik bemorlar uchun bir xil sutkalik suyuqlik me’yori mavjud emas. Ayrim hamroh kasalliklarda ichiladigan suyuqlik miqdorini cheklash kerak bo‘ladi. Shu sababli davolovchi mutaxassis tavsiyalariga amal qiling.

### 6. Ozishga urinmang va qattiq cheklovlar kiritmang

Davolanish vaqtida organizmni tozalash maqsadida mustaqil ravishda och qolish, detoks dasturlariga o‘tish yoki butun mahsulot guruhlarini ratsiondan chiqarish kerak emas. Bunday cheklovlar energiya va oziq moddalar yetishmovchiligini yanada kuchaytirishi mumkin.

Agar ishtaha pasaygan bo‘lsa, vazifa ratsionni imkon qadar qattiq cheklash emas, balki mahsulotlarning ko‘tarilishiga qarab to‘laqonli ovqatlanishni saqlashdir. Agar menyuni o‘zgartirganingizga qaramay vazn kamayishda davom etsa, onkolog va davolovchi ovqatlanish bo‘yicha mutaxassis bilan maslahatlashing.

## Men qanday maslahat beraman: organizmni qo‘llab-quvvatlash haqidagi kuzatuvlarim

**Birinchidan. Men kuchsizlik paytida ovqatlanishga alohida e’tibor berishni maslahat beraman.** Kitoblarimda yangi siqilgan sabzavot sharbatlarini charchoq va asabiy holdan toyishni boshdan kechirayotgan odam uchun qo‘shimcha oziqlanish manbai sifatida tilga olaman. Men sabzi, selderey, petrushka, ismaloq va salat barglarini birlashtirishni misol qilib keltiraman. Mening fikrimcha, bunday sharbatlarni hazm qilish uchun deyarli kuch sarflash talab qilinmaydi va ishtaha pasayib, oddiy ovqatni yeyish qiyinlashgan paytda ular organizmni qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Men ularning ta’sirini asab tizimi va qonni oziqlantirish bilan bog‘layman. Biroq onkologik kasallikda mahsulotlar xavfsizligini hisobga olish muhim: tibbiyot mutaxassislari sharbatlarni to‘yimli taomlarning to‘liq o‘rnini bosuvchi vosita deb hisoblamaydilar, immunitet pasayganda esa pasterizatsiya qilinmagan sharbatlardan saqlanishni tavsiya qiladilar.

**Ikkinchidan. Men kasallik paytida ovqatlanishni murakkab aralashmalar bilan ortiqcha yuklamaslik ayniqsa muhim deb hisoblayman.** «Salomatlik alifbosi» kitobimda turli mahsulotlar hazm bo‘lishi uchun har xil vaqt va sharoit talab qilinishini yozganman. Mening tizimimga ko‘ra, ovqat juda murakkab bo‘lsa va organizm uni qayta ishlash uchun ko‘p kuch sarflasa, bu kuchlar boshqa vazifalardan chalg‘iydi. Shu sababli men oddiy, tushunarli taomlar va ratsib tarkibiga e’tiborli munosabat tarafdoriman. Ammo onkologiyada vazn yo‘qotish bilan bog‘liq muhim bir jihat bor: tibbiyot, avvalo, yetarli miqdorda kaloriya va oqsil olishni maqsad qiladi. Buning uchun ba’zan yanada to‘yimli va xilma-xil taomlarni tanlashga to‘g‘ri keladi.

**Uchinchidan. Men kuchni saqlashni butun organizm faoliyati bilan bog‘layman.** Saraton haqidagi bobimda ovqatlanish, qon, limfa va qon aylanishining ahamiyatini ta’kidlayman. Mening tasavvurimga ko‘ra, organizmni alohida a’zolar to‘plami sifatida ko‘rib bo‘lmaydi: kasallik butun insonga ta’sir qiladi. Shu sababli kuchingizni asrashni, faollik va dam olishni navbatlashtirishni, o‘zingizni asabiy holdan toyishga olib kelmaslikni maslahat beraman. Shu bilan birga, zamonaviy onkologlar mushak massasining yo‘qolishini alohida baholaydilar va bemorning holatiga mos jismoniy faollikni tavsiya qiladilar.

**To‘rtinchidan. Men darhol o‘zgarish bo‘lishini kutmaslik kerak deb hisoblayman.** Kitoblarimda tanaga muvozanatni tiklash uchun vaqt kerakligini eslataman. Onkologik kasallikda o‘zim, ayniqsa, o‘zingizga sabr bilan munosabatda bo‘lish muhimligini ta’kidlagan bo‘lardim: ishtaha pasaygani, holsizlik yoki vazn o‘zgargani uchun o‘zingizni ayblamang. Organizmni qo‘llab-quvvatlash haqidagi g‘oyam qo‘shimcha cheklovlarga aylanib qolmasligi kerak. Agar vazn kamayishda davom etsa, bu haqda davolovchi onkologga xabar berish va ovqatlanish hamda kuchni saqlash yo‘lini birgalikda izlash zarur.

## Kimyoterapiya vaqtida shifokor ruxsatisiz nimalar mumkin emas?

O‘smaga qarshi davolanish vaqtida hatto odatiy mahsulotlar va o‘simlik vositalariga ham ehtiyotkorlik bilan munosabatda bo‘lish kerak. Ayrim moddalar dorilarning ta’sirini o‘zgartirishi mumkin. Shu sababli qo‘shimchalar va konsentratlar bilan mustaqil tajriba o‘tkazmang.

Quyidagi mahsulot va vositalarga ayniqsa ehtiyotkor munosabatda bo‘lish kerak:

\- **Dalachoy.** Ayrim o‘smaga qarshi dorilarning organizmdagi miqdoriga ta’sir qilishi va ularning ta’sirini o‘zgartirishi mumkin. Onkolog bilan kelishmasdan uni damlama, dorivor konsentratsiyadagi choy yoki qo‘shimcha shaklida qabul qilmang.
\- **Greypfrut va uning sharbati.** Ayrim dorilarning organizmda parchalanishiga va faol moddalarning miqdoriga ta’sir qilishi mumkin. Shifokor ruxsat bermaguncha davolanish vaqtida ularni iste’mol qilmang.
\- **Antioksidantlarning yuqori dozalari.** Kimyoterapiya va nur terapiyasi vaqtida ularni shifokor ruxsatisiz qabul qilish maqsadga muvofiq emas. Bu, avvalo, konsentrlangan qo‘shimchalarga taalluqli, sabzavot va mevalarning odatdagi porsiyalariga emas.
\- **O‘simliklarning konsentrlangan ekstraktlari.** O‘simlik zararsizdek tuyulsa ham, uning konsentrlangan mahsuloti dorilar bilan o‘zaro ta’sirga kirishishi mumkin. Bunday vositalarni mustaqil ravishda qabul qilishni boshlamang.

Bu bemorga barcha o‘simlik mahsulotlari taqiqlangan degani emas. Oddiy sabzavot va mevalarni avtomatik ravishda ratsiondan chiqarish shart emas. Muhimi — miqdori, iste’mol qilish shakli, individual ko‘tara olish xususiyati va ehtimoliy o‘zaro ta’sirlarni hisobga olish.

Har qanday o‘simlik vositasi, qo‘shimcha yoki ovqatlanish tartibini o‘zgartirishdan oldin onkologingiz bilan maslahatlashing. Belgilangan dorilarni bekor qilmang va ularni naturopatik dasturlardagi mahsulotlar bilan almashtirmang.

## Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

Onkologik kasallikda zudlik bilan yordam talab qiladigan holatlar bilan navbatdagi qabulda muhokama qilinishi kerak bo‘lgan alomatlarni farqlash muhim.

### Qachon shoshilinch ravishda shifokorga murojaat qilish kerak?

Quyidagi alomatlar zudlik bilan tibbiy baholashni talab qiladi:

\- **Kimyoterapiya vaqtida 38 °C yoki undan yuqori harorat yoxud titroq.** Darhol onkolog bilan bog‘laning. Isitmani mustaqil ravishda tushirishga urinib, ahvol yaxshilanishini kutmang: kimyoterapiya vaqtida harorat ko‘tarilishi jiddiy asorat belgisi bo‘lishi mumkin.
\- **Nafas qisishi, ko‘krak qafasidagi og‘riq yoki oyoqning shishishi.** Ayniqsa alomatlar to‘satdan paydo bo‘lsa, tibbiy yordamga murojaat qilishni kechiktirmang.
\- **Bir sutkadan ortiq qusish yoki suyuqlik icha olmaslik.** Bu suvsizlanish xavfini tug‘diradi va holatni zudlik bilan baholashni talab qiladi.
\- **Najas yoki qusuqda qon, qora najas.** Bunday belgilarni faqat davolashning nojo‘ya ta’sirlari yoki ovqatlanishdagi o‘zgarishlar bilan izohlash mumkin emas.
\- **Hushdan ketish yoki yurakning kuchli urishi.** Ayniqsa bu holatlar kuchli holsizlik, bosh aylanishi yoki umumiy ahvolning yomonlashishi bilan birga kuzatilsa, xavflidir.

Ko‘krak qafasidagi og‘riq, kuchli nafas qisishi, hushdan ketish yoki boshqa o‘tkir holatlarda tez yordam chaqiring. Klinikaga navbatdagi rejalashtirilgan tashrifni kutmang va alomatlar sababini mustaqil aniqlashga urinmang.

### Qachon shifokorga rejali ravishda murojaat qilish kerak?

Quyidagi o‘zgarishlarni muhokama qilishni kechiktirmang:

\- Sababsiz vazn kamayishi boshlandi.
\- Ishtaha sezilarli darajada pasaydi va odatdagi ovqatlanish yetarli bo‘lmay qoldi.
\- Doimiy ko‘ngil aynishi, ich ketishi yoki qabziyat paydo bo‘ldi.
\- Chaynash, yutish yoki ovqatni oshqozonda ushlab turish qiyinlashdi.
\- Ozgina ovqatdan keyin kuchli to‘yish hissi paydo bo‘ldi.
\- Mushak kuchi kamaydi, odatdagi ishlarni bajarish qiyinlashdi.
\- Odatdagidek ovqatlanishga xalaqit beradigan og‘riq, xavotir yoki tushkunlik paydo bo‘ldi.

Vazndagi har qanday o‘zgarish haqida, hatto u ahamiyatsizdek tuyulsa ham, shifokorga xabar berish ayniqsa muhim. Yordam so‘rash uchun kuchli ozib-to‘zishni kutish kerak emas.

Qabul vaqtida ratsion, davolashning ehtimoliy nojo‘ya ta’sirlari va davolovchi ovqatlanish bo‘yicha mutaxassisni jalb qilish zaruratini muhokama qilish kerak. Ba’zan nafaqat menyuni o‘zgartirish, balki qo‘shimcha oziqlantiruvchi yordam ham talab qilinadi.

Bu mavzuda qanday ishlashim haqida batafsil ma’lumot — «[Onkologiya](/health/onkologiya/)» sahifasida.

## Tahririyatdan

Maqola doktor Boris Wydoffning kitoblari hamda onkologik davolanish vaqtida ovqatlanish, vazn kamayishi va davolashning nojo‘ya ta’sirlari haqidagi tibbiy ma’lumotnomalar asosida tayyorlangan. Material ma’lumot berish xarakteriga ega, shifokor maslahatining o‘rnini bosmaydi va belgilangan o‘smaga qarshi davolashni o‘zgartirish uchun asos bo‘la olmaydi.

Tibbiy ma’lumotlar: [NCI (AQSh Milliy saraton instituti)](https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss), [NCI (AQSh Milliy saraton instituti)](https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/appetite-loss/nutrition-pdq).

## FAQ

**Q: Nima uchun odatdagidek ovqatlanishga harakat qilsam ham, onkologiyada ozaman?**
A: Bunga ishtahaning pasayishi, davolashning nojo‘ya ta’sirlari va moddalar almashinuvidagi o‘zgarishlar sabab bo‘lishi mumkin. Kimyoterapiya ba’zan ko‘ngil aynishi, qusish, ta’m bilishning o‘zgarishi, og‘iz qurishi va yutish paytida og‘riq keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, ayrim o‘smalarda moddalar almashinuvi o‘zgaradi, shu sababli ovqatlanish saqlanib qolgan bo‘lsa ham, organizm mushak va yog‘ to‘qimalarini yo‘qotishi mumkin.

**Q: Saraton kasalligida odam albatta ozadimi?**
A: Yo‘q, onkologik kasallik har doim ham tana vaznining kamayishi bilan kechmaydi. Ayrim bemorlar avvalgi vaznini saqlab qoladilar yoki kilogramm orttiradilar. Masalan, bunga gormonal terapiya, dorilar yoki organizmda suyuqlik ushlanib qolishi sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun holatni faqat tarozidagi raqamga qarab emas, balki mushak kuchi, ishtaha va umumiy ahvoldagi o‘zgarishlarga qarab ham baholash kerak.

**Q: Saratonni davolash vaqtida keskin ozib ketsam, nima qilishim kerak?**
A: Hatto odatdagidek ovqatlanayotgan bo‘lsangiz ham, vazn kamayishi haqida onkologga xabar bering. Ovqatlanish xususiyatlarini, mushaklar holatini, davolashning ehtimoliy nojo‘ya ta’sirlarini va moddalar almashinuvi o‘zgarishining sabablarini baholashni so‘rang. Zarurat bo‘lsa, shifokor davolovchi ovqatlanish bo‘yicha mutaxassisni jalb qiladi va qo‘shimcha oziqlantiruvchi yordamni tanlaydi.

**Q: Kuchni yo‘qotmaslik uchun onkologiyada qanday ovqatlarni yeyish yaxshiroq?**
A: Ratsionda oqsil manbalari — tuxum, tvorog, yogurt, baliq, dukkaklilar va tofu bo‘lishi muhim. Kaloriyani oshirish uchun mos taomlarga sariyog‘ yoki o‘simlik yog‘i, sut va quruq sut qo‘shish mumkin. Mahsulotlarning organizm tomonidan ko‘tarilishini va individual cheklovlarni hisobga olgan holda, to‘yimli taomlarni kun davomida bir nechta kichik ovqatlanish vaqtiga taqsimlash ma’qul.

**Q: Kimyoterapiya vaqtida sabzavot sharbatlarini ichish mumkinmi?**
A: Bu masalani onkolog bilan kelishish kerak, ayniqsa immunitet pasaygan bo‘lsa. Pasterizatsiya qilinmagan sharbatlar mikroblar bilan ifloslangan bo‘lishi mumkinligi sababli xavf tug‘diradi. Oddiy sabzavot va mevalar avtomatik ravishda taqiqlanmaydi, ammo sharbatlar to‘laqonli ovqatlanishning o‘rnini bosmaydi va ratsionning asosiga aylanmasligi kerak.

**Q: Saraton kaxeksiyasi nima va u nima uchun paydo bo‘ladi?**
A: Bu organizm mushak va yog‘ to‘qimalarini yo‘qotadigan, kuchli ozib-to‘zish bilan kechadigan murakkab holatdir. U nafaqat ovqatning yetarli miqdorda iste’mol qilinmasligi, balki moddalar almashinuvidagi o‘zgarishlar bilan ham bog‘liq. Kaxeksiya hatto odatdagidek ovqatlanishda davom etayotgan odamda ham rivojlanishi mumkin. Shu sababli porsiyalarni shunchaki kattalashtirish ba’zan yetarli bo‘lmaydi.

**Q: Onkologik davolanish vaqtida yo‘qotilgan vaznni qaytarish mumkinmi?**
A: Ko‘p hollarda organizmni qo‘shimcha energiya va oqsil bilan ta’minlash uchun ovqatlanish tartibini o‘zgartirish mumkin. Buning uchun oz-ozdan, lekin to‘yimli ovqatlaniladi, odatdagi taomlarning kaloriyasi oshiriladi va zarurat bo‘lsa, maxsus oziqlantiruvchi aralashmalar muhokama qilinadi. Vaznni tiklash rejasi kasallik, olib borilayotgan davolash, ovqat hazm qilish tizimining holati va onkolog tavsiyalarini hisobga olishi kerak.


_Ma'rifiy material; shifokor maslahatini almashtirmaydi._