# Тамақтану психологиясы: әдеттерді өзгерту жолдары

> Тамақтану психологиясы артық тамақтанудың себептерін түсінуге, тамақтану күнделігін жүргізуге және пайдалы әдеттерді біртіндеп қалыптастыруға көмектеседі.

- URL: https://celitel.online/kz/blog/psihologiya-pitaniya-privychki/
- Author: Дәрігер Борис Увайдов — https://celitel.online/kz/about/
- Published: 2026-11-16
- Language: kz

Тамақтану психологиясы тамақтану әдеттерін іс жүзінде өзгертуге көмектеседі: тәбетіңізді бақылаңыз, жеген тағамдарыңызды жазып жүріңіз, тамақтану кезіндегі жағдайларды белгілеп отырыңыз, артық тамақтанудың себептерін анықтап, күнделікті ас мәзіріңізді біртіндеп қайта қарастырыңыз. Мұндай тәсіл белгілі бір тағамдарды не себепті таңдайтыныңызды, аш болмасаңыз да қай кезде тамақтанатыныңызды және шешімдеріңізге қандай отбасылық көзқарастар әсер ететінін түсінуге мүмкіндік береді.

Жұмысты қарапайым тамақтану күнделігін жүргізуден және әдеттегі ас мәзіріңізді талдаудан бастауға болады. Сүйікті тағамдарыңыздан бірден бас тартудың немесе қатаң шектеулер енгізудің қажеті жоқ. Ең маңыздысы — қайталанатын жағдайларды байқау, өз мінез-құлқыңызды түсіну және тағам таңдау аясын біртіндеп кеңейту. Тамақтану тәртібіне отбасылық көзқарастар, эмоционалдық жағдай, қалыптасқан әдеттер және тағамның қолжетімділігі әсер етеді. Сондықтан тұрақты өзгерістер үшін тек ас мәзірінің құрамына ғана емес, шешім қабылдайтын жағдайларға да назар аудару қажет.

## Тамақтану психологиясы нені зерттейді және әдеттерді өзгертуге қалай көмектеседі?

Тамақтану психологиясы адамның мінез-құлқы, ойлары, әдеттері мен тағам таңдау арасындағы байланысты қарастырады. Ол адамның тәрелкесіне не салатынын ғана емес, неліктен дәл сол тағамды таңдайтынын да түсінуге көмектеседі. Мысалы, неліктен кейбір адамдар тәттіге бейжай қарай алады, ал басқалары физикалық аштық сезінбесе де, үнемі тәттіге қайта оралады?

Тамақтану мінез-құлқы өзара байланысты бірнеше құрамдас бөліктен қалыптасады. Біріншісі — ағзаның энергия мен қоректік заттарға физиологиялық қажеттілігі. Екіншісі — бала кезден қалыптасып, күнделікті өмірде бекитін әдеттер. Үшіншісі — адамның тағамға, дәмге, тамақтануға және өз денесіне деген жеке көзқарасы.

Кейде адам теңгерімді ас мәзіріне қандай тағамдар сәйкес келетінін біледі, бірақ бұрынғыдай тамақтана береді. Егер қалыптасқан мінез-құлық автоматты әрекетке айналса, білімнің өзі жеткіліксіз. Сондықтан дұрыс тамақтану психологиясы тек тағам таңдауды ғана емес, тамақтану шешімдеріне әсер ететін жағдайларды да қарастырады.

Бұл бағыт әртүрлі жастағы адамдарға пайдалы. Әсіресе 45 жастан кейін ондаған жыл бойы қалыптасқан өмір салтын қайта қарастыру қызықты болуы мүмкін: тамақтану уақыты, өнімдердің түрлері, дайындау тәсілдері және тәбетке деген көзқарас. Бұл ретте үйреншікті тағамдардан толық бас тартудың немесе тамақтануды үнемі бақылауға айналдырудың қажеті жоқ.

Практикалық міндет — өз мінез-құлқыңыздағы қалыптасқан үлгілерді байқау. Егер теледидар көріп отырып үнемі тамақтанатыныңызды, дүкенге барған сайын тәтті сатып алатыныңызды немесе автоматты түрде тағы бір порция алатыныңызды байқасаңыз, мұның өзі талдауға тұрарлық ақпарат. Келесі қадам — қандай жағдайлар әдеттегі әрекетті бастайтынын және оны біртіндеп немен алмастыруға болатынын түсіну.

## Неліктен біз жоспарлаған тағамды емес, басқа тағамды таңдаймыз?

Тамақтану мінез-құлқының себептері адамның өзіне әрдайым анық бола бермейді. Кейде таңдауды ыңғайлылық анықтайды: дайын өнім қол астында тұрады, ал толыққанды тағам әзірлеуге уақыт қажет. Басқа жағдайларда адам өмірінің жағдайлары өзгерсе де, бұрынғы тамақтану кестесін сақтай береді.

Отбасылық көзқарастардың маңызы зор. Бір отбасында тәрелкедегі тағамның бәрін міндетті түрде тауысып жеу қалыпты саналады. Екінші бір отбасында тамақ қамқорлық білдірудің басты тәсіліне айналады. Бала мұндай ережелерді біртіндеп бойына сіңіріп, олар өз қажеттіліктеріне сәйкес келмесе де, ересек өмірінде сақтауы мүмкін.

Мысалы, адам аш болғандықтан емес, бала кезінен тамақты қалдыруды дұрыс емес деп үйренгендіктен, порциясын соңына дейін жей береді. Немесе тәттіні ауыр күннен кейінгі міндетті сыйлық ретінде қабылдауы мүмкін. Уақыт өте келе мұндай шешімдер әдетке айналып, дерлік автоматты түрде қабылданады.

Мұның эмоционалдық жағы да бар. Кейбір адамдар белгілі бір тағамдарды демалыспен, марапатпен немесе жағымды естеліктермен байланыстырады. Басқалары тамақтануды теледидар көрумен, кітап оқумен немесе жұмыспен қатар орындауға үйренген. Уақыт өте келе мұндай жағдайлар тамақтануға түрткі болатын үйреншікті белгіге айналуы мүмкін.

Артық тамақтануға ерекше назар аудару керек. Оның себебі тағы бір порция алуға үйрену, үлкен порциялар, тағамның үнемі қолжетімді болуы немесе өз тәбетіне жеткілікті көңіл бөлмеу болуы мүмкін. Кейде адам тым көп жеп қойғанын тамақтанып болғаннан кейін ғана байқайды.

Менің бұл тақырыпқа деген көзқарасымда тамақтану әдеттерінің біртіндеп қалыптасатынын ескеру маңызды. Оларды күнделікті өмірден, отбасылық тәрбиеден және адамның өз қалауларына деген көзқарасынан бөлек қарастыруға болмайды.

Тәбеттің кез келген өзгерісін тек психологиямен түсіндіруге болмайды. Тамақтану мінез-құлқына денсаулық жағдайы, қабылдайтын дәрілер және физиологиялық өзгерістер де әсер етуі мүмкін. Егер тәбетіңіз айтарлықтай өзгерсе немесе денсаулығыңызға қатысты басқа да мәселелер пайда болса, оның себебін кеңірек қарастыру қажет.

## Зиянды тамақтану әдеттерін қалай анықтап, тағамға көзқарасыңызды түсінуге болады?

Ең алдымен, қайталанатын жағдайларға назар аударыңыз. Мысалы, адам бастапқыда сатып алуды жоспарламаған өнімдерді үнемі сатып алады немесе жоспарлағанынан артық жеп қойғанын байқайды. Кейде ол басқа істермен айналыса отырып тамақтанады да, тамақтану процесінің өзін байқамайды.

Физикалық аштық пен тағамнан белгілі бір ләззат алуға деген ықыласты ажырата білген пайдалы. Физикалық аштық ағзаның қоректенуге деген қажеттілігімен байланысты. Белгілі бір өнімді жегіңіз келуі әдетке, естелікке немесе эмоционалдық жағдайға байланысты туындауы мүмкін. Дегенмен бұл күйлер бір-бірімен қатар жүруі мүмкін, сондықтан өзіңізді бір ғана жағдайға қарап бағалаудың қажеті жоқ.

Мына белгілерге назар аударыңыз:

- Теледидар көріп немесе жұмыс істеп отырып, тамақтануға көңіл бөлмей, үнемі тамақтанасыз.
- Бастапқы порция жеткілікті болса да, жиі қосымша тағам аласыз.
- Алдын ала жоспарламасаңыз да, белгілі бір өнімдерді автоматты түрде сатып аласыз.
- Қиын күннен кейін тамақты өзіңізге берілетін сыйлық ретінде пайдаланасыз.
- Тәбетіңізге назар аудармай, әдет бойынша тамақтана бересіз.
- Басқаша тамақтанғыңыз келсе де, отбасылық тамақтану ережелерін өзгерту қиынға соғады.

Тамақтану мінез-құлқының уақытша өзгеруі мен тұрақты мәселенің арасында да айырмашылық бар. Мысалы, мерекелік дастарқан басында көп тағам жеудің өзі тамақтану мінез-құлқының бұзылғанын білдірмейді. Белгілі бір әрекеттің күнделікті өмірде қайталанатынын және адамның өміріне кедергі келтіретін-келтірмейтінін анықтау әлдеқайда пайдалы.

Тамақтану психологиясы өз бетіңізше диагноз қоюға арналмаған. Егер адам өзінде тамақтану мінез-құлқының бұзылысы бар деп күдіктенсе, оның түрін және қажетті тексерулерді маман анықтай алады. Ол үшін жеке эпизодтардың жиілігі ғана емес, жалпы жағдай да ескеріледі.

Өзіңізді бақылауды кемшіліктеріңізді іздеуге айналдырмаңыз. Оның мақсаты — заңдылықтарды анықтау, белгілі бір шешімдер туындайтын жағдайларды түсіну және саналы таңдау жасауды үйрену.

## Тамақпен қарым-қатынасты қалай жақсартуға болады: 7 практикалық қадам

Тамақтану әдеттерін бірізді түрде өзгерткен ыңғайлы. Бүкіл ас мәзіріңізді бірден қайта қарастыруға, үйреншікті өнімдерден бас тартуға және көптеген жаңа ережелер енгізуге тырыспаңыз. Алдымен бақылаудан бастаңыз, содан кейін біртіндеп өзгерістерге көшіңіз.

**1. Тамақтану күнделігін жүргізіңіз.**

Күні бойы нақты не жегеніңізді және не ішкеніңізді жазып отырыңыз. Негізгі тағамдармен қатар тіскебасарларды, тәттілерді, сусындарды және тамақтану арасында жеп көрген өнімдерді де белгілеңіз. Олардың қасына жағдайды жазыңыз: қайда болдыңыз, немен айналыстыңыз және не себепті тамақтануды шештіңіз. Жазбаларды аптаның соңында есте сақтауға тырыспай, жүйелі түрде жүргізу маңызды. Осылайша қайталанатын жағдайларды және өз таңдауыңыздың ерекшеліктерін байқай аласыз.

**2. Тамақтанар алдында тәбетіңіздің жағдайын белгілеңіз.**

Әр тамақтанар алдында сәл кідіріп, тамақ жеуге деген қалауыңызға назар аударыңыз. Оның физикалық аштықпен, үйреншікті уақытпен, тәбетті иіспен немесе эмоционалдық жағдаймен байланысты екенін түсінуге тырысыңыз. Өзіңізді бағалаудың немесе тамаққа тыйым салудың қажеті жоқ. Мақсат — тіскебасар жеуге деген ықыластың себептерін байқау.

**3. Артық тамақтануға әкелетін жағдайларды талдаңыз.**

Егер жоспарлағаныңыздан көп жеп қойсаңыз, бұл жағдайды күнделікке белгілеңіз. Оның алдында не болды? Теледидар көрдіңіз бе, жұмыс істедіңіз бе, демалдыңыз ба немесе біреулермен бірге болдыңыз ба? Тағам үнемі қолжетімді болды ма? Мұндай жағдай қайталана ма? Жазбалар әдеттің қай кезде жиі байқалатынын анықтауға көмектеседі.

**4. Үйреншікті ас мәзіріңіздің құрамын қайта қарастырыңыз.**

Рационыңызда қандай тағам топтары бар екенін тексеріңіз. Әртүрлі тамақтану құрамына көкөністер, жемістер, картоп, нан, күріш және басқа да дәнді дақылдар, бұршақ, жасымық, өзіңізге сәйкес келетін сүт өнімдері немесе олардың баламалары кіреді. Тағам дайындау үшін негізінен қанықпаған өсімдік майларын таңдаған жөн. Егер қандай да бір тағам топтары ас мәзіріңізде мүлде болмаса, рационды біртіндеп қалай әртараптандыруға болатынын ойластырыңыз.

**5. Өнімдердің қаптамасындағы ақпаратты оқыңыз.**

Өнім сатып алғанда қант, тұз және май мөлшеріне назар аударыңыз. Құрамдарының айырмашылығын түсіну үшін ұқсас тауарларды салыстырыңыз. Қант, тұз және майы көп өнімдерді сирек әрі аз мөлшерде тұтыну ұсынылады. Барлық сатып алатын өнімдеріңізді бірден өзгертудің қажеті жоқ: алдымен рационыңызда үнемі кездесетін өнімдерден бастаңыз.

**6. Сусындарға назар аударыңыз.**

Күні бойы не ішетініңізді жазып отырыңыз. Суды, сүтті, шайды, кофені, жеміс шырындары мен смузилерді есепке алыңыз. Су, майлылығы төмен сүт, шай және кофе күнделікті сұйықтық тұтыну мөлшеріне кіруі мүмкін. Шырындар мен смузилердің құрамында бос қанттар бар, сондықтан олардың мөлшерін шектеу ұсынылады. Мұндай талдау қандай сусындардың күнделікті әдетке айналғанын көруге көмектеседі.

**7. Әдеттерді біртіндеп қайта қарастырыңыз.**

Күнделікті талдағаннан кейін өзгерткіңіз келетін бір қайталанатын жағдайды таңдаңыз. Мысалы, теледидар алдында тамақтануға үйренсеңіз, тамақтану процесіне жеке көңіл бөлуге тырысыңыз. Егер автоматты түрде қосымша порция алатын болсаңыз, алдымен тәбетіңізді бағалап, содан кейін ғана шешім қабылдаңыз. Басқа әдеттерді де біртіндеп қайта қарастырыңыз. Бір сәтсіз күнді бастаған өзгерістерден бас тартуға себеп деп қабылдамаңыз.

Бұл реттіліктегі ең маңызды нәрсе — жүйелі бақылау. Күнделік күнделікті қарбаласта байқау қиын нәрселерді көруге көмектеседі. Жазбаларды салыстыра отырып, қандай әдеттердің шынымен қайталанатынын, рационда қандай өнімдердің басым екенін және қандай жағдайларда өз мінез-құлқыңызды бақылау қиынға соғатынын түсіне аласыз.

Жеке қажеттіліктеріңізді ескермей, порциялардың ерікті мөлшерін белгілеудің немесе тағамның мінсіз мөлшерін есептеуге тырысудың қажеті жоқ. Рационның әртүрлілігі жөніндегі жалпы ұсынымдар тамақтануға жеке көзқарастың орнын баспайды.

## Менің кеңесім: тамақтану әдеттерімен қалай жұмыс істеу керек?

Мен тамақтануды өзгертуді бір өнімді екіншісімен алмастыру деп қана қарастырмаймын. Мен үшін бұл ең алдымен әдеттермен, тәбетпен және адамның өз мінез-құлқымен жұмыс істеу. Адам қандай өнімдердің пайдалы саналатынын білуі мүмкін, бірақ бұрынғы әдетімен тамақтана беруі ықтимал. Сондықтан мен өз шешімдеріне саналы көзқарас қалыптастырудан бастауды маңызды деп есептеймін.

**1. Отбасыңыздан қандай тамақтану әдеттерін қабылдағаныңызды анықтаңыз.**

Мен артық тамақтанудың бала кезден қалыптасқан әдеттермен байланысты болуы мүмкін екеніне назар аударамын. Бала үлкендердің әрекетін бақылайды, отбасылық ережелерді бойына сіңіреді және біртіндеп белгілі бір тағам мөлшерін қалыпты деп қабылдайды. Менің көзқарасым бойынша, мұндай ұстанымдар ондаған жыл бойы сақталуы мүмкін. Сондықтан өзіңізге мына сұрақты қоюға кеңес беремін: неліктен дәл осындай мөлшерде тамақтанасыз? Бұл шынымен тәбетіңіздің қажеттілігі ме, әлде бұрыннан таныс мінез-құлық үлгісін қайталап жүрсіз бе? Осындай ойлану өткен тәжірибе мен бүгінгі тағам таңдауыңыздың арасындағы байланысты байқауға көмектеседі.

**2. Тағам мөлшері мен оның сапасын ажырата біліңіз.**

Мен дайындалған тағамның көп болуы міндетті түрде толыққанды қанығуды білдірмейтініне назар аударамын. Өз тұжырымдамам аясында мен жалған аштық деп аталатын түсінікті қолданамын: адам тәбетін басқанымен, тамақ жеуге деген ықыласы сақталуы мүмкін. Сондықтан порцияның көлеміне ғана емес, күнделікті рационның сапасына да назар аударуды ұсынамын. Тамақтанудың нәтижесін тек қаншалықты тойғаныңызбен бағаламаңыз. Ас мәзіріңіздің қаншалықты әртүрлі екеніне де қарау маңызды.

**3. Тәбетіңізді бақылаңыз, автоматты түрде әрекет етпеңіз.**

Мен өз тәбетіме және асқазанымның жағдайына үнемі назар аударамын. Мен үшін бұл күнделікті тәртіптің бір бөлігі. Тамақтануға деген ықыластың қашан пайда болатынын, тәбеттің қалай өзгеретінін және тамақтанғаннан кейін қандай сезімдер туындайтынын байқауға кеңес беремін. Мұндай бақылау өзіңіздің тамақтану мінез-құлқыңызды жақсырақ түсінуге және бұрын назар аудармаған үйреншікті реакцияларды байқауға көмектеседі. Сондықтан мен тек ас мәзірін өзгертуді емес, тағамға деген өз реакцияларыңызды зерттеуді де пайдалы деп санаймын.

**4. Өзін-өзі бақылау қабілетін біртіндеп дамытыңыз.**

Мен тәбет пен күнделікті әдеттерді басқаруды өзін-өзі бақылаумен және тұлғалық дамумен байланыстырамын. Адам өз қалауларына үнемі еріп кетпей, оларға саналы түрде қарауды үйренуі керек. Бұл тамақтануға да қатысты. Менің ойымша, бірізділік, өз мінез-құлқына мұқият қарау және жеке күш-жігер қысқа мерзімді ынтадан маңыздырақ. Бірнеше күнде бәрін өзгертуге тырыспаңыз: жаңа әдеттерді біртіндеп бекіткен әлдеқайда пайдалы.

Қазіргі медицина тамақтану мінез-құлқын кеңірек қарастырып, биологиялық, психологиялық және әлеуметтік факторларды ескереді. Сондықтан тамақтанудағы қиындықтарды тек өзін-өзі бақылаудың жеткіліксіздігімен түсіндіруге болмайды.

## Тамақтану психологиясын қайдан үйренуге болады және қандай курстарды таңдаған жөн?

Натуропатияны жүйелі түрде үйрену үшін мен [Табиғи сауықтыру академиясын](/academy/) құрдым. Бұл — кітаптар, бейнекурстар, семинарлар мен аудиоматериалдар бес бірізді кезеңге біріктірілген оқу бағдарламасы.

Бірінші кезең доктордың еңбектері мен негізгі қағидаларына арналған: «Денсаулық әліппесі», «Дені сау және науқас адамдарға арналған үстел кітабы», «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары», «Ақыл-ойдың күші» және басқа материалдар. Екінші кезең — тамақтану және тазарту. Мұнда бейнедәрістер, соның ішінде «Тамақтану психологиясы мен физиологиясы», «Асқазан-ішек жолдарын сауықтыру» және «Белсенді ұзақ өмір сүру құпиялары» оқытылады.

Үшінші кезең аурулар мен тәжірибелерге арналған: кең таралған сырқаттар, жүрек пен қан тамырлары, диабет, қалқанша без, буындар, тері, ванналар мен орау рәсімдері қарастырылады. Төртінші кезеңге менің түсіндірмелерім мен тыңдаушылардың сұрақтарына жауаптарым қамтылған семинарлар мен аудиожазбалар кіреді. Бесінші кезең санаға, психикаға, сендіруге, гипнозға және парапсихологияға арналған.

Оқу натуропатия қағидаларымен жүйелі түрде танысуға, тамақтану мен өмір салтына қатысты тәсілдерді түсінуге, әртүрлі тәжірибелердің мақсатын білуге және өзіңіз бен жақындарыңызға саналы түрде қамқорлық жасауға мүмкіндік береді. Ойлар мен әдеттердің күнделікті мінез-құлыққа әсеріне де ерекше назар аударылады.

Бағдарламаның соңында доктордың өзімен жеке емтихан тапсыру қарастырылған. Одан өткеннен кейін Натуропатия және Парапсихология бойынша аты-жөніңіз жазылған сертификаттар беріледі. Оқу шарттары мен тіркелу тәртібі Академияның парақшасында көрсетілген.

Оқу бағдарламасын таңдағанда тамақтанудың психологиялық аспектілерін зерттеу тамақтану мінез-құлқы бұзылыстары кезінде көрсетілетін кәсіби көмекті алмастырмайтынын түсіну маңызды. Оқу материалдары әдеттер мен өмір салтына қатысты тәсілдер туралы түсінікті кеңейте алады, бірақ ауруларды өз бетінше анықтауға немесе емдеуге арналмаған.

## Қай кезде дәрігерге қаралу керек?

**Қашан шұғыл медициналық көмек қажет?**

Артық тамақтанудың өзі немесе белгілі бір өнімді жегіңіз келуі жедел жәрдем шақыруға негіз болмайды. Алайда тамақтану мінез-құлқының бұзылуы жағдайдың кенеттен ауыр нашарлауымен, есінен танумен немесе қатты жедел ауырсынумен қатар жүрсе, шұғыл медициналық көмекке жүгіну қажет.

**Қай кезде жоспарлы түрде дәрігерге қаралған жөн?**

- Егер тәбетіңіз айқын себепсіз өзгеріп, бұл өзгеріс ұзақ уақыт сақталса.
- Егер салмағыңыз түсініксіз себеппен азайса немесе көбейсе.
- Егер тамақтану мінез-құлқының бұзылуы ас қорыту жүйесіндегі тұрақты мәселелермен қатар жүрсе.
- Егер артық тамақтану эпизодтары үнемі қайталанып, өз мінез-құлқыңызды бақылау қиынға соқса.
- Егер тағамға деген көзқарасыңыз қатты алаңдаушылық туғызып, күнделікті өміріңізге кедергі келтірсе.

Дәрігер жалпы денсаулық жағдайын бағалап, тәбеттің өзгеруінің ықтимал физиологиялық себептерін анықтауға және тексеру қажеттілігін шешуге көмектеседі. Тамақтану мінез-құлқының бұзылуына күдік болса, психикалық денсаулық саласындағы маманның кеңесі қажет болуы мүмкін.

Егер адам созылмалы ауруына байланысты ем қабылдап жүрсе, рациондағы өзгерістерді емдеуші маманмен келісуі керек. Тамақтану тәжірибелерін жасау үшін тағайындалған дәрілерді өз бетіңізше өзгертуге немесе медициналық көмектен бас тартуға болмайды.

Менің бұл тақырыппен қалай жұмыс істейтінім туралы толығырақ — «[Жастық және ұзақ өмір сүру](/health/dolgoletie/)» парақшасында.

## Редакциядан

Мақала доктор Борис Увайдовтың кітаптары мен теңгерімді тамақтану қағидалары туралы медициналық анықтамалық материалдар негізінде дайындалды. Ұсынылған натуропатиялық көзқарастар автордың жеке ұстанымын білдіреді және дәрігердің жеке кеңесін алмастырмайды.

Медициналық мәліметтер: [NHS (Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі)](https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-guidelines-and-food-labels/the-eatwell-guide/).

## FAQ

**Q: Тамақтану психологиясы тамақтану әдеттерін өзгертуге қалай көмектеседі?**
A: Ол тағам таңдауымызға қандай отбасылық ұстанымдар, үйреншікті жағдайлар мен жеке қалаулар әсер ететінін түсінуге көмектеседі. Іс жүзінде тамақтану күнделігін жүргізуден, тәбетті бақылаудан және артық тамақтануға әкелетін жағдайларды талдаудан бастауға болады.

**Q: Аш болмасам да, неліктен артық тамақтанамын?**
A: Бұған қалыптасқан әдеттер, өнімдердің қолжетімділігі, эмоционалдық ассоциациялар немесе тамақтану мінез-құлқының ерекшеліктері себеп болуы мүмкін. Мысалы, адам теледидар алдында автоматты түрде тамақтануы немесе тәттіні сыйлық ретінде қабылдауы мүмкін. Егер бұл жағдай үнемі қайталанып, сізді алаңдатса, маманмен талқылаған жөн.

**Q: Үнемі өзіме тыйым салмай-ақ, тамақпен қарым-қатынасты қалай жақсартуға болады?**
A: Өз рационыңызды бақылаудан және әртүрлі өнімдерді таңдаудан бастаңыз. Жеген тағамдарыңызды жазып, тамақтану жағдайларын белгілеп, қайталанатын әдеттеріңізді біртіндеп қайта қарастырыңыз. Әр тамақтануды жетістік немесе сәтсіздік деп бағаламаңыз, жалпы тамақтану тәртібіне назар аударыңыз.

**Q: Әдеттерді өзгерту үшін тамақтану күнделігін қалай жүргізу керек?**
A: Күні бойы жеген және ішкен нәрселеріңіздің барлығын, соның ішінде тіскебасарлар мен сусындарды жазып отырыңыз. Қайда болғаныңызды, немен айналысқаныңызды және не себепті тамақтануды шешкеніңізді белгілеңіз. Жүйелі жазбалар қайталанатын жағдайларды көруге және тағам таңдауыңызға қандай факторлар әсер ететінін түсінуге көмектеседі.

**Q: Тамақтану психологиясының диетадан айырмашылығы неде?**
A: Диета рационның құрамы мен ерекшеліктерін сипаттайды, ал тамақтану психологиясы тағам таңдаудың себептерін, әдеттерді және адамның тағамға деген көзқарасын қарастырады. Бұл екі бағыт бірін-бірі толықтыра алады: әртүрлі ас мәзірін өз мінез-құлқыңызды түсінумен ұштастырған маңызды.

**Q: Тағамға деген көзқарасты өзгертуге қандай практикалық қадамдар көмектеседі?**
A: Тамақтану күнделігін жүргізу, тәбетті бақылау, артық тамақтану жағдайларын талдау, ас мәзірінің құрамын қайта қарау және өнімдердің қаптамасындағы ақпаратты оқу пайдалы. Бір қайталанатын әдеттен бастаңыз да, келесі әдетке біртіндеп көшіңіз.

**Q: Тамақтану психологиясын қайдан үйренуге болады?**
A: Доктор Борис Увайдовтың көзқарасымен танысу үшін Табиғи сауықтыру академиясының материалдарын пайдалануға болады. Бағдарламада тамақтану мен тамақтану мінез-құлқы мәселелеріне арналған «Тамақтану психологиясы мен физиологиясы» атты жеке бейнедәріс бар.


_Ағартушылық материал; дәрігер кеңесін алмастырмайды._
