# Омыртқа саулығы: дұрыс дене қалпы мен күнделікті әдеттер

> Омыртқа саулығын сақтауға көмектесетін күнделікті әдеттерді, арқа ауруының ықтимал себептерін, дұрыс дене қалпы мен қозғалыс қағидаларын біліңіз.

- URL: https://celitel.online/kz/blog/pozvonochnik-i-osanka/
- Author: Дәрігер Борис Увайдов — https://celitel.online/kz/about/
- Published: 2026-11-21
- Language: kz

Омыртқа саулығын сақтау үшін күн сайын жеті қарапайым әрекетті орындаңыз: бірнеше сағат бойы қимылсыз отырмай, дене қалпын өзгертіп тұрыңыз, жұмыс орнын ыңғайлы етіп ұйымдастырыңыз, үнемі жаяу жүріңіз, шамаңызға сай жаттығулар таңдаңыз, демалған кезде арқаңыздың қалпына назар аударыңыз, бұлшықеттердің қозғалғыштығын сақтаңыз және омыртқаны күшпен түзетуге тырыспаңыз. Бұл әдеттер денеге түсетін жүктемені түрлендіріп, қозғалыс белсенділігін сақтауға көмектеседі. 45–50 жастан кейін өз мүмкіндіктеріңізді ескеріп, ауырсынуды елемеу ерекше маңызды. Арқа мәселелерінің алдын алуды қалай ұйымдастыруға болатынын, қандай әдеттерді өзгерту керектігін және қай кезде дәрігерге қаралу қажет екенін бірге қарастырайық.

## Омыртқа бүкіл ағза үшін неліктен маңызды?

Омыртқа — дененің негізгі тірек құрылымдарының бірі. Ол денені тік ұстауға көмектеседі, тұлғаның қозғалысына қатысады және жүру, жұмыс істеу немесе демалу кезінде дене қалпын өзгертуге мүмкіндік береді. Оның жағдайы адамның қаншалықты еркін қозғалып, күнделікті қарапайым міндеттерді орындай алатынына әсер етеді.

Омыртқаны бұлшықеттерден, байламдардан және қозғалыс әдеттерінен бөлек қарастыруға болмайды. Адам ұзақ уақыт отырса, аз қозғалса немесе үнемі ыңғайсыз қалыпта болса, арқаға түсетін жүктеме біркелкі бөлінбейді. Уақыт өте келе сіресу, жағымсыз сезімдер және қозғалыстың шектелуі пайда болуы мүмкін.

Дене қалпы — адамның кеңістікте денесін әдетте қалай ұстайтыны. Ол тек айна алдында тұрған кезде ғана емес, жүргенде, отырғанда, компьютермен жұмыс істегенде және демалғанда да байқалады. Дұрыс дене қалпы арқаны үнемі ширықтырып, әскери саптағыдай тік ұстау керек дегенді білдірмейді.

45 жастан асқан адамдарда ондаған жыл бойы қалыптасқан әдеттер ерекше байқалады. Біреулер көп жыл бойы отырып жұмыс істейді, енді біреулер ұзақ уақыт аяқпен тұрады, ал кейбіреулер ауыр заттарды үнемі бір қолымен көтеруге дағдыланған. Сондықтан денені дұрыс ұстау қағидаларымен танысуды өз өмір салтыңызды бақылаудан бастаған пайдалы.

Мынаны түсіну маңызды: омыртқаға күтім жасау арқаны үнемі тік ұстауға тырысумен шектелмейді. Күні бойы дененің қалай орналасатынын, бұлшықеттердің жұмысын, қозғалыс белсенділігін және демалыстың сапасын ескеру қажет. Алдын алудың негізін дәл осы күнделікті әдеттер қалайды.

## Арқа ауруы мен дене қалпының бұзылуы неден пайда болады?

Арқа ауруы — кең таралған мәселе. Ауырсыну бел тұсында, жауырындардың арасында немесе омыртқаның басқа бөліктерінде пайда болуы мүмкін. Кейде жағымсыз сезімдер бірнеше апта ішінде басылады, бірақ кейбір адамдарда ұзақ сақталады немесе мезгіл-мезгіл қайталанады.

Жиі кездесетін себептердің бірі — дене жүктемесінен немесе ыңғайсыз қозғалыстан кейін бұлшықеттердің созылуы. Сондай-ақ ауырсыну омыртқааралық дискідегі өзгерістермен, жүйкенің тітіркенуі немесе қысылуы байқалатын ишиаспен және омыртқаның кейбір ауруларымен байланысты болуы мүмкін.

Жағымсыз сезімдердің себебін бірден анықтау әрдайым мүмкін емес. Мысалы, белдің ауыруына қарап, мәселенің бұлшықеттерге, омыртқааралық дискіге немесе басқа жағдайға байланысты екенін анықтау мүмкін емес. Ол үшін дәрігер шағымдарды бағалайды, тексеру жүргізеді және қажет болған жағдайда қосымша зерттеулер тағайындайды.

Денені әдеттегідей ұстауға жұмыс пен демалыс жағдайлары әсер етеді. Егер адам сағаттап бір қалыпта отырса, сирек қозғалып, аз жүрсе, оның қозғалыс белсенділігі шектеледі. Күнделікті жұмыс үнемі бірсарынды қозғалыстарды талап еткенде де осындай мәселе туындайды.

Сонымен бірге дене қалпының кез келген өзгерісі ауруды білдірмейді. Арқаның сыртқы көрінісіне қарап, омыртқааралық дискілердің, жүйкелердің және басқа құрылымдардың жағдайын өз бетіңізше анықтай алмайсыз. Адам иығының қисайғанын немесе тұлғасының асимметриясын байқаса да, оның себебін маман анықтауы керек.

Дене жүктемесінен кейінгі қалыпты шаршау мен күнделікті өмірге кедергі келтіретін ауырсынуды ажырата білген пайдалы. Дәрігерлер жағымсыз сезімдердің қанша уақытқа созылатынына, қандай жағдайда пайда болатынына және қосымша белгілердің бар-жоғына назар аударады. Дәл осы мәліметтердің жиынтығы әрі қарай қандай тексеру қажет екенін анықтауға көмектеседі.

Кез келген ауырсынуды жасқа немесе дұрыс емес дене қалпына байланысты деп өз бетіңізше түсіндіруге болмайды. Кейде жағымсыз сезімдер бұлшықеттердің шамадан тыс күш түсуінен, ал кейде медициналық бағалауды қажет ететін басқа жағдайлардан туындайды. Сондықтан әдеттерді қайта қараумен қатар, денсаулық жағдайындағы өзгерістерге де назар аудару маңызды.

## Күнделікті өмірде омыртқа саулығын қалай сақтауға болады?

Алдын алу шараларын күнделікті тәртіпке енгізуге болатын жүйелі әрекеттер ретінде ұйымдастырған ыңғайлы. Бірден бүкіл өмір салтын өзгерту немесе қарқынды жаттығуларды бастау міндетті емес. Ең алдымен денені әдеттегідей ұстау қалпын, жұмыс жағдайын, серуендеу мен демалысты қайта қарастырған жөн.

Төменде жеті практикалық қадам берілген. Олар қозғалыс белсенділігін түрлендіру, бұлшықеттер мен байламдарға назар аудару, денені дұрыс ұстау және күнделікті өмір салты жөніндегі ұсыныстарға негізделген.

**1. Ұзақ уақыт отыруды үзіп тұрыңыз.**

Жұмыс үстелінде бірнеше сағат бойы қимылсыз отырмаңыз. Бір қалыпта ұзақ отырғаныңызды байқасаңыз, орныңыздан тұрып, бөлмені аралап жүріңіз немесе үй шаруасымен айналысыңыз. Содан кейін дене қалпын өзгертіп, жұмысыңызға қайта кірісуге болады.

Бұл ережені әсіресе компьютерде жұмыс істейтін, кітап оқитын немесе теледидарды ұзақ көретін адамдардың сақтағаны маңызды. Денеңіз қатты сірескенше күтпеңіз: күні бойы отыру мен қозғалысты алмастырып отырыңыз. Егер жұмысыңыз үстел басында ұзақ отыруды талап етсе, алдын ала тұрып, дене қалпын өзгертуге мүмкіндік қарастырыңыз.

**2. Жұмыс орнын ыңғайлы етіп ұйымдастырыңыз.**

Үстелдің, орындықтың, экранның және құжаттардың орналасуы қаншалықты ыңғайлы екенін тексеріңіз. Пернетақтаға үнемі созылуға, басты еңкейтуге немесе тұлғаны ұзақ уақыт ыңғайсыз қалыпта ұстауға мәжбүр болмауыңыз керек.

Қағаз құжаттармен жұмыс істесеңіз, үстелге үнемі еңкеймеу үшін оларды ыңғайлы орналастырыңыз. Компьютерде жұмыс істегенде бас пен арқаның қалпына назар аударыңыз. Мінсіз қалыпты күшпен сақтауға тырысудың орнына, үнемі ширығусыз жұмыс істеуге мүмкіндік беретін кеңістік ұйымдастыру маңызды.

**3. Күнделікті тәртіпке жаяу жүруді қосыңыз.**

Серуендеу қозғалыс белсенділігін сақтауға және күнделікті жүктемені түрлендіруге көмектеседі. Өзіңіздің мүмкіндіктеріңізге сай келетін әрі шамадан тыс шаршатпайтын бағыт таңдаңыз. Жұмысқа барар жолда, түскі үзілісте немесе күнделікті шаруалардан кейін жаяу жүруге болады.

Егер қазір аз қозғалсаңыз, әдеттегі қысқа бағыттардан бастаңыз. Өзіңізді қалай сезінетініңізге қарай, күн тәртібіне біртіндеп қосымша серуендер енгізіңіз. Бірден спорттық мақсаттар қойып немесе жылдам қарқынмен жүруге ұмтылудың қажеті жоқ. Ең бастысы — жаяу жүруді күнделікті өмірдің тұрақты бөлігіне айналдыру.

**4. Өзіңізге қолайлы дене белсенділігін таңдаңыз.**

Мүмкін болатын нұсқалардың қатарына жүзу, йога, пилатес және арқа қозғалысын жақсартуға арналған арнайы жаттығулар жатады. Бұл сабақтар қозғалыс белсенділігін түрлендіріп, бұлшықеттер мен байламдарға көңіл бөлуге көмектеседі.

Жүктемені денсаулық жағдайыңыз бен физикалық мүмкіндіктеріңізге қарай таңдаңыз. Басқа адамдарға жарайды екен деп күрделі жаттығуларды қайталауға тырыспаңыз. Егер белгілі бір қозғалыс ауырсынуды тудырса немесе күшейтсе, оны күшпен жалғастырмаңыз. Созылмалы аурулар немесе шектеулер болған жағдайда, қолайлы жаттығу бағдарламасын маманмен талқылаған жөн.

**5. Ұйықтаған кезде денеңіздің қалпына назар аударыңыз.**

Демалыс кезіндегі омыртқаның орналасуы да назар аударуға тұрарлық. «Оян, бой көтер және сауығып кет» кітабымда омыртқаны тік ұстауды дене қалпы мен бұлшықеттердің дамуымен ғана емес, адамның қалай ұйықтайтынымен де байланыстырамын.

Ұйықтайтын орынның ыңғайлылығына және денеңіздің орналасуына назар аударыңыз. Егер ұйқыдан кейін үнемі қатты ауырсыну пайда болса немесе жағымсыз сезімдер күшейсе, мәселені тек ұйықтау қалпын өзгерту арқылы өз бетіңізше шешуге тырыспаңыз. Бұл мәселені дәрігермен талқылаңыз.

**6. Арқаны үнемі ширығу арқылы түзетуге тырыспаңыз.**

Күні бойы ішті ішке тартып, жауырындарды бір-біріне жақындатып, омыртқаны бір қалыпта күшпен ұстаудың қажеті жоқ. Мұндай әдет дене қалпына күтім жасауды бұлшықеттердің үздіксіз ширығуына айналдырады.

Оның орнына денені табиғи қалыпта ұстауға назар аударыңыз, жұмыс пен демалыс кезінде дене қалпын өзгертіп тұрыңыз және қозғалыс еркіндігін сақтаңыз. Арқаның айқын асимметриясын немесе пішінінің өзгергенін байқасаңыз, омыртқаны механикалық әсермен өз бетіңізше түзетуге тырыспай, маманға жүгініңіз.

**7. Ағзаңыздың жүктемеге реакциясын бақылаңыз.**

Серуеннен, үстел басындағы жұмыстан, үй шаруасынан және жаттығулардан кейін арқаңыздың жағдайына назар аударыңыз. Қалыпты шаршау мен күшейетін немесе күнделікті өмірге кедергі келтіретін жағымсыз сезімдерді ажыратыңыз.

Егер белгілі бір белсенділік үнемі ауырсынуды тудырса, жүктемені арттырмаңыз және ауырсынуды ерік-жігермен жеңуге тырыспаңыз. Ауырсыну қайталанса немесе ұзақ сақталса, медициналық тексеруден өтіңіз. Бұл оның себебін анықтап, қолайлы белсенділік тәртібін таңдауға көмектеседі.

Бұл жеті әрекетті орындау үшін арнайы құрал-жабдық қажет емес. Омыртқаға күтім жасауды күрделі жеке бағдарламаға айналдырмай-ақ, оларды күнделікті тәртіпке біртіндеп енгізуге болады.

## Тамақтану мен өмір салты арқа жағдайымен қалай байланысты?

Омыртқа саулығы туралы сөз болғанда, әдетте жаттығулар, массаж және денені дұрыс ұстау еске түседі. Алайда күнделікті тамақтану рационы мен жалпы өмір салты да назар аударуға тұрарлық. Тамақ ағзаны оның тіндерінің қалыпты жұмыс істеуіне қажетті заттармен қамтамасыз етеді, ал қозғалыс әдеттері күнделікті жүктеменің сипатын анықтайды.

Рационды әртүрлі өсімдік тектес өнімдерден құрастыруға болады. Көкөністер, жемістер, көк шөптер, бұршақ тұқымдастар, тұтас дәнді дақылдар мен жаңғақтар тамақтануды әртараптандыруға көмектеседі. Арқаға күтім жасауды бір ғана ерекше өнімді іздеумен шектемеңіз: жалпы рационның маңызы зор.

Тамақтанудың тұрақтылығына және тамақтанғаннан кейінгі өз жағдайыңызға да назар аударған пайдалы. Егер белгілі бір өнімдер жағымсыз сезімдер тудырса, рациондағы өзгерістерді маманмен талқылаған жөн. Ас қорыту жүйесінің аурулары немесе басқа созылмалы жағдайлар болғанда, тамақтану жеке ерекшеліктерге қарай таңдалады.

Күн тәртібінің жалпы ұйымдастырылуы да маңызды. Қозғалыстың аздығы, үнемі ширығу, ыңғайсыз жұмыс орны және толыққанды демалыстың болмауы бірігіп, денсаулыққа қолайсыз жағдай туғызуы мүмкін. Сондықтан омыртқаға күтім жасау — жеке бір жаттығу емес, өз денсаулығына деген кеңірек көзқарастың бір бөлігі.

Арқадағы барлық өзгерістердің бір ғана себебін іздеудің қажеті жоқ. Бір адамның жағымсыз сезімдері бұлшықеттердің шамадан тыс ширығуымен байланысты болса, екіншісінде омыртқааралық диск ауруы болуы мүмкін, ал үшіншісінде бірнеше фактор қатар кездеседі. Тамақтану мен белсенділікті өзіңізге күнделікті күтім жасаудың элементтері ретінде қарастырған дұрыс, бірақ олар медициналық көмекті алмастырмайды.

Сонымен бірге жекелеген өнімдер дене қалпын түзете алады немесе омыртқа ауруларын жояды деп ойлауға болмайды. Әртүрлі тағамдармен тамақтану жалпы өмір салтын қолдайды, ал арқа мәселелері қозғалыс әдеттеріне және қажет болған жағдайда медициналық диагностикаға назар аударуды талап етеді.

## Менің кеңесім: омыртқа мен дене қалпы туралы дәрігердің көзқарасы

**Отырғанда және ұйықтағанда денеңіздің қалпын ескеріңіз.** «Оян, бой көтер және сауығып кет» кітабымда омыртқаның тік қалпы адамның қалай отыратынына, дене қалпын қалай сақтайтынына, бұлшықеттері мен жүйкелерінің қаншалықты дамығанына, сондай-ақ қалай ұйықтайтынына байланысты екенін жазамын. Өз тәжірибеме сүйенсем, дене қалпын күнделікті әдеттерден бөлек қарастыруға болмайды. Мен арқаңызды қалай ұстайтыныңызға ғана емес, жұмыс және демалыс кезінде денеңізді қалай орналастыратыныңызға да назар аударуға кеңес беремін.

**Бұлшықеттерге, байламдарға және қозғалысқа көңіл бөліңіз.** Өз кітаптарымда омыртқаның жағдайын бұлшықеттер мен жүйкелердің дамуымен байланыстырамын. Мен арқаны сырттай түзетуге ғана назар аудармай, жалпы қозғалыс аппаратына көңіл бөлуді маңызды деп санаймын. «Табиғи емдеудің құпиялары» кітабымда да белсенді және пассивті қозғалыстарды, жаттығуларды, бұлшықеттер мен байламдармен жұмыс істеуді сипаттаймын. Сондықтан тұрақты қозғалыс белсенділігін дене қалпына күтім жасаудың маңызды бөлігі деп қарастырамын.

**Қисайған омыртқаны тек механикалық күшпен түзетуге тырыспаңыз.** «Оян, бой көтер және сауығып кет» кітабымда қисайған омыртқаны күшпен түзету, менің бақылауымша, мен өзгерістердің себебі деп атайтын нәрсені міндетті түрде жоя бермейтінін ескертемін. Мен жаттығулар бұлшықеттер мен байламдарға көңіл бөлумен қатар жүретін кешенді тәсілді қолдаймын. Бұл — менің натуропатиялық көзқарасым, ал қазіргі медицина омыртқаның қисаюын нақты құрылымдық өзгерістермен түсіндіреді. Олардың сипатын бағалау үшін маманның тексеруі қажет.

**Ойларыңыз бен өз денеңізге деген көзқарасыңызды бақылаңыз.** «Денсаулық әліппесі» кітабымда адамның бойына сіңген ойлар оның бет әлпетіне, дене қалпына, тыныс алуына, ұйқысына және мінез-құлқына әсер етуі мүмкін екенін жазамын. Менің ойымша, адамның ішкі ұстанымдары біртіндеп әдеттері мен дене реакцияларына айналады. Сондықтан өзіңізге дәрменсіздік сезімін сіңірмей, қозғалыс пен жеке мүмкіндіктеріңізге саналы әрі оң көзқарас сақтауға кеңес беремін.

Мен әрдайым алдын алу шараларын және ағзаға мұқият қарауды қолдаймын. Алайда күнделікті өзіңізге күтім жасау мен омыртқа ауруларын емдеудің айырмашылығын түсіну маңызды. Ауырсыну, жарақат немесе дене қалпының айқын өзгеруі байқалса, дәрігерге қаралу қажет. Жаттығуларды үнемі орындап, дене қалпына мұқият көңіл бөлсеңіз де, медициналық тексерудің орнына омыртқаны өз бетіңізше түзетуге тырыспаңыз.

## Мұны қайдан және қалай үйренуге болады?

Натуропатия қағидаларын тереңірек түсінгісі келетіндерге мен [Табиғи сауығу академиясының](/academy/) бағдарламасымен танысуды ұсынамын. Бұл — доктор Борис Увайдовтың кітаптарын, бейнематериалдарын, семинарлары мен аудиожазбаларын біріктіретін жүйелі оқу курсы.

Оқу бес кезеңнен тұрады.

Бірінші кезең — доктордың кітаптары. Олардың қатарында «Денсаулық әліппесі», «Дені сау және науқас адамдарға арналған үстел кітабы», «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары» және «Оян, бой көтер және сауығып кет» бар. Мұнда ағзаның құрылысы, тамақтану және өмір салтының негіздері қарастырылады.

Екінші кезең тамақтану мен ағзаны тазартуға арналған. Оған тамақтану физиологиясы, ас қорыту жүйесінің жұмысы, моношикіөнімді тамақтану және натуропатияның басқа бағыттары туралы дәрістер кіреді.

Үшінші кезең — аурулар мен тәжірибелерді зерттеу. Бағдарламада созылмалы аурулар, жүрек пен қан тамырлары, буындар, тері, ванналар, орау рәсімдері және курста ұсынылған басқа әдістер туралы материалдар бар.

Төртінші кезең семинарлар мен аудиожазбаларды біріктіреді. Бұл — дәрігердің түсіндірмелерімен, тыңдаушылардың сұрақтарына берген жауаптарымен және практикалық сабақтардың материалдарымен танысу мүмкіндігі. Бесінші кезең санаға, психикаға, сендіруге, гипнозға және парапсихологияға арналған. Ол дәрігердің ойлар, әдеттер және адамның мінез-құлқы арасындағы байланыс туралы көзқарастарын зерттеуге көмектеседі. Бағдарламаны аяқтағаннан кейін Борис Увайдовтың жеке емтиханынан өту қарастырылған. Оқуды сәтті аяқтағандар натуропатия және парапсихология бойынша өз атына берілген сертификаттар алады.

Курсты аяқтағаннан кейін тыңдаушы натуропатия қағидаларын жақсырақ түсініп, тамақтану, қозғалыс және өмір салтының адамның жағдайымен байланысын ұғынып, ұсынылған тәжірибелерді меңгеріп, өзіне және жақындарына саналы түрде күтім жасай алады. Медициналық маманның кеңесі қажет болатын жағдайларды түсінуге де ерекше көңіл бөлінеді. Оқу шарттары мен тіркелу туралы ақпарат Академияның парақшасында берілген.

## Қай кезде дәрігерге қаралу керек?

Арқа ауруы әрдайым ауыр сырқатпен байланысты бола бермейді. Бірақ медициналық көмекті кейінге қалдыруға болмайтын белгілер бар.

**Төмендегі жағдайлар байқалса, жедел жәрдем шақырыңыз:**

- Екі аяқта бір мезгілде ауырсыну, шаншу, әлсіздік немесе ұю пайда болса.
- Жыныс мүшелері немесе артқы өтіс айналасындағы сезімталдық жоғалса.
- Зәр шығарудың немесе ішек пен қуықты бақылаудың бұзылуы байқалса.
- Жыныстық қатынас кезінде жыныс мүшелеріндегі сезімдер өзгерсе, эрекцияға қол жеткізу немесе оны сақтау, сондай-ақ оргазмға жету мүмкіндігі жоғалса.
- Арқа ауруымен қатар кеуде тұсы ауырса.
- Ауырсыну ірі жол апатынан немесе басқа ауыр жарақаттан кейін пайда болса.

Мұндай белгілердің қатар кездесуі шұғыл медициналық бағалауды талап етеді. Олар пайда болған жағдайда ауруханаға өзіңіз көлік жүргізіп бармаңыз.

**Шұғыл медициналық көмекке жүгініңіз**, егер ауырсыну кенеттен басталып, өте қатты болса немесе тез күшейсе. Арқа ауруымен қатар қалтырау, дененің қызуы, діріл және жалпы жағдайдың нашарлауы да шұғыл қаралуға себеп болады.

**Дәрігерге жоспарлы түрде жазылыңыз**, егер жағымсыз сезімдер бірнеше апта бойы үй жағдайындағы күтімнен кейін де басылмаса, күнделікті істерге кедергі келтірсе немесе қатты алаңдатса. Сондай-ақ себепсіз салмақ жоғалту, арқада ісіну немесе тығыздалу пайда болуы, оның пішінінің айқын өзгеруі жағдайында дәрігер кеңесі қажет.

Егер ауырсыну демалғаннан кейін азаймаса, түнде күшейсе немесе жөтелгенде, түшкіргенде не дәретханаға барғанда айқынырақ сезілсе, тексеруді кейінге қалдырмаңыз. Иықтардың арасындағы жоғарғы арқа тұсының ауырсынуына да ерекше назар аудару керек.

Дәрігер шағымдардың сипатын бағалап, тексеру жүргізеді және қосымша зерттеулер қажет пе, соны анықтайды. Ауырсынудың орналасуына немесе жеке бір белгіге қарап, диагнозды өз бетіңізше қоймаңыз. Қажет болған жағдайда маман емдік дене шынықтыру мен физиотерапияны қоса алғанда, қолайлы қолдау әдістерін таңдайды.

Мынаны есте сақтаңыз: тұрақты серуендеу, ыңғайлы жұмыс орны және дене қалпына назар аудару күнделікті алдын алу үшін пайдалы, бірақ омыртқа ауруларының жоқтығына кепілдік бермейді. Егер қауіпті белгілер пайда болса, өз бетіңізше жаттығулар немесе үй жағдайындағы емшаралар жасаумен уақыт жоғалтпай, медициналық көмекке жүгініңіз.

Осы тақырыппен қалай жұмыс істейтінім туралы толығырақ «[Буындар мен омыртқа](/health/sustavy/)» парақшасынан оқи аласыз.

## Редакциядан

Мақала доктор Борис Увайдовтың кітаптары мен медициналық анықтамалықтар негізінде дайындалды. Автордың көзқарастары дәлелденген медициналық фактілер ретінде емес, оның жеке натуропатиялық ұстанымы ретінде берілген. Материал ақпараттық мақсатта ұсынылған, дәрігер кеңесін алмастырмайды және тағайындалған емді өзгертуге негіз бола алмайды.

Медициналық ақпарат: [NHS (Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі)](https://www.nhs.uk/conditions/back-pain/).

## FAQ

**Q: 50 жастан кейін омыртқаны қалай сау сақтауға болады?**
A: Отыру мен қозғалысты алмастырып отырыңыз, көбірек жаяу жүріңіз, жұмыс орнын ыңғайлы ұйымдастырыңыз, ұйықтағанда денеңіздің қалпына назар аударыңыз және шамаңызға сай дене белсенділігін сақтаңыз.

**Q: Жас ұлғайған сайын арқа неліктен ауыра бастайды?**
A: Себептері әртүрлі болуы мүмкін: бұлшықеттердің шамадан тыс ширығуынан бастап омыртқааралық дискілердің өзгеруі мен омыртқа ауруларына дейін. Себебін дәрігер анықтауға көмектеседі.

**Q: Ересек жаста дене қалпын түзетуге бола ма?**
A: Қозғалыс әдеттері мен дене белсенділігін кез келген жаста жақсартуға болады. Дене қалпы айтарлықтай өзгерсе, медициналық тексеруден өткен жөн.

**Q: Омыртқаға қандай жаттығулар пайдалы?**
A: Көп адамға жаяу жүру, жүзу, йога, пилатес және арнайы жаттығулар қолайлы. Таңдау денсаулық жағдайы мен жеке шектеулерге байланысты.

**Q: Арқа ауырмас үшін қалай дұрыс отыру керек?**
A: Жұмыс орнын ыңғайлы ұйымдастырыңыз, экранға үнемі еңкеймеңіз, денеңізді сағаттап бір қалыпта ұстамаңыз және дене қалпын жиі өзгертіп тұрыңыз.

**Q: Ұйқы дене қалпына әсер ете ме?**
A: Ұйықтаған кездегі дене қалпы арқаға күтім жасау кезінде назар аударылатын факторлардың бірі. Толық демалуға мүмкіндік беретін ыңғайлы қалыпты таңдаңыз.

**Q: Доктор Увайдов омыртқаның қисаюы туралы не айтады?**
A: Ол омыртқаның жағдайын бұлшықеттермен, байламдармен, тамақтанумен және ағзаны тазарту туралы өз көзқарастарымен байланыстырады. Бұл пікірлер оның натуропатиялық тұжырымдамасына жатады.

**Q: Арқа ауруы қай кезде жедел жәрдем шақыруды қажет етеді?**
A: Егер шат аралығындағы сезімталдық бұзылса, зәр шығаруды немесе ішекті бақылау қиындаса, екі аяқта әлсіздік пайда болса немесе ауырсыну ауыр жарақаттан кейін басталса, шұғыл медициналық көмек қажет.


_Ағартушылық материал; дәрігер кеңесін алмастырмайды._
