# Дәрілік қаншөп: пайдалы қасиеттері

> Дәрілік қаншөп: пайдалы қасиеттері, тамырын қолдану, жинау, тұнбасын дайындау және маңызды қарсы көрсетілімдер.

- URL: https://celitel.online/kz/blog/krovohlebka-krovotechenie/
- Author: Дәрігер Борис Увайдов — https://celitel.online/kz/about/
- Published: 2026-09-30
- Language: kz

Дәрілік қаншөп — қою күлгін гүлшоғыры және дәрілік шикізат ретінде пайдаланылатын тамырсабағы мен тамырлары бар көпжылдық өсімдік. Фитотерапия анықтамалықтарының деректеріне сәйкес, өсімдік дәстүрлі түрде тұтқыр және қан тоқтататын құрал ретінде қолданылады. Анықтамалық әдебиетте оны асқазан-ішек жолының кейбір бұзылыстарында қолдану да сипатталған.

## Қаншөп қандай көрінеді және қайда өседі?

Дәрілік қаншөп (Sanguisorba officinalis L.) — Раушангүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық шөптесін өсімдік. Сабағы тік, әлсіз бұтақталған. Әдетте оның биіктігі 20-дан 100 см-ге дейін жетеді.

Өсімдіктің жер астында қалың көлденең тамырсабағы болады. Одан жіңішке шашақ тамырлар тарайды. Дәрілік мақсатта өсімдіктің негізгі бөлігі ретінде дәл осы тамырсабақ пен тамырлар саналады.

Қаншөптің тамыр маңындағы жапырақтары ірі, ұзын сағақты, тақ қауырсынды. Жапырақшаларының жиектерінде үшкір тістері бар. Гүлдері өте ұсақ, олар қою күлгін түсті тығыз сопақ гүлшоғырларға жиналады.

Халық арасында қаншөпті қызылбасты деп атаған. Бұл атау оның жинақы қою қызыл гүлшоғырына байланысты. Sanguisorba латынша атауы «қанды сіңіру» деп аударылады. Өсімдіктің орысша атауын да осы атаумен байланыстырады.

Қаншөп жайылма шалғындарда, әртүрлі шөпті далаларда, орман алаңқайларында және бұталар арасында өседі. Бұл орман және орманды дала белдеуінің өсімдігі. Ол Оралда, Сібірде және Қиыр Шығыста таралған. Еуропалық бөлікте сирек кездеседі.

Өсімдік әдетте жаз мезгілінде гүлдейді. Қою күлгін гүлшоғырлары шөптің арасынан жақсы көрінеді.

### Қаншөпті қолдану тарихы

Қаншөптің халық медицинасында қолданылу тарихы біршама көне. Анықтамалықтардың бірінің деректеріне сәйкес, Ресейде оның тамыры мен шөбін қан кетулер және асқазан-ішек жолы аурулары кезінде пайдаланған. Ежелгі орыс емшілік кітаптарында өсімдік «үкі көзі» деген атаумен кездеседі, әрі оған емдік қасиеттермен қатар сиқырлы қасиеттер де телінген.

Кейін қаншөпке ресми медицинада да қызығушылық артты. Тамырсабақ пен тамыр сығындысы 1961 жылы Мемлекеттік фармакопеяның IX басылымына енгізілді. Анықтамалық әдебиетте өсімдіктің Ұлы Отан соғысы жылдарында қолданылғаны да сипатталған: сол кезде оны зерттеп, энтероколит кезінде сығынды түрінде пайдаланған.

Тамырсабақтан санальбин препараты дайындалған — импорттық танальбиннің орнын басатын зат ретінде қарастырылған ашық қоңыр ұнтақ. Анықтамалықтарда оның қолданылуы ішек ауруларымен, сондай-ақ ауыз қуысының кейбір мәселелерімен байланыстырылады.

## Дәрілік қаншөп тамырының пайдалы қасиеттері

Қаншөптің негізгі дәрілік шикізаты — тамырлары мен тамырсабақтары. Олардың құрамында илік заттар бар. Анықтамалықтардың деректеріне сәйкес, тамырсабақтарда олардың мөлшері шамамен 12–13%, тамырларда 16–17%, ал жекелеген жуандаған бөліктерінде 23%-ға дейін жетуі мүмкін.

Тамыр құрамында галл, эллаг және қымыздық қышқылдары да сипатталған. Өсімдікте сапониндер, соның ішінде сангвисорбин мен потерин, пигменттер, кальций оксалаты, C дәрумені, каротин және стеролдар бар.

Басқа анықтамалықтарда илік заттар, галл және эллаг қышқылдары, сапониндер, бояғыш заттар, эфир майы және крахмалдың бар екені көрсетіледі.

### Тамыр құрамына тағы не кіреді?

Анықтамалықтардың біріне сәйкес, тамырдағы сапониндердің мөлшері 4%-ға дейін жетуі мүмкін. Олардың ішінде сангвисорбин мен потерин жеке аталған. Сонымен қатар өсімдіктің жер астындағы бөліктерінен бояғыш заттар мен эфир майы анықталған.

Мұндай мәліметтер дәрілік шикізат ретінде неге дәл тамырсабақ пен тамырдың саналатынын түсінуге көмектеседі. Олардың құрамы өсімдіктің кәдімгі жер үсті бөлігінен едәуір ерекшеленеді, ал фармакологиялық қасиеттері анықтамалықтарда ең алдымен жер асты шикізатымен байланыстырылады.

Мұндай құраммен ең алдымен өсімдіктің тұтқыр қасиеттері байланыстырылады. Фитотерапия анықтамалықтарының деректеріне сәйкес, қаншөп қан тоқтататын, тұтқыр, қабынуға қарсы және ауырсынуды басатын әсері бар өсімдік ретінде сипатталады.

Анықтамалық әдебиетте өсімдік препараттарының ішек перистальтикасына, қан тамырларының тарылуына және жатыр бұлшықетінің жиырылуына әсері де сипатталған. Сондықтан жүктілік кезінде қаншөпті қолдануға ерекше сақтықпен қарау керек.

Мен бұл мәліметтерді өсімдіктің дәстүрлі және анықтамалық қолданылуының сипаттамасы ретінде қарастырамын. Олар әр адамға белгілі бір нәтиже беретініне кепілдік емес.

## Бұл өсімдік не үшін қолданылады?

Қаншөп ең алдымен тұтқыр қасиеттерімен танымал болды. Медициналық тәжірибеде қайнатпаны, сұйық сығындыны және өсімдіктің құрғақ сығындысы бар препараттарды қолдану сипатталған. Фитотерапия анықтамалықтарының деректеріне сәйкес, қаншөп препараттары тұтқыр және қан тоқтататын құрал ретінде пайдаланылады. Тамырсабақтары асқазан-ішек жолының кейбір бұзылыстарында да сипатталған.

Анықтамалық әдебиетте өсімдік препараттарын энтероколиттер мен шығу тегі әртүрлі іш өту кезінде қолдану туралы айтылады. Сонымен қатар ауыз қуысы мен тамақты кейбір шырышты қабықтың қабыну жағдайларында шаю үшін қайнатпа немесе сұйық сығынды қолдану сипатталған.

### Анықтамалықтарда қандай дәрілік түрлері сипатталған?

Қаншөп үшін кәдімгі қайнатпадан бөлек, сұйық сығынды, тұндырма және құрғақ сығындысы бар препараттар сипатталған. Тамырсабақтар басқа өсімдіктермен бірге асқазанға арналған тұтқыр шөп жинақтарының құрамына да кірген.

Анықтамалықтардың бірінде тамырсабақтан қайнатпа дайындаудың мынадай нұсқасы келтірілген: 200 мл суға 20 г шикізат. Қоспаны 20 минут қайнатып, содан кейін тамақтан жарты сағат бұрын 1 ас қасықтан күніне 2–3 рет қабылдайды. Бұл — анықтамалықтағы схема, жеке тағайындау емес.

Сондай-ақ көгерген жерге компресс, дерматит кезінде баспа және сыртқы геморрой кезінде отырғыш ванна жасау үшін сығындыларды сыртқа қолдану сипатталған. Мұндай тәсілдер өсімдікті тарихи қолданудың сипаттамасына жатады және терідегі немесе басқа белгілердің себебін анықтауды алмастырмауы керек.

Халық тәжірибесінде қаншөптің шөбін де бөлек пайдаланған. Мысалы, ұсақталған шөпті соғылған және көгерген жерлерге қолдану сипатталған. Ол үшін 3–4 қасық ұсақталған шөпті дәкеге орап, қайнаған суға салып, сығып, қажет жерге басқан.

Халық медицинасында шөптің қайнатпасын тіс ауырғанда және қызыл иек мәселелерінде шаю үшін де пайдаланған. Бұл ретте кез келген ұзаққа созылған немесе айқын белгілер маманның бағалауын қажет етеді.

## Қаншөпті қалай дұрыс тұндыру керек?

Анықтамалықтарда қаншөп тамырсабағының қайнатпасы сипатталған. Оны дайындау үшін 10,0 г шикізат пайдаланылады. Мұндай қайнатпаны 1 ас қасықтан күніне 3–4 рет қабылдайды. Бұл схема анықтамалық әдебиетте қаншөп тамырсабағын қолданудың бір нұсқасы ретінде келтірілген. Өсімдік шикізатының мөлшерін жеке тағайындау деп қарастыруға болмайды.

Сондай-ақ анықтамалықтарда қазтабан тамырсабағы — 25,0 г, қаншөп тамырсабағы — 25,0 г және бақташы сөмкесі шөбі — 50,0 г кіретін жинақ сипатталған. Мұндай жинақтың қайнатпасын тамақтан 20–30 минут бұрын күніне 3–4 рет жарты стақаннан қабылдайды.

Мұндай схемаларды қолданар алдында адамның денсаулық жағдайын, басқа препараттарды және дәрігердің ұсынымдарын ескеру маңызды.

## Қаншөпті шаю үшін қолдануға бола ма?

Анықтамалықтарда тамақ пен ауыз қуысын шаю үшін қаншөптің қайнатпасы мен сұйық сығындысын қолдану сипатталған. Мұндай қолдану өсімдіктің тұтқыр және қабынуға қарсы қасиеттерімен байланыстырылады. Анықтамалық әдебиетте ауыз қуысының шырышты қабығының қабыну жағдайлары, соның ішінде гингивит пен стоматит те аталады. Егер ауырсыну, қабыну немесе басқа жағымсыз белгілер сақталса, мен мұндай шаюды тексерудің орнына қолдануды ұсынбас едім. Мәселенің себебін маман анықтауы керек.

## Тамырды қалай жинап, сақтау керек?

Дәрілік мақсатта тамырсабақ пен тамыр жиналады. Фитотерапия анықтамалықтарының деректеріне сәйкес, жинау өсімдіктің жер үсті бөлігі қурағаннан кейін күзде жүргізіледі.

Тамырсабақ пен тамырды қазып алып, топырақтан тазартады, жуады және ұзындығы 10–15 см бөліктерге кеседі. Содан кейін шикізатты ашық ауада кептіреді. Күнге кептіруге де рұқсат етіледі.

### Дұрыс дайындалған шикізат қандай болады?

Дайын шикізат жақсы кептірілген бүтін немесе сынған тамырсабақтар мен тамырлардан тұрады. Тамырсабақтары қалың әрі сүректі, ал тамырлары жіңішке, бойлай әжімді, сәулелі құрылымды болуы керек.

Анықтамалықта шикізаттың өлшемдері де келтірілген: тамырсабақ пен тамырдың ұзындығы 20 см-ден аспауы керек, тамырсабақтың қалыңдығы кемінде 2 см, ал тамырдікі кемінде 1 см болуы тиіс. Кептірілген шикізаттың иісі болмайды, дәмі тұтқыр деп сипатталады.

Шикізат сапасына белгілі бір талаптар қойылады. Ылғалдылығы 13%-дан аспауы керек. 2 мм саңылаулы електен өтетін ұсақталған бөліктер 5%-дан аспауы тиіс. Сынған жері қоңырланып немесе қарайып кеткен тамырсабақ пен тамырлар 10%-дан аспауы керек. Органикалық қоспалар 1%-дан, минералдық қоспалар да 1%-дан аспауы тиіс.

### Жинау кезінде қаншөпті қалай ажыратуға болады?

Ажырату кезінде тек қою күлгін гүлшоғырларға қарау жеткіліксіз. Қаншөпке тік, әлсіз бұтақталған сабақ, ірі тамыр маңындағы тақ қауырсынды жапырақтар және жіңішке шашақ тамырлары бар қалың көлденең тамырсабақ тән.

Қаншөп Раушангүлділер тұқымдасына жатады, дегенмен оның ұсақ гүлдері раушан, алма немесе қазтабанның үйреншікті гүлдеріне онша ұқсамайды. Гүлшоғырының ерекше көрінісі өсімдікті алғаш анықтауды қиындатуы мүмкін.

Жабайы дәрілік өсімдіктер жөніндегі анықтамалықта дәрілік қаншөп пен кіші қаншөп бөлек көрсетілген. Сондықтан өсімдіктің нақты түрін анықтау үшін жалпы «қаншөп» атауы жеткіліксіз. Өз бетімен жинағанда алдыңыздағы өсімдіктің дәл Sanguisorba officinalis L. екеніне көз жеткізу керек.

Өсімдікті анықтауға сенімді болмасаңыз, жабайы жерден жиналған шикізатты қолданбаған дұрыс.

## Құрамы мен әсері туралы нені білу маңызды?

Қаншөптің басты ерекшелігі — өсімдіктің жер асты бөліктеріндегі илік заттардың мөлшері. Анықтамалық әдебиетте оның айқын тұтқыр әсері дәл осы заттармен байланыстырылады. Тарихи тұрғыда қаншөпті қан тоқтататын қасиеттеріне байланысты қолданған. Өсімдіктің қабынуға қарсы және бактерицидтік қасиеттері де сипатталған.

Анықтамалықтардың бірінде қаншөп препараттарының ішек тобына жататын кейбір микроорганизмдерге қатысты белсенділігі атап өтіледі. Алайда өсімдік қасиеттерінің анықтамалық сипаттамасы оны диагностика немесе тағайындалған емнің орнына қолдануға болады дегенді білдірмейді.

Қан кетудің кез келген белгілеріне ерекше мұқият қарау керек. Мұндай белгілердің себебін дәрігер анықтауы қажет.

## Дәрілік қаншөпті шетелде қалай табуға болады?

Шетелде дәрілік қаншөпті әртүрлі атаулармен іздеуге болады:

- АҚШ: great burnet (кейде жай ғана burnet).
- Германия: Großer Wiesenknopf.
- Франция: sanguisorbe officinale немесе grande pimprenelle.
- Латынша: *Sanguisorba officinalis*.

Түрді дәл таңдау үшін burnet немесе pimprenelle деген бір ғана сөз жеткіліксіз.

АҚШ-та кептірілген шөп (herb, жер үсті бөлігі), кептірілген тамыр, тамыр тұндырмасы және сығындысы бар капсулалар кездеседі. Ең алдымен шөптер мен қоспалар сататын интернет-дүкендерден іздеген жөн. Германияда кептірілген шөп, туралған тамыр және Urtinktur сатылады; оларды шөп пен шай дүкендерінен, онлайн іздеуге, сондай-ақ Apotheke-де бар-жоғын сұрауға болады. Францияда teinture mère, сұйық сығынды және кептірілген тамыр онлайн кездеседі.

Сатып алар алдында қаптаманы тексеріңіз: онда *Sanguisorba officinalis* L. және өсімдіктің қай бөлігі екені көрсетілуі керек: herb/Kraut, root/Wurzel/racine немесе plante entière. Өсімдіктерді сату ережелері елдерге қарай өзгереді: мысалы, АҚШ-та FDA тағамдық қоспаларды нарыққа шығарылғанға дейін мақұлдамайды.

## Дәрілік қаншөптің қарсы көрсетілімдері және сақтық шаралары

Адамдардағы Sanguisorba officinalis қауіпсіздігі туралы қазіргі деректер шектеулі. Жанама әсерлер туралы ақпараттың аздығы өсімдік бәріне жарамды дегенді білдірмейді. Маңызды шектеулердің бірі — өсімдікке жеке аллергияның болуы. Мұндай реакция кезінде қаншөпті қолдануды тоқтату керек.

Өсімдіктің ағзаға әсері туралы мәліметтерді де ескеру қажет. Анықтамалық әдебиетте жатыр бұлшықетінің жиырылуы сипатталған, сондықтан жүктілік кезінде қаншөпті қолдану ерекше сақтықты және дәрігермен келісуді талап етеді.

Жүктілік пен бала емізу кезіндегі қауіпсіздігі жеткілікті зерттелмеген. Бұл кезеңдерде өсімдіктің дәрілік түрлерін маманмен кеңеспей қолданбаған жөн. Нақты дәрілермен өзара әрекеттесуі жеткілікті анықталмаған. Егер адам дәрілерді тұрақты қабылдаса, оларды қаншөппен бірге қолдануды дәрігермен немесе фармацевтпен талқылау керек. Балалар үшін қаншөп препараттарының қауіпсіздігі мен дозалары белгіленбеген. Мұндай құралдарды балаларға маманның кеңесінсіз беруге болмайды.

Ұзақ уақыт қолдану және үлкен дозаларды пайдалану да сақтықты қажет етеді, өйткені мұндай схемалардың қауіпсіздігі туралы жеткілікті дерек жоқ.

## Дәрігерге қашан қаралу керек?

Егер қан кету, қатты немесе әдеттен тыс ауырсыну, жоғары температура, айқын әлсіздік немесе жағдайдың тез нашарлауы байқалса, медициналық көмек қажет. Жүктілік және бала емізу кезінде кез келген дәрілік өсімдікті дәрігермен келісу керек. Егер адам дәрілерді тұрақты қабылдаса немесе созылмалы аурулары болса, қаншөпті қолданар алдында маманнан кеңес алу маңызды. Аллергия белгілері пайда болса, өсімдікті қолдануды тоқтатып, медициналық көмекке жүгіну керек.

## Редакциядан

Мақала фитотерапия анықтамалықтары негізінде дайындалған және дәрілік қаншөпті дәстүрлі қолдану тәсілдерін сипаттайды.  
Материал дәрігер кеңесін алмастырмайды және жеке медициналық тағайындау болып саналмайды.

## FAQ

**Q: Бұл өсімдік не үшін қолданылады?**
A: Анықтамалықтарда оны ең алдымен тұтқыр және қан тоқтататын өсімдік ретінде сипаттайды, сондай-ақ асқазан-ішек жолының кейбір бұзылыстарында қолданады.

**Q: Бұл құралды қалай дұрыс тұндыру керек?**
A: Қайнатпа үшін 10,0 г шикізат пайдаланылады және 1 ас қасықтан күніне 3–4 рет қабылданады. Бұл ақпарат тағайындау болып саналмайды, қолдану схемасын дәрігермен келісу керек.

**Q: Өсімдіктің қандай бөліктері дәрілік мақсатта қолданылады?**
A: Негізгі дәрілік шикізат ретінде өсімдіктің тамырсабағы мен тамырлары саналады.

**Q: Бұл өсімдікті жылдың қай мезгілінде жинаған дұрыс?**
A: Тамырсабақ пен тамырды өсімдіктің жер үсті бөлігі қурағаннан кейін күзде жинайды.

**Q: Бұл өсімдік денсаулыққа несімен пайдалы?**
A: Анықтамалық әдебиетте оның тұтқыр, қан тоқтататын, қабынуға қарсы және ауырсынуды басатын әсері сипатталған.

**Q: Бұл өсімдіктің қарсы көрсетілімдері бар ма?**
A: Өсімдікке аллергияны, жүктілік пен бала емізу кезіндегі деректердің жеткіліксіздігін, сондай-ақ балаларға арналған белгіленген дозалардың жоқтығын ескеру керек.

**Q: Бұл өсімдіктің қайнатпасымен ауызды шаюға бола ма?**
A: Анықтамалықтарда тамақ пен ауыз қуысын шаю үшін қайнатпа мен сұйық сығындыны қолдану сипатталған.


_Ағартушылық материал; дәрігер кеңесін алмастырмайды._