# Белсенді ұзақ өмір сүру: денсаулықты сақтау жолдары

> Белсенді ұзақ өмір сүру үшін дұрыс тамақтану, қозғалыс, демалыс және эмоционалдық тепе-теңдік маңызды. Салауатты өмір салтын қалыптастыру жолдарын біліңіз.

- URL: https://celitel.online/kz/blog/aktivnoe-dolgoletie-chto-eto/
- Author: Дәрігер Борис Увайдов — https://celitel.online/kz/about/
- Published: 2026-11-16
- Language: kz

Белсенді ұзақ өмір сүру — адамның жас ұлғайған сайын өз бетінше өмір сүру, дене белсенділігін сақтау, ойлау қабілетін жоғалтпау және өмірге деген қызығушылығын жалғастыру мүмкіндігі. Ол үшін төрт бағыт маңызды: әртүрлі тағамдарды қамтитын тамақтану, тұрақты қозғалыс, толыққанды демалыс және эмоционалдық саулық. Денсаулық жағдайы мүмкіндік берсе, 65 жастан асқан адамдарға аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды дене белсенділігі немесе 75 минут қарқынды жүктеме ұсынылады. Бұған қоса, аптасына кемінде екі күн бұлшықеттерді нығайтуға, тепе-теңдік пен икемділікті дамытуға көңіл бөлген жөн. Өз жағдайыңызды күнделікті істерді орындау, жүру және әдеттегі физикалық жүктемелер қаншалықты жеңіл болатынына қарап бағалауға болады.

## Белсенді ұзақ өмір сүру дегеніміз не және ол неден тұрады?

Белсенді ұзақ өмір сүру — адамның жасы ұлғайған сайын дене дербестігін, ойлау қабілетін және өмірге деген қызығушылығын сақтай алуы. Мұнда мәселе тек қанша жыл өмір сүргенде емес, адамның күнделікті істерін орындауға, араласуға, жаңа нәрселерді үйренуге және шешім қабылдауға қаншалықты қабілетті екенінде.

Бұл ұғым бір-бірімен байланысты бірнеше құрамдас бөліктен тұрады. Біріншісі — дене жағдайы: бұлшықет күші, төзімділік, қимыл-қозғалыс және тепе-теңдік. Екіншісі — ақыл-ой белсенділігі, есте сақтау және жаңа нәрселерді меңгеру қабілеті. Үшіншісі — эмоционалдық саулық, айналадағы адамдармен қарым-қатынас және өзінің маңыздылығын сезіну.

Бұл бағыттардың барлығы өзара байланысты. Мысалы, қозғалыстың шектелуі адамдармен араласуды және қоғамдық өмірге қатысуды қиындатуы мүмкін. Ал тұрақты эмоционалдық күйзеліс толыққанды демалуға және пайдалы әдеттерді қалыптастыруға кедергі келтіреді. Сондықтан белсенді ұзақ өмір сүруді күнделікті өмірдегі қарапайым белгілер арқылы да бағалауға болады: үйден өз бетімен шыға аласыз ба, баспалдақпен көтеріле аласыз ба, үйреншікті істеріңізді орындай аласыз ба, адамдармен араласып, қызықты істерге уақыт таба аласыз ба?

Белсенді ұзақ өмір сүру адам ешқашан ауырмайды немесе жасқа байланысты өзгерістерді сезбейді дегенді білдірмейді. Оның мәні — қолжетімді мүмкіндіктерді сақтауға және толыққанды өмір сүруден бас тартпай, жаңа жағдайларға бейімделуге ұмтылу.

## Ұзақ өмір сүру үшін қай жастан бастап қамдану керек?

Кез келген жастан бастауға болады. Адам өмір салтын шұғыл түрде өзгертуі керек болатын нақты бір күн жоқ. Белсенділікті сақтауға көмектесетін әдеттер жастық шақта да, қырықтан, елуден немесе жетпістен асқаннан кейін де маңызды.

45–50 жастан кейін көптеген адамдар дене дайындығына көбірек көңіл бөле бастайды. Кейде төзімділіктің төмендегені байқалып, бұрынғы үйреншікті жүктемелерді орындау қиындайды, демалуға деген қажеттілік артады. Алайда адамның қаншалықты белсенді болатынын тек жасының өзі анықтамайды.

Бұл кезеңде нақты өзгерістерге назар аударған пайдалы. Бұрынғы қарқынмен жүру қиындады ма? Күнделікті істерді орындауға күшіңіз жете ме? Тепе-теңдігіңіз өзгерді ме, серуен кезінде жиі тоқтауға тура келе ме? Осындай бақылаулар дене жағдайының нашарлауын дер кезінде байқап, дәрігермен талқылауға көмектеседі.

65 жастан кейін тек жүру мен жалпы қозғалысқа ғана емес, бұлшықет күшіне, икемділікке және тепе-теңдікке де көңіл бөлген ерекше пайдалы. Бұл қасиеттер күнделікті әрекеттерді сенімдірек орындауға көмектеседі. Осы жас тобы үшін дене белсенділігінің жалпы бағдары — аптасына 150 минуттан кем емес орташа қарқынды жүктеме немесе денсаулық мүмкіндік берсе, 75 минут қарқынды белсенділік.

Ұзақ үзілістен кейін жаттығуды бастамас бұрын немесе қандай да бір ауру болған жағдайда, қолайлы жүктемені дәрігермен талқылаған жөн. Өз мүмкіндіктеріңізді таныстарыңыздың немесе туыстарыңыздың мүмкіндіктерімен салыстырмаңыз. Жасы бірдей екі адамның дене мүмкіндіктері, денсаулық жағдайы және өмірлік жағдайлары мүлде өзгеше болуы мүмкін.

## Неліктен жас ұлғайған сайын белсенділікті сақтау қиындайды?

Күнделікті белсенділікке бірден бірнеше жағдай әсер етеді. Олардың қатарында дене жағдайындағы өзгерістер, қозғалыстың жеткіліксіздігі, тамақтану ерекшеліктері, ұйқы сапасы, эмоционалдық жүктемелер және созылмалы аурулар бар.

Егер адам көп уақытын отырып өткізсе, күнделікті белсенділігі азаяды. Бұрын оңай орындалатын әрекеттер көбірек күш талап етуі мүмкін, ал бұрын қуаныш сыйлаған істер біртіндеп кейінге ысырылады. Осылайша тұйық шеңбер пайда болады: қозғалыс азайған сайын дене мүмкіндіктерін сақтауға арналған жағдайлар да азаяды.

Тағы бір фактор — бірсарынды тамақтану. Егер ас мәзірі ағзаның әртүрлі қажеттіліктерін ескермесе, адамға қажетті қоректік заттарды жеткілікті мөлшерде алу қиындауы мүмкін. Сондықтан белсенді ұзақ өмір сүруді қарастырғанда тамақтану күнделікті өмір салтының маңызды бағыттарының бірі ретінде бағаланады.

Эмоционалдық жағдайлардың да маңызы бар. Жалғыздық, тұрақты уайым, қызықты істер мен әлеуметтік байланыстардың болмауы белсенді болуға деген ынтаны төмендетуі мүмкін. Демалыстың сапасы да адамның өзін қалай сезінетініне әсер етеді. Егер адам үнемі шаршап оянса, күндіз ұйқысы келе берсе немесе ұйқы мәселелері күнделікті өміріне кедергі келтіретінін байқаса, бұл өзгерістерді елемеуге болмайды.

Дегенмен кез келген әлсіздікті немесе есте сақтау қабілетінің нашарлауын тек жасқа байланысты деп түсіндіруге болмайды. Мұндай өзгерістердің әртүрлі себептері болуы мүмкін. Олардың ішінде аурулар, ұйқының бұзылуы және дәрілік препараттардың жанама әсерлері де бар. Себебін тек медициналық тексеруден кейін анықтауға болады.

## Тамақтану белсенді ұзақ өмір сүруге қалай әсер етеді?

Тамақтану — белсенді ұзақ өмір сүруге қызығатын адам назар аударуы тиіс күнделікті өмір салтының құрамдас бөліктерінің бірі. Мұнда жасартатын қасиеті бар деп саналатын жеке бір өнім емес, жалпы тамақтану сипаты және оның адамның жеке қажеттіліктеріне сәйкестігі маңызды.

Бастапқы қадам ретінде ас мәзірінің әртүрлі болуын қарастыруға болады. Тамақтану жоспарын жасағанда бірнеше өнім санатын қамтыған жөн:

- **Көкөністер мен көк шөптер** — көкөністердің әртүрлі түрлері, жапырақты көктер және маусымдық өнімдер.
- **Жемістер мен жидектер** — алма, алмұрт, цитрус жемістері, жидектер және басқа да қолжетімді өнімдер.
- **Жармалар мен дәнді дақылдардан жасалған өнімдер** — әртүрлі жармалар және осы топқа жататын басқа тағамдар.
- **Бұршақ тұқымдастар** — үрме бұршақ, жасымық, асбұршақ және осы санаттағы басқа өнімдер.
- **Жаңғақтар** — жеке көтерімділікті ескере отырып, жаңғақтардың әртүрлі түрлері.
- **Қоректік заттармен қамтамасыз ететін басқа өнімдер** — оларды таңдау адамның тамақтану талғамы мен денсаулық жағдайына байланысты.

Күн сайын күрделі тағамдар әзірлеу міндетті емес. Көкөніс гарнирлерін, жармаларды, бұршақ тұқымдастарды, жеміс-жидек тіскебасарларын және басқа да үйреншікті өнімдерді кезектестіріп пайдалануға болады. Ең бастысы — үнемі бірдей тағамдар жиынтығымен шектеліп қалмау.

Барлық адамға бірдей сәйкес келетін жалғыз ас мәзірі жоқ. Жас, аурулар, жеке қажеттіліктер мен тамақтану талғамы өнімдерді таңдауға әсер етеді. Сондықтан нақты тамақтану жоспарын, әсіресе созылмалы аурулар болған жағдайда, медицина маманымен келіскен дұрыс.

Сұйықтық ішу тәртібіне де жеке назар аудару қажет. Сұйықтыққа деген қажеттілік адамның жеке жағдайына және денсаулығына байланысты. Кейбір аурулар кезінде дәрігер сұйықтық ішудің арнайы тәртібін ұсынуы мүмкін, сондықтан жалпыға ортақ мөлшер әркімге бірдей сәйкес келе бермейді.

Тамақтануды үнемі тыйым салынған өнімдер мен қатаң шектеулерді іздеуге айналдырмаңыз. Одан да ас мәзірінің құрамын зерттеп, өз қажеттіліктеріңізге назар аударып, тұрақты әдеттерді біртіндеп қалыптастырған әлдеқайда орынды.

Натуропатияда тамақтанудың шикі тағаммен қоректену және моношикі тағаммен қоректену сияқты арнайы тәсілдері де бар. Оларды қолдайтын адамдар мұндай жүйелерді ас мәзірін ұйымдастырудың ерекше жолы ретінде қарастырады. Алайда моношикі тағаммен қоректену ұзақ өмір сүруге қол жеткізудің ғылыми дәлелденген тәсілі емес. Өнімдердің әртүрлілігін едәуір шектеу қажетті қоректік заттардың жеткіліксіз түсу қаупін тудыруы мүмкін.

## Белсенді болып қалу үшін қанша қозғалу керек?

Қозғалыс — егде жаста өз бетінше өмір сүру қабілетін сақтаудың негізгі шарттарының бірі. Тұрақты дене белсенділігі дене дайындығын қолдауға көмектеседі және жүрек-қан тамырлары аурулары мен инсульт қаупінің төмендеуімен байланысты.

65 жастан асқан адамдарға арналған жалпы ұсынымдар күн сайын дене белсенділігімен айналысуды көздейді. Денсаулық жағдайы мүмкіндік берсе, аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды жүктемені немесе 75 минут қарқынды белсенділікті бағдар ретінде алуға болады.

Бұл көрсеткіштерді бірнеше жаттығуға бөліп орындауға болады. Мысалы, орташа қарқынды жүктемені таңдасаңыз, аптаның бес күнінде тұрақты серуендеуді жоспарлауға болады. Бұл міндетті кесте емес: жаттығулардың ұзақтығы мен бөлінуі адамның дене мүмкіндіктеріне байланысты. Әртүрлі жүктеме түрлерін біріктіруге болады.

Орташа қарқынды белсенділік кезінде тыныс алу мен жүрек соғысы жиілейді, бірақ адам айтарлықтай қиналмай сөйлесе алады. Мұндай жаттығуларға ширақ қарқынмен серуендеу, велосипед тебу, аквааэробика және би жатады. Егер жүру кезінде сөйлесе алғаныңызбен, әнді еркін айта алмасаңыз, бұл орташа қарқындылықтың практикалық көрсеткіші болуы мүмкін.

Үш бағытқа жеке назар аудару керек:

- **Бұлшықет күші.** Өз дене салмағымен, серпімді таспалармен немесе жеңіл салмақтармен орындалатын жаттығулар бұлшықеттердің жұмыс қабілетін сақтауға көмектеседі.
- **Тепе-теңдік.** Арнайы жаттығулар денені тұрақты қалыпта сенімдірек ұстауға көмектеседі.
- **Икемділік.** Қозғалыс ауқымын арттыруға арналған баяу жаттығулар қолжетімді қимыл көлемін сақтауға көмектеседі.

Бұлшықеттерді нығайту, тепе-теңдік пен икемділікті дамыту үшін аптасына кемінде екі күн бөлу ұсынылады. Мысалы, күш жаттығуларын сейсенбі және жұма күндеріндегі сабақтарға қосып, аэробтық жүктемені дүйсенбі, сәрсенбі, бейсенбі, сенбі және жексенбі күндеріне бөлуге болады. Бұл — жүктемені бөлудің мысалы ғана, міндетті кесте емес. Егер адамға қолайлы болса, күш жаттығуларын аэробтық жаттығулармен біріктіруге болады.

Күш жаттығуларының қарқындылығы да адамның мүмкіндіктеріне сай болуы керек. Өз дене салмағын, серпімді таспаларды немесе жеңіл салмақтарды пайдалануға болады. Жаттығуларды қолжетімді қимылдардан бастап, бірден күрделілігін немесе ұзақтығын арттыруға тырыспаған дұрыс.

Ұзақ жаттығулардан бастау міндетті емес. Тіпті үй ішінде жай жүру, үй шаруасымен айналысу және ұзақ уақыт отырудың орнына қозғалысқа шағын үзілістер жасау да пайдалы күнделікті белсенділікке жатады.

Егер спортпен ұзақ уақыт айналыспаған болсаңыз, созылмалы ауруларыңыз болса немесе қандай жүктеме рұқсат етілетініне күмәндансаңыз, алдымен дәрігермен кеңесіңіз. Жаттығулардың қарқындылығы өз мүмкіндіктеріңізге сәйкес болуы керек. Кеуде тұсы ауырса, қатты ентігу немесе кенеттен бас айналу пайда болса, жүктемені тоқтатып, денсаулық жағдайын бағалау қажет.

## Менің кеңесім: белсенді ұзақ өмір сүруге көзқарасым

Көп жылдық тәжірибемнің арқасында белсенді ұзақ өмір сүру бір ғана әдеттен емес, тұтас өмір салтынан қалыптасады деген сенімге келдім. «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары» кітабымда оның негізін былай тұжырымдаймын: тамақтану, қозғалыс, шынығу, жағымды эмоциялар және күн тәртібі. Менің ойымша, өмірлік күш-қуатты сақтаудың басты шарты — осы бағыттардың үйлесуі.

**Мен ұзақ өмір сүрудің бір ғана құпиясын іздемей, өмір салтын кешенді түрде өзгертуді ұсынамын.** Кітаптарымда жеке алынған диета да, массаж да, сумен емдеу де, шөптермен емдеу де толыққанды денсаулықты қамтамасыз ете алмайтынын жазамын. Менің сенімім бойынша, адам күнделікті өмірінің бірнеше бағытымен қатар жұмыс істеуі керек. Мұны мен табиғи емдеудің жүйелі тәсілі деп атаймын: тамақтану әдеттері, дене белсенділігі, өзіне және айналасындағыларға деген көзқарас бірін-бірі толықтыруы тиіс.

**Мен қозғалысты өміршеңдікті сақтаудың ең маңызды шарттарының бірі деп санаймын.** «Дені сау және науқастарға арналған үстел кітабында» мен мезгілінен бұрын қартаюды өмірдің табиғи әдеттерінің бұзылуымен байланыстырамын. Мен өз бақылауым бойынша өмірінің соңына дейін дерлік дене күшін сақтайтын жабайы жануарлардың мысалына назар аударамын. Сондықтан күнделікті өмірді бірнеше сағат бойы қозғалыссыз отыруға айналдырмай, шамамызға сай дене белсенділігін сақтап, үнемі қимылсыз жүруден аулақ болуға кеңес беремін.

**Мен эмоционалдық жағдайға ерекше көңіл бөлуді ұсынамын.** «Дені сау және науқастарға арналған үстел кітабында» психикалық және эмоционалдық тепе-теңдікті өміршеңдіктің маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырамын. Тұрақты жағымсыз ойлар мен өмірге дұрыс қарамауды адамның әлсіреуімен байланыстырамын. «Қатерлі ісікті жеңу» кітабымда да позитивті ойлаудың маңызы туралы жазамын. Сондықтан адамдарға мейірімділікті, өмірге деген қызығушылықты, өз күшіне сенімділікті және ішкі тәртіпті сақтауға шақырамын.

**Мен тепе-теңдікті сақтауға кедергі келтіретін әдеттерден біртіндеп арылуды ұсынамын.** «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары» кітабының қорытынды бөлімінде денсаулық еңбекті және өзін-өзі тәртіпке келтіруді қажет ететінін атап өтемін. Ауру мен өміршеңдіктің төмендеуін, соның ішінде, дұрыс қалыптаспаған әдеттер, шамадан тыс жүктемелер және шектен шығулар тұрғысынан қарастырамын. Бұл — менің натуропатиялық тұжырымдамам. Қазіргі медицина қартаюды тек өмір салтымен емес, биологиялық, генетикалық және сыртқы факторлардың күрделі өзара әрекеттесуімен түсіндіреді.

Осы қағидаларды ұстану белгілі бір жасқа дейін өмір сүруге кепілдік береді деп уәде бермеймін. Менің негізгі ойым басқа: белсенді ұзақ өмір сүру күнделікті әдеттермен жүйелі жұмыс істеуден, шыдамдылықтан және өз мүмкіндіктеріне саналы қараудан басталады.

## Мұны қайдан және қалай үйренуге болады?

Егер натуропатия қағидаларымен жеке мақалалар арқылы ғана емес, жүйелі оқу бағдарламасы арқылы танысқыңыз келсе, доктор Борис Увайдовтың сайтындағы [Табиғи сауығу академиясымен](/academy/) таныса аласыз.

Бағдарлама әрқайсысы жеке бағытқа арналған бес кезеңнен тұрады.

1. **Дәрігердің кітаптары.** Бірінші кезеңге ағзаның құрылысы, тамақтану, тазарту және өмір салты туралы материалдар кіреді. Ұсынылған кітаптардың қатарында «Денсаулық әліппесі», «Дені сау және науқастарға арналған үстел кітабы», «Жастық, денсаулық және сұлулық құпиялары», «Қатерлі ісікті жеңу», «Ақыл-ой күші» және «Оян, орныңнан тұр және сауығып кет» бар.

2. **Тамақтану және тазарту.** Мұнда тамақтану, ас қорыту жүйесінің жұмысы, дәрумендер және тазарту әдістері туралы дәрістер жинақталған. Бағдарламаға моношикі тағаммен қоректену, соның ішінде «Өлместікке бастайтын моношикі тағаммен қоректену» дәрісі де енгізілген.

3. **Аурулар және тәжірибелік әдістер.** Бұл кезең кең таралған ауруларды және әртүрлі натуропатиялық тәжірибелерді қарастыруға арналған. Бағдарламаға жүрек пен қан тамырлары, диабет, қалқанша безі, буындар, тері, ванналар, орау және Кнейп әдісі бойынша емшаралар туралы материалдар кіреді.

4. **Семинарлар мен аудиоматериалдар.** Мұнда дәрігердің баяндамалары, натуропатия бойынша семинарлар және радиосұхбаттардың аудиожазбалары ұсынылған. Бұл материалдар автордың түсіндірмелерімен және тыңдаушылардың сұрақтарына берген жауаптарымен танысуға мүмкіндік береді.

5. **Сана.** Соңғы кезең психикаға, ойлауға, иландыруға, гипнозға және парапсихологияға арналған. Гипноз санамен жұмыс істеудің жеке бағыты ретінде қарастырылады, ал парапсихология авторлық бағдарлама аясында ұсынылған.

Бағдарлама соңында Борис Увайдовтың өзімен жеке емтихан тапсыру қарастырылған. Одан өткеннен кейін натуропатия және парапсихология бойынша аты-жөні көрсетілген сертификаттар беріледі. Емтиханның күні мен форматын Анна келіседі.

Академия мазмұны тыңдаушыларды дәрігердің көзқарастар жүйесімен, кітаптарымен, бейнематериалдарымен, семинарларымен және тәжірибелерімен таныстырады. Бұл — натуропатияның, психологияның, гипноздың және парапсихологияның әртүрлі бағыттарын біріктіретін білім беру бағдарламасы. Ол ұсынылған барлық әдістердің медициналық тиімділігі дәлелденген курс емес. Шарттары мен тіркелу тәртібі Академияның парақшасында көрсетілген.

## Қашан дәрігерге қаралу керек?

Белсенді ұзақ өмір сүру өз жағдайыңызға назар аударуды білдіреді, ал кез келген өзгерісті табиғи қартаюмен түсіндіруге тырысуды емес. Егер кеудеңіз қысса, күйдірсе, ауырсыну қолға немесе жаққа берілсе не суық тер мен ентігу қатар байқалса, 112 нөміріне дереу жедел жәрдем шақырыңыз: бұл инфаркт белгілері болуы мүмкін. Өмірге қауіп төндіретін денсаулық жағдайының кенеттен күрт нашарлауы да шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.

Егер дене төзімділігіңіздің тұрақты төмендегенін, күнделікті үйреншікті әрекеттерді орындаудың қиындағанын, тепе-теңдіктің нашарлағанын немесе құлап қалудан қорқатыныңызды байқасаңыз, жоспарлы түрде дәрігерге қаралған жөн. Ұзақ үзілістен кейін жаттығуды бастамас бұрын денсаулық жағдайын талқылау ерекше маңызды.

Егер есте сақтау қабілетінің жаңа немесе үдей түскен бұзылыстары, айқын әлсіздік, ұйқы мәселелері немесе күнделікті өмірге кедергі келтіретін басқа өзгерістер пайда болса, олардың себебін анықтау қажет. Мұндай белгілерді автоматты түрде жасқа байланысты болмай қоймайтын өзгерістер деп санауға болмайды.

Дәрігер шағымдарыңызды, жалпы жағдайыңызды және ауру тарихыңызды бағалап, қажет болған жағдайда тексерулер тағайындайды. Нәтижелер бойынша дене белсенділігінің және басқа күнделікті жүктемелердің қолайлы деңгейін таңдауға болады. Сауықтыру тәжірибелері үшін тағайындалған емді өз бетіңізше өзгертуге болмайды.

Менің осы тақырыппен қалай жұмыс істейтінім туралы толығырақ — «[Жастық және ұзақ өмір сүру](/health/dolgoletie/)» парақшасында.

## Редакциядан

Мақала доктор Борис Увайдовтың кітаптары мен дене белсенділігіне қатысты жалпыға қолжетімді медициналық ұсынымдар негізінде дайындалды. Автордың ұсынылған көзқарастары оның натуропатиялық тәсілін көрсетеді, дәлелденген медициналық ұсынымдар болып саналмайды және дәрігердің жеке кеңесін алмастырмайды.

Медициналық ақпарат көздері: [NHS (Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі)](https://www.nhs.uk/live-well/exercise/physical-activity-guidelines-older-adults/), [NHS (Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі)](https://www.nhs.uk/live-well/eat-well/food-guidelines-and-food-labels/the-eatwell-guide/).

## FAQ

**Q: Белсенді ұзақ өмір сүру дегеніміз не?**
A: Бұл — ересек және егде жаста дене дербестігін, ақыл-ой белсенділігін және өмірге деген қызығушылықты сақтау. Іс жүзінде бұл күнделікті істерді өз бетіңізше орындау, жүру, адамдармен араласу, үйрену және айналаңыздағылармен қарым-қатынасты жалғастыру мүмкіндігін білдіреді.

**Q: Белсенді ұзақ өмір сүруге қай жастан бастап көңіл бөлген дұрыс?**
A: Кез келген жастан бастауға болады: пайдалы әдеттерді өмір сүрген жылдарыңызға қарамастан біртіндеп қалыптастыруға болады. 65 жастан кейін денсаулық жағдайын ескере отырып, жүруге, бұлшықет күшіне, тепе-теңдік пен икемділікке ерекше назар аударған жөн.

**Q: Жас ұлғайған сайын белсенділік пен күш-қуатты сақтау үшін не істеу керек?**
A: Тұрақты қозғалыстан бастаңыз: 65 жастан асқан адамдар үшін қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда аптасына 150 минут орташа немесе 75 минут қарқынды белсенділік ұсынылады. Бұған қоса, аптасына кемінде екі күнді бұлшықеттерді нығайтуға, тепе-теңдік пен икемділікті дамытуға арналған жаттығуларға бөліңіз. Әртүрлі тағамдарды қамтитын тамақтануды ұстанып, эмоционалдық саулықты да ұмытпаңыз.

**Q: 65 жастан кейін қанша қозғалу керек?**
A: Жалпы бағдар — денсаулық мүмкіндік берсе, аптасына кемінде 150 минут орташа қарқынды жүктеме немесе 75 минут қарқынды белсенділік. Мысалы, орташа жүктемені аптаның бес күнінде тұрақты жаттығуларға бөліп орындауға болады. Бұған қоса, аптасына кемінде екі күн бұлшықеттерді нығайтуға, тепе-теңдік пен икемділікке арналған жаттығулар жасау ұсынылады.

**Q: Жаттығудың орташа қарқынды екенін қалай білуге болады?**
A: Орташа қарқынды белсенділік кезінде тыныс алу мен жүрек соғысы жиілейді, бірақ адам айтарлықтай қиналмай сөйлесе алады. Ширақ қарқынмен серуендеу, велосипед тебу, аквааэробика және би осындай жүктемеге жатуы мүмкін. Егер кеуде тұсы ауырса, қатты ентігу немесе кенеттен бас айналу пайда болса, жаттығуды тоқтату керек.

**Q: Қарым-қатынас пен әлеуметтік белсенділік ұзақ өмір сүру үшін неліктен маңызды?**
A: Адамдармен араласу, қоғамдық өмірге қатысу және сүйікті істермен айналысу дербестік пен өмір сапасын сақтауға көмектеседі. Сондықтан жақындарыңызбен қарым-қатынасты жалғастырып, қызықты істер тауып, жас ұлғайғаны үшін араласудан бас тартпаған маңызды.

**Q: «Белсенді ұзақ өмір сүру» бағдарламасы дегеніміз не және ол кімдерге арналған?**
A: Бұл атау әртүрлі білім беру және әлеуметтік бастамаларға қатысты қолданылады. Ресейде егде жастағы адамдарға арналған аймақтық бағдарламалар бар. Олардың мазмұны ұйымдастырушыға байланысты: дене белсенділігі сабақтарын, оқытуды және қарым-қатынасты қамтуы мүмкін.

**Q: «Белсенді ұзақ өмір сүру» бағдарламасына қалай жазылуға болады?**
A: Нақты бағдарламаның ұйымдастырушысына немесе жергілікті әлеуметтік қызмет көрсету орталығына хабарласып, тіркелу тәртібін білу қажет. Сол жерден қандай сабақтардың қолжетімді екенін, олардың қайда өтетінін және тіркелу үшін қандай құжаттар керектігін анықтауға болады.

**Q: Белсенді ұзақ өмір сүру бағдарламаларын қай қалалардан табуға болады?**
A: Мұндай бастамалар Ресейдің әртүрлі аймақтарында жұмыс істейді. Қалалардың тізімін, сабақ кестесін және қолжетімді бағыттарды жергілікті ұйымдастырушылардан немесе әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарынан нақтылаған жөн.


_Ағартушылық материал; дәрігер кеңесін алмастырмайды._
